Thông điệp từ Paris của Bangkok không chỉ là quảng bá hàng Thái. Nó xoay quanh một phép tính quen thuộc hơn với doanh nghiệp: nếu FTA với EU tiến lên và vốn EXIM hỗ trợ đúng chỗ, hàng hóa và chuỗi cửa hàng Thái có thể vào châu Âu với biên lợi nhuận khác đi như thế nào.
Một doanh nghiệp muốn vào châu Âu không sợ nhất chuyện thiếu khẩu hiệu quảng bá. Họ sợ thuế chưa giảm, chuẩn đầu vào chưa thống nhất và tiền tài trợ mở rộng quá đắt. Vì vậy, cuộc gặp ngày 25/05 giữa Thủ tướng Thái Lan và doanh nghiệp Thái tại Pháp đáng chú ý không phải vì câu chuyện ngoại giao, mà vì nó chạm thẳng vào ba biến số kinh doanh đó.
Theo Government Public Relations Department, Bangkok nhấn mạnh hai hướng chính. Thứ nhất là thúc đẩy hoàn tất Hiệp định Thương mại Tự do giữa Thái Lan và Liên minh châu Âu, với kỳ vọng kéo thuế nhập khẩu của nhiều mặt hàng Thái từ mức cao tới 24% về 0%. Thứ hai là đẩy thương hiệu và chuỗi nhượng quyền Thái, đặc biệt trong ngành thực phẩm, vào châu Âu thông qua hỗ trợ của EXIM Bank.
Nếu điều này tiến triển, tác động với doanh nghiệp sẽ không nằm ở một bản ghi nhớ chính trị mà nằm ở chi phí vào thị trường. Thuế thấp hơn có thể làm chênh lệch giá bán cuối nhỏ đi, giúp hàng Thái dễ cạnh tranh hơn ở các kênh bán lẻ đã bão hòa. Còn vốn hỗ trợ cho nhượng quyền và chuẩn hóa mô hình có thể giúp doanh nghiệp bớt tốn hơn khi mở rộng từng điểm bán, thay vì phải đốt tiền cho mỗi cửa hàng mới.
Điểm đáng chú ý là Bangkok không nói riêng về xuất khẩu hàng hóa, mà nói cùng lúc về nguyên liệu, thương hiệu và nhượng quyền. Nghĩa là họ muốn đi xa hơn chuyện bán sản phẩm. Họ muốn bán cả mô hình kinh doanh. Khi một chuỗi nhà hàng, đồ uống hay bán lẻ thực phẩm đi cùng nguyên liệu và chuẩn vận hành riêng, giá trị giữ lại trong chuỗi thường cao hơn nhiều so với xuất khẩu thô.
Đối với doanh nghiệp Việt Nam đang quan sát thị trường châu Âu, đây là tín hiệu cạnh tranh rõ ràng. Thái Lan đang cố biến câu chuyện FTA thành lợi thế thực dụng cho thương hiệu bản địa và doanh nghiệp vừa. Nếu họ làm được, không gian tại châu Âu cho chuỗi thực phẩm, bán lẻ và nguyên liệu chế biến sẽ không còn chỉ là sân chơi của các tập đoàn lớn.
Dĩ nhiên, từ lời nói đến thị phần là một quãng đường dài. FTA chưa hoàn tất thì mức thuế thực vẫn chưa đổi, còn hỗ trợ tín dụng cũng chỉ có ý nghĩa khi doanh nghiệp đi qua được yêu cầu chuẩn hóa, truy xuất, logistics lạnh và vận hành đa điểm. Nhưng ít nhất, thông điệp lần này cho thấy Bangkok đã xác định khá rõ chỗ nào khiến doanh nghiệp ra nước ngoài tốn tiền nhất.
Trong bối cảnh nhiều nền kinh tế ASEAN cùng nhìn sang châu Âu để đa dạng hóa đầu ra, khác biệt sẽ không nằm ở việc ai quảng bá mạnh hơn. Khác biệt sẽ nằm ở chỗ ai giúp doanh nghiệp giảm được nhiều chi phí ma sát hơn: thuế, chứng nhận, vận hành chuỗi hay chi phí vốn mở rộng.
Nếu FTA thực sự đi tiếp, câu hỏi không còn là hàng Thái có cơ hội vào châu Âu hay không. Câu hỏi là doanh nghiệp nào đủ chuẩn để đi trước, và doanh nghiệp nào sẽ bị bỏ lại ngay trong lúc cánh cửa đang mở rộng dần.
Với các chuỗi thực phẩm và bán lẻ, chuyện vào châu Âu còn là bài toán lặp lại mô hình. Một thương hiệu chỉ thật sự đi xa khi có thể sao chép chất lượng, nguyên liệu, đào tạo và hậu cần ở nhiều điểm bán mà không làm vỡ biên lợi nhuận. Chính vì vậy, hỗ trợ tín dụng và tiến độ FTA chỉ là mở cửa đầu tiên; phần còn lại vẫn là sức chịu đựng vận hành của doanh nghiệp.
Ở góc doanh nghiệp, điều quan trọng không chỉ là chính sách vừa nói gì mà là chi phí nào sẽ phát sinh trước tiên: tiền hàng, chi phí vận chuyển, điện, nhân sự hay thủ tục. Khoảng cách giữa tín hiệu chính thức và hóa đơn thực tế luôn là nơi áp lực vận hành xuất hiện sớm nhất.
Thái Lan vì vậy không chỉ đang phát ra một thông báo mới. Nước này đang phát ra một tín hiệu để doanh nghiệp trong khu vực tự dịch lại thành câu hỏi quen thuộc của mình: kế hoạch quý tới có cần chậm lại không, hợp đồng có phải viết chặt hơn không, và ai trong chuỗi sẽ phải hấp thụ biến động đầu tiên.
