Ngày 22 tháng 7, autoclave, thiết bị chính của dự án HPAL Sambalagi mà PT Vale Indonesia Tbk cùng hai đối tác nước ngoài triển khai tại Sambalagi, Bungku Pesisir, huyện Morowali, tỉnh Trung Sulawesi, được đưa tới hiện trường. Ba ngày sau, trong tuyên bố hôm thứ Bảy 25 tháng 7, Bộ trưởng Đầu tư và Chế biến sâu kiêm Chủ nhiệm BKPM Rosan Perkasa Roeslani lấy chính dự án này làm dẫn chứng rằng chế biến sâu đang củng cố vị thế của Indonesia trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Theo bản tin của Thông tấn xã ANTARA, dự án nằm trong Indonesia Growth Project (IGP) Morowali và được định giá khoảng 2 tỷ USD. Con số này chỉ có trong bản tin ANTARA, không có trong thông cáo của Vale, và là giá trị dự án chứ không phải vốn đã giải ngân. Nhà máy đang được xây dựng với ba dây chuyền và đặt mục tiêu hoàn thành cơ khí lần đầu (first mechanical completion) vào cuối năm 2026. Cả hai nguồn đều không nêu mốc vận hành thương mại.
HPAL Sambalagi sản xuất gì, và 90.000 tấn nên hiểu thế nào
Theo thông cáo của Vale, nhà máy được thiết kế để sản xuất khoảng 90.000 tấn nickel hàm lượng mỗi năm dưới dạng MHP, tức kết tủa hydroxit hỗn hợp, với nguồn nguyên liệu khoảng 10,4 triệu tấn quặng limonit mỗi năm từ khu mỏ của PT Vale ở Bahodopi.
HPAL là công nghệ thẩm tách axit áp suất cao: dùng nhiệt độ và áp suất cao cùng axit sulfuric để tách nickel khỏi quặng limonit, cho ra MHP, một nguyên liệu trung gian trong chuỗi cung ứng pin xe điện. Tuyến công nghệ này khác với luyện kim nhiệt truyền thống, vốn dùng quặng saprolit và cho ra gang nickel phục vụ thép không gỉ.
Con số 90.000 tấn cần đọc đúng phạm vi: đó là công suất thiết kế, không phải sản lượng đã có, cũng không phải khối lượng đã ký hợp đồng. Nhà máy chưa hoàn thành và chưa vận hành thương mại.
Với người theo dõi chuỗi cung ứng ở Việt Nam, chi tiết đáng chú ý là công đoạn chuyển limonit thành MHP được đặt ngay cạnh vùng mỏ tại Indonesia, tức bên trong ASEAN.
Liên doanh ba bên và quy chế dự án chiến lược quốc gia
Dự án do PT Bahodopi Nickel Smelting Indonesia (BNSI) thực hiện. Đây là liên doanh giữa PT Vale, thành viên Mining Industry Indonesia (MIND ID), với GEM Co., Ltd. của Trung Quốc và EcoPro của Hàn Quốc. Nhà máy nằm trong Indonesia Green Industrial Park (IGIP) tại Morowali.
Ông Rosan Perkasa Roeslani nói trong thông cáo của Vale: “HPAL Sambalagi đang thiết lập một chuẩn mực mới ngay hôm nay, thay vì chỉ đi theo những chuẩn mực có sẵn. Dự án này là minh chứng rõ ràng rằng hợp tác xuyên biên giới giữa Indonesia, Hàn Quốc và Trung Quốc có thể tiến hành phù hợp với lợi ích quốc gia của chúng tôi: củng cố chủ quyền đối với tài nguyên, tạo việc làm và cải thiện phúc lợi của người dân.”
Trong tuyên bố hôm thứ Bảy được Thông tấn xã ANTARA dẫn lại, ông nói dự án chế biến sâu của Vale “thiết lập một chuẩn mực mới cho hợp tác quốc tế phù hợp với lợi ích quốc gia, cụ thể là củng cố chủ quyền tài nguyên, tạo việc làm và tạo ra giá trị gia tăng cao, hỗ trợ chương trình Net Zero Emissions”.
Một điểm cần phân biệt: việc phát triển tích hợp khối Bahodopi cùng các cơ sở chế biến nickel liên quan được xếp vào diện Dự án Chiến lược Quốc gia (PSN) theo Quy định số 9/2022 và số 21/2022 của Bộ Điều phối Kinh tế. Đó là vị thế chính sách, không có nghĩa nhà nước Indonesia bỏ vốn. Bên bỏ vốn là liên doanh BNSI giữa PT Vale với GEM và EcoPro.
Với doanh nghiệp Việt Nam theo dõi cấu trúc liên doanh ngành nguyên liệu pin, đây là trường hợp đã công bố khá rõ: chủ tài nguyên ở nước sở tại, hai đối tác Hàn Quốc và Trung Quốc, chế biến đặt tại Indonesia.
Mốc cuối năm 2026 và giai đoạn vài quý tới
Tổng giám đốc PT Vale Indonesia Tbk, ông Bernardus Irmanto, gọi autoclave là “trái tim của quy trình HPAL”, thiết bị giúp biến quặng limonit thành sản phẩm giá trị gia tăng cao phục vụ chuỗi cung ứng xe điện toàn cầu. Thông cáo mô tả việc thiết bị này tới hiện trường là nền tảng cho giai đoạn lắp đặt thiết bị chính, chạy thử rồi đưa vào vận hành.
Thiết bị chính đã ở hiện trường, ba dây chuyền A, B và C nhắm hoàn thành cơ khí lần đầu vào cuối năm 2026, nên phần việc lắp đặt và chạy thử rơi vào vài quý tới. Đây là khung thời gian đáng theo dõi với nhà thầu Việt Nam ở các nhóm ống công nghiệp, vật liệu chịu axit, thiết bị đo lường và điều khiển, nhân lực kỹ thuật.
Hoàn thành cơ khí lần đầu là trạng thái xây dựng và lắp đặt của dây chuyền, không đồng nghĩa với vận hành thương mại hay bắt đầu giao hàng.
Phần cấu hình năng lượng của nhà máy gồm phát điện thu hồi nhiệt thải (WHRPG) và kế hoạch điện mặt trời. Cả thông cáo của Vale và bản tin ANTARA đều gắn phần này với chương trình Net Zero Emissions của Indonesia, cùng các mục tiêu về chủ quyền tài nguyên, việc làm và giá trị gia tăng mà bộ trưởng nêu hôm 25 tháng 7.
