Người bán trên sàn thương mại điện tử và hộ kinh doanh giao hàng thu tiền có thể được bảo đảm nhận lại tiền hàng đầy đủ, đúng hạn nếu dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) được thông qua. Dự luật trình Quốc hội sáng 17/10 có điều 31 đặt nghĩa vụ đối soát và hoàn trả tiền thu hộ cho doanh nghiệp bưu chính.
Người trình là Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, thừa ủy quyền của Thủ tướng.
Theo tờ trình được VnExpress dẫn lại, doanh nghiệp bưu chính được thu hộ tiền bán hàng (COD) theo thỏa thuận với khách hàng, theo quy định của pháp luật về hải quan và thương mại điện tử. Khoản tiền này phải được quản lý, đối soát và hoàn trả cho khách hàng đầy đủ, chính xác, đúng thời hạn. Dự thảo cũng xác định COD không phải hoạt động thanh toán hay dịch vụ trung gian thanh toán theo pháp luật ngân hàng. Bộ Khoa học và Công nghệ giải thích COD không phải cốt lõi của dịch vụ bưu chính, nhưng gắn liền với quá trình giao hàng và đã phổ biến trên thực tế, nhất là trong thương mại điện tử.
Tiền thu hộ là vốn quay vòng của người bán nhỏ
Với người bán nhỏ, điều khoản đối soát và hoàn trả quyết định trực tiếp dòng tiền. Tại phiên thảo luận tổ sáng 17/10, bà Nguyễn Thị Việt Nga, Phó trưởng đoàn đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng, nói, theo VnExpress: “Đối với người bán hàng, nhất là hộ kinh doanh và người sản xuất nhỏ, tiền thu hộ có thể chính là nguồn vốn để họ tiếp tục mua nguyên liệu và duy trì hoạt động. Hàng đã giao, người mua đã thanh toán nhưng doanh nghiệp chuyển phát chậm chuyển trả, người bán vẫn có thể thiếu vốn và bị thiệt thòi”.
Bà Nga ủng hộ việc luật ghi nhận hoạt động COD, nhưng cho rằng dự thảo cần thể hiện đầy đủ hơn cơ chế phòng ngừa chiếm dụng hoặc dùng tiền thu hộ sai mục đích. Đề xuất của bà là bổ sung vào điều 31 quy định tiền COD được quản lý, theo dõi tách biệt với tiền phục vụ kinh doanh của doanh nghiệp, và doanh nghiệp bưu chính không được sử dụng khoản này trái thỏa thuận hay trái luật.
Cùng hướng đó, ông Nguyễn Ngọc Sơn, đại biểu hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, cho rằng dòng tiền COD đi qua doanh nghiệp bưu chính mỗi năm có thể lớn hơn nhiều doanh thu của toàn ngành, trong khi hiện chưa chịu ràng buộc của Luật Bưu chính và chưa rõ luật nào điều chỉnh. Ông đề nghị luật đặt ra nguyên tắc tối thiểu về quản lý tiền thu hộ. Nếu những đề xuất này được tiếp thu, người bán sẽ có thêm một căn cứ pháp lý rõ ràng khi đối chiếu tiền hàng với đơn vị chuyển phát.
Gói, kiện được đưa vào dịch vụ phổ cập
Thay đổi thứ hai chạm tới khâu giao hàng chặng cuối. Dự luật mở rộng dịch vụ bưu chính phổ cập từ thư sang cả gói, kiện hàng hóa, nhằm giúp người dân, đặc biệt ở vùng sâu, biên giới, hải đảo, tiếp cận dịch vụ chuyển phát và tham gia thương mại điện tử thuận lợi hơn. Mức thu áp dụng thống nhất cho cùng loại dịch vụ và không cao hơn giá bình quân trên thị trường của dịch vụ bưu chính thương mại tương đương; Nhà nước hỗ trợ phát triển, duy trì mạng bưu chính công cộng.
Nếu dự luật được thông qua, người bán và người mua ở các địa bàn này có thêm một lựa chọn chuyển phát với giá được kiểm soát. Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị dịch vụ phổ cập và công ích mở rộng phải tính đến tính bền vững tài chính, theo Cổng Thông tin điện tử Chính phủ. Cơ chế bù đắp, theo ông, cần dựa trên chi phí thực tế, có kiểm toán độc lập và không làm méo mó thị trường cạnh tranh.
Thủ tục gia nhập ngành gọn lại còn một bước
Với chính doanh nghiệp chuyển phát, dự thảo giảm 14 thủ tục hành chính xuống còn 1 thủ tục là đăng ký điện tử. Cơ quan quản lý chỉ kiểm tra tính đầy đủ của hồ sơ, không thẩm định nội dung; doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm và thực hiện hậu kiểm. Chủ tịch Quốc hội gọi đây là điểm mới đột phá, chuyển từ tiền kiểm, cấp phép sang đăng ký, hậu kiểm dựa trên dữ liệu.
Dự thảo cũng yêu cầu mỗi bưu gửi có một mã nhận dạng duy nhất trong hệ thống của doanh nghiệp bưu chính, tạo khi tiếp nhận để theo dõi, truy vết đến người nhận. Lưu kho, xử lý đơn hàng, đóng gói và hoàn trả chỉ thuộc phạm vi dịch vụ bưu chính khi gắn trực tiếp với từng bưu gửi. Vận tải, kho bãi và logistics cung cấp độc lập nằm ngoài phạm vi luật này.
Bộ trưởng Vũ Hải Quân giải thích, sau 15 năm thi hành, Luật Bưu chính năm 2010 chưa theo kịp sự bùng nổ của thương mại điện tử và chuyển đổi số. Hoạt động bưu chính nay đã đi từ chuyển thư, tài liệu sang vận chuyển hàng hóa, xử lý đơn hàng, đóng gói và hoàn trả.
Mức bồi thường và thời hạn trả tiền hàng còn chờ chi tiết
Báo cáo thẩm tra do Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải trình bày lưu ý quy định không bồi thường thiệt hại gián tiếp có thể thu hẹp quyền lợi người dùng dịch vụ. Ủy ban đề nghị bổ sung nguyên tắc xác định mức bồi thường tối thiểu, công khai mức bồi thường, và với bưu gửi giá trị cao thì nghiên cứu cơ chế khai báo, thẩm định giá, bồi thường theo giá trị khai báo. Ủy ban cũng đề nghị đánh giá kỹ quy định cho doanh nghiệp bưu chính thu hộ tiền hàng.
Khoảng 2 giờ 25 sáng 18/10 (giờ Hà Nội), chúng tôi đọc lại hai bài của VnExpress và bản tin của Cổng Thông tin điện tử Chính phủ về phiên trình ngày 17/10. Các bài này chưa nêu thời hạn đối soát, hoàn trả COD tính bằng bao nhiêu ngày, ngày luật có hiệu lực hay mức giá cụ thể của dịch vụ phổ cập.
Mốc gần nhất là phiên thảo luận ở hội trường sáng 28/10, trước khi Quốc hội dự kiến biểu quyết thông qua luật vào ngày 13/11. Với người bán nhỏ, điều đáng chờ ở bản cuối là cơ chế tách bạch tiền COD và một thời hạn hoàn trả cụ thể có được giữ lại để tiền hàng quay về đúng lúc hay không.
