Câu chuyện Section 301 Malaysia đã có đáp số: 10%. Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) công bố hành động cuối cùng trong cuộc điều tra về lao động cưỡng bức ngày 23/7 theo giờ Mỹ, và từ 0 giờ 01 phút ngày 24/7 giờ miền Đông, mức thuế bắt đầu có hiệu lực với 60 nền kinh tế, nối tiếp mức thuế tạm thời theo Section 122 hết hạn đúng ngày hôm đó. Malaysia được nêu đích danh trong nhóm 17 nền kinh tế hưởng mức thấp hơn, cạnh Indonesia, Campuchia, Ấn Độ, Bangladesh, Canada, Mexico và Anh. Các nền kinh tế bị điều tra còn lại — trong đó có Thái Lan, Singapore và Philippines — chịu 12,5%.
Chênh lệch giữa hai nhóm là 2,5 điểm phần trăm. Không lớn nếu nhìn riêng lẻ, nhưng với những ngành mà bảng chào giá được so tới từng phần trăm, đó là một biến số mới và định lượng được.
Section 301 Malaysia: 10% đến từ một cam kết, không phải từ điểm số nhà máy
Điểm đáng chú ý nằm ở tiêu chí phân nhóm. Theo thông cáo hành động cuối cùng của USTR, mức 10% dành cho các nền kinh tế rơi vào một trong ba trường hợp: đã ban hành lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa có yếu tố lao động cưỡng bức; đã cam kết ban hành và thực thi lệnh cấm đó qua một Hiệp định Thương mại Đối ứng; hoặc đã áp dụng cơ chế từng phần có tác dụng ngăn chặn nhập khẩu một số hàng hóa loại này.
Nói cách khác, thước đo là hàng rào pháp lý ở cửa khẩu nhập, không phải điểm kiểm toán nhà xưởng.
Đại diện Thương mại Hoa Kỳ Jamieson Greer nêu thông điệp chính sách ngay trong thông cáo: “Nước Mỹ đã có lệnh cấm nhập khẩu hàng lao động cưỡng bức gần một thế kỷ và thực thi nghiêm ngặt; đã quá đến lúc các đối tác thương mại của chúng ta làm điều tương tự.”
Quy mô đợt hành động không nhỏ: 60 cuộc điều tra, hơn 45 chính phủ được tham vấn, hơn 2.100 ý kiến công chúng. Nhóm nền kinh tế bị ảnh hưởng chiếm khoảng 99,4% tổng kim ngạch nhập khẩu của Mỹ.
MITI: kết luận này không nói Malaysia dùng lao động cưỡng bức
Điểm dễ bị đọc sai nhất đã được chính Bộ Đầu tư, Thương mại và Công nghiệp Malaysia (MITI) làm rõ từ trước, trong văn bản lập trường chính thức ngày 4/6/2026.
MITI viết: “Kết luận này không có nghĩa Malaysia sử dụng lao động cưỡng bức và không phản ánh điều kiện lao động tại Malaysia. Điều mà báo cáo của USTR phát hiện là Malaysia chưa có một đạo luật cấm nhập khẩu chuyên biệt để sàng lọc hàng hóa và nguyên liệu thô đi vào Malaysia từ các nước thứ ba có yếu tố lao động cưỡng bức, và Chính phủ đang tích cực xử lý khoảng trống nhập khẩu này.”
Lý do được xếp nhóm thấp hơn cũng được nói rất rõ: Malaysia nhận mức này “chính là nhờ sự ghi nhận đối với cam kết của Malaysia trong Hiệp định Thương mại Đối ứng (ART) với Hoa Kỳ về việc thực thi lệnh cấm nhập khẩu hàng lao động cưỡng bức”, còn “các quốc gia không có cam kết như vậy phải đối mặt với mức đề xuất cao hơn là 12,5%”.
Hệ thống pháp luật lao động trong nước của Malaysia vốn không mỏng: Đạo luật Chống buôn người và Chống đưa người di cư trái phép 2007, Đạo luật Việc làm 1955, Đạo luật Tiêu chuẩn tối thiểu về nhà ở và tiện ích cho người lao động (sửa đổi) 2021, Đạo luật Hội đồng Tư vấn Tiền lương Quốc gia 2011. Có đủ ngần ấy bộ luật, nước này vẫn bị chỉ ra khoảng trống ở đầu nhập khẩu. Thước đo phía Mỹ đang dùng, vì thế, hướng vào thượng nguồn chuỗi cung ứng hơn là vào chính dây chuyền của nhà sản xuất.
Từ 19% bị hủy đến 10% hiện hành
Văn bản của MITI cũng dựng lại một năm 2026 nhiều biến động. Sau phán quyết ngày 20/2/2026 của Tòa án Tối cao Hoa Kỳ bác bỏ thuế đối ứng dựa trên đạo luật IEEPA, mức 19% từng áp lên Malaysia bị coi là vô hiệu. Mỹ chuyển sang thuế tạm thời 10% theo Section 122, hiệu lực 150 ngày, hết hạn đúng ngày 24/7/2026 — ngày Section 301 tiếp nối.
Hai cuộc điều tra nhằm vào Malaysia khởi động ngày 11/3 và 12/3/2026, lần lượt về dư thừa năng lực sản xuất và về việc không xử lý hàng nhập khẩu có yếu tố lao động cưỡng bức. Malaysia nộp ý kiến chính thức ngày 15/4, điều trần trước USTR ngày 12/5; kết luận về lao động cưỡng bức được công bố ngày 2/6.
Miễn trừ như một đòn bẩy, và một hồ sơ chưa khép
Trong các hạng mục miễn trừ, USTR nêu có nhóm sản phẩm mà việc miễn thuế nhằm khuyến khích các nền kinh tế như Malaysia, Indonesia, Đài Loan, Anh và Thụy Sĩ hoàn thành cam kết, hoặc ban hành và thực thi hiệu quả lệnh cấm nhập khẩu. Miễn trừ theo mặt hàng, ở đây, được đặt vào vị trí của một công cụ khuyến khích. Thông cáo của USTR chỉ nêu các hạng mục, không liệt kê từng mặt hàng cụ thể.
Còn một hồ sơ nữa chưa khép. Malaysia khẳng định không có dư thừa năng lực công nghiệp gây bóp méo hay gián đoạn thị trường toàn cầu, sản lượng công nghiệp phản ánh nhu cầu thực. Tại thời điểm văn bản lập trường phát hành đầu tháng 6, USTR chưa đưa ra kết luận hay đề xuất biện pháp nào cho cuộc điều tra về dư thừa năng lực.
Nghĩa là mức 10% có hiệu lực từ ngày 24/7 mới trả lời một phần câu hỏi về gánh nặng thuế quan của hàng sản xuất tại Malaysia khi vào thị trường Mỹ.
