Nếu nghị định mới về kinh doanh xăng dầu được ban hành, thương nhân sẽ tự quyết giá bán nhưng phải công bố giá mới chậm nhất 30 phút trước khi áp dụng. Theo Tuổi Trẻ ngày 14/10, Bộ Công Thương đã gửi Chính phủ tờ trình dự thảo, sau đợt lấy ý kiến các bên liên quan.
Ở giai đoạn này, văn bản vẫn là dự thảo trình Chính phủ, chưa được ban hành. Trước đó, sáng 30/9, Bộ Công Thương tổ chức hội nghị lấy ý kiến rộng rãi do Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn chủ trì; theo Bộ, dự thảo đã qua 4 lần xin ý kiến thành viên Chính phủ.
Giá do thương nhân quyết, kê khai bằng dữ liệu
Theo Tuổi Trẻ, dự thảo tiếp tục đề xuất Nhà nước không công bố giá cơ sở định kỳ. Thương nhân quyết định giá bán, kê khai giá và kết nối dữ liệu kê khai mỗi khi điều chỉnh.
| Nội dung | Đề xuất trong dự thảo |
|---|---|
| Công bố giá mới | Chậm nhất 30 phút trước thời điểm có hiệu lực, ghi rõ giờ, phút |
| Kê khai giá | Chậm nhất cuối ngày làm việc tiếp theo, không phải thủ tục phê duyệt |
| Quỹ bình ổn giá | Chấm dứt trích lập, chi sử dụng từ 1/1/2027 |
| Tổng nguồn tối thiểu của thương nhân đầu mối | Từ 100.000 lên 300.000 m3/năm; 2 năm liên tiếp không đạt bị thu hồi giấy xác nhận |
Một số điểm trong dự thảo nghị định kinh doanh xăng dầu đã trình Chính phủ (chưa ban hành). Nguồn: Tuổi Trẻ, Bộ Công Thương
Khi điều chỉnh giá, thương nhân phải lập và lưu bảng phân tích biến động các yếu tố hình thành giá. Họ không được áp giá tăng trước thời điểm có hiệu lực, cũng không được trì hoãn áp giá giảm. Việc kê khai chậm nhất vào cuối ngày làm việc tiếp theo, và tiếp nhận kê khai không phải là thủ tục phê duyệt giá.
Đi kèm quyền tự quyết giá là giám sát bằng dữ liệu. Theo dự thảo, Bộ Công Thương và UBND cấp tỉnh dùng dữ liệu kê khai để theo dõi hành vi thiết lập giá, phân chia thị trường nhằm ngăn thỏa thuận ngầm, liên minh độc quyền; xác định dấu hiệu kích hoạt điều tra hạn chế cạnh tranh; và yêu cầu giải trình, kiểm tra khi giá có dấu hiệu tăng bất hợp lý.
Quỹ bình ổn được đề xuất dừng từ năm 2027
Theo Tuổi Trẻ, dự thảo không tiếp tục dùng Quỹ bình ổn giá xăng dầu làm biện pháp bình ổn, đề xuất chấm dứt trích lập và chi sử dụng Quỹ từ ngày 1/1/2027. Thay vào đó, bình ổn giá dựa vào điều hòa cung cầu, tổng nguồn tối thiểu, dự trữ lưu thông, dự trữ quốc gia và các biện pháp thuế, tài chính, tiền tệ. Khi cần thiết, Nhà nước có thể áp giá tối đa, khung giá hoặc giá cụ thể có thời hạn.
Hiện Quỹ vẫn được dùng trong điều hành. Kỳ điều hành ngày 8/10, liên Bộ Công Thương – Tài chính trích lập 200 đồng/lít với dầu điêzen, 0 đồng với xăng sinh học, và không chi sử dụng Quỹ. Quỹ đang dùng nguồn tạm ứng từ ngân sách nhà nước.
Từ nguồn hàng đến cửa hàng: một trục, nhiều ràng buộc
Theo Tuổi Trẻ, hệ thống phân phối được thiết kế theo một trục. Ở khâu tạo nguồn là thương nhân sản xuất, thương nhân bao tiêu sản phẩm và thương nhân đầu mối; ở khâu phân phối hạ nguồn là thương nhân phân phối, cửa hàng bán lẻ và điểm bán quy mô nhỏ.
Thương nhân đầu mối phải bảo đảm nguồn cung không thấp hơn tổng nguồn tối thiểu được phân giao, đồng thời bảo đảm nguồn và quyền lợi cho thương nhân phân phối theo thỏa thuận. Mức tổng nguồn tối thiểu được nâng từ 100.000 m3/năm lên 300.000 m3/năm. Đầu mối không đạt trong 2 năm liên tiếp sẽ bị thu hồi giấy xác nhận đủ điều kiện.
Với khâu phân phối, theo nội dung Bộ Công Thương nêu tại hội nghị 30/9, dự thảo bãi bỏ các loại giấy phép phân phối, bán lẻ, đại lý, nhượng quyền cửa hàng, đưa về một loại hình thương nhân phân phối duy nhất, thông báo trực tuyến với UBND tỉnh và Bộ Công Thương. Bộ sẽ xây dựng hệ thống quản lý xăng dầu quốc gia, trong đó dữ liệu cửa hàng gồm hóa đơn được gửi về cơ quan thuế và Bộ.
Với chuyện mua bán lòng vòng giữa các thương nhân phân phối, Bộ vẫn đưa ra hai phương án như dự thảo cũ. Theo Tuổi Trẻ, Bộ nghiêng về phương án cho phép thương nhân phân phối mua bán với nhau, gắn với ràng buộc chặt chẽ, xác định hoạt động đầu cơ gắn với chế tài xử phạt hình sự nặng và ứng dụng số hóa để quản lý.
Doanh nghiệp vận tải và cửa hàng sẽ thấy gì
Trên thực tế, nếu dự thảo được thông qua như đề xuất, doanh nghiệp vận tải và khách hàng mua nhiên liệu sẽ thấy giá thay đổi theo từng thương nhân, với thời điểm áp dụng được công bố trước. Với cửa hàng và thương nhân phân phối, thủ tục giấy phép gọn hơn, đổi lại là nghĩa vụ kê khai và kết nối dữ liệu đều đặn.
Khoảng 2 giờ sáng 15/10, chúng tôi tra mục tin tức của Bộ Công Thương: chưa thấy toàn văn tờ trình hay bản dự thảo trình Chính phủ được đăng công khai. Mốc cần chờ là quyết định ban hành của Chính phủ và phương án cuối cùng về mua bán giữa thương nhân phân phối.
