Bangkok dùng sân khấu APEC để nói về chuỗi cung ứng số, chuỗi cung ứng xanh và cải cách thủ tục trong nước. Với doanh nghiệp, điều đáng để ý là các công cụ như BDEX hay BOI FastPass có thể làm thay đổi tốc độ vào thị trường nhanh đến đâu.
Những cuộc họp thương mại cấp bộ trưởng thường đầy khẩu hiệu về mở cửa, hợp tác và chuỗi cung ứng bền vững. Nhưng doanh nghiệp không sống bằng khẩu hiệu. Họ sống bằng thời gian phê duyệt, số biểu mẫu phải nộp, tốc độ thông quan và việc một cuộc gọi có đủ để biết hồ sơ đang mắc ở đâu hay không. Vì vậy, thông điệp mà Thái Lan mang tới APEC MRT 2026 đáng chú ý ở chỗ nó gắn các mục tiêu ngoại giao thương mại với những công cụ hành chính khá cụ thể trong nước.
Theo Government Public Relations Department, Phó thủ tướng kiêm Bộ trưởng Thương mại Suphajee Suthumpun tại cuộc họp ở Tô Châu ngày 22–23/05 đã nhấn mạnh việc giảm chênh lệch giữa các quy định, xây dựng chuỗi cung ứng linh hoạt và thúc đẩy các sáng kiến số lẫn xanh. Quan trọng hơn, phía Thái Lan nêu rõ các cải cách như Omnibus Law, mạng lưới Business Data Exchange hay cơ chế BOI FastPass như phần của môi trường kinh doanh mới.
Nếu những công cụ này chạy đúng như quảng bá, tác động thực sẽ không nằm ở bản tuyên bố APEC mà nằm ở chi phí giao dịch thấp hơn cho doanh nghiệp. Một doanh nghiệp sản xuất hoặc logistics không cần một khẩu hiệu mới về hội nhập. Họ cần biết giấy phép có bớt lặp dữ liệu hay không, hồ sơ đầu tư có bớt đi lại giữa các cơ quan hay không và thời gian ra quyết định có thực sự co ngắn hay chỉ đổi tên thủ tục.
Điểm đáng quan sát là Thái Lan đang đặt câu chuyện chuỗi cung ứng vào cùng một khung với số hóa dữ liệu nhà nước. Điều đó cho thấy Bangkok hiểu khá rõ một thực tế của giai đoạn này: nhà đầu tư không chỉ so lao động, điện hay vị trí địa lý. Họ so cả độ mượt của bộ máy hành chính. Nếu một nhà máy mất thêm vài tháng chỉ vì xác nhận trùng lặp giữa nhiều cơ quan, lợi thế chi phí ban đầu có thể mất rất nhanh.
So với Indonesia, nơi doanh nghiệp xuất khẩu gần đây phải tính nhiều đến quy định về ngoại tệ và kiểm soát thương mại hàng hóa chiến lược, cách đi của Thái Lan mềm hơn nhưng vẫn nhắm vào cùng một bài toán: làm sao giữ chuỗi cung ứng khu vực không bị gãy vì thủ tục nội địa. Với Việt Nam, điều này đáng chú ý vì khi Thái Lan giảm được độ ma sát ở khâu hồ sơ, cạnh tranh thu hút dự án trung chuyển hoặc đặt nhà máy phụ trợ có thể sẽ tăng lên.
Tất nhiên, tuyên bố tại APEC chưa phải bằng chứng rằng chi phí tuân thủ đã thật sự giảm. Phần đó chỉ lộ ra khi doanh nghiệp bắt đầu dùng BDEX, khi BOI FastPass được đo bằng số ngày thay vì lời giới thiệu và khi các thủ tục giao cắt giữa thương mại, hải quan và đầu tư không còn bắt doanh nghiệp nộp đi nộp lại cùng một bộ dữ liệu.
Điều này cũng chạm đến doanh nghiệp vừa và nhỏ, không chỉ tập đoàn lớn. Các doanh nghiệp nhỏ thường chịu chi phí thủ tục nặng hơn theo tỷ lệ doanh thu vì họ không có bộ phận pháp chế dày người. Nếu cải cách số của Thái Lan đi vào thực tế, nhóm hưởng lợi đầu tiên có thể không phải nhà đầu tư lớn nhất mà là những đơn vị nhỏ đang bị bào mòn bởi thời gian xử lý hồ sơ.
Nhưng nếu dữ liệu chỉ được số hóa ở bề mặt mà không được chấp nhận xuyên cơ quan, doanh nghiệp sẽ lại có thêm một hệ thống để đăng nhập mà không bớt được một con dấu nào. Khi đó, lợi thế cạnh tranh sẽ vẫn nằm trên giấy nhiều hơn là trong xưởng và kho.
Ở góc doanh nghiệp, vấn đề còn nằm ở chỗ ai trong chuỗi sẽ hấp thụ phần chi phí phát sinh trước tiên. Khi chính sách hoặc số liệu làm thay đổi kỳ vọng thị trường, bên mua thường chờ thêm tín hiệu, còn bên bán phải tự cân bằng tồn kho, nhân sự và lịch thanh toán. Khoảng trống giữa hai phía đó mới là nơi áp lực thật sự hình thành.
Vì vậy, Thái Lan không chỉ đang phát ra một dữ kiện mới cho giới quan sát. Nước này đang phát ra một tín hiệu vận hành mà doanh nghiệp trong khu vực phải tự quy đổi sang câu hỏi quen thuộc của mình: hợp đồng có đổi nhịp hay không, giá có còn giữ được hay không, và liệu kế hoạch quý tới có nên đi nhanh như vài tuần trước nữa không.
