Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng ngày 20/8 nói Việt Nam kiên quyết ngăn chặn gian lận xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp. VietnamPlus cùng ngày ghi rõ câu trả lời nằm trong họp báo thường kỳ, sau câu hỏi về việc Mỹ nêu hơn 40 đối tác thương mại có rủi ro bị dùng để né thuế quan, trong đó có Việt Nam.
Phạm Thu Hằng nói Việt Nam chủ trương phát triển thương mại tự do, công bằng, cùng có lợi với các đối tác, phù hợp cam kết song phương, đa phương và quy tắc WTO. Việt Nam cũng đang củng cố thể chế và năng lực thực thi để chống gian lận xuất xứ cùng các hình thức gian lận thương mại rộng hơn. Bà nói: “Chúng tôi sẽ tiếp tục với tinh thần xây dựng, trao đổi với phía Mỹ về các quan ngại của họ, phù hợp quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt–Mỹ, nhằm duy trì quan hệ kinh tế thương mại ổn định, cùng có lợi, đồng thời đóng góp vào môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, lành mạnh của Việt Nam.”
Vietnam News cùng ngày bổ sung tên báo cáo phía Mỹ The Great Transshipment Scam, do Văn phòng Chính sách Thương mại và Sản xuất Mỹ soạn, Nhà Trắng công bố ngày 12/8; báo cáo xếp Việt Nam cùng Indonesia, Nhật Bản, EU, Israel, Canada vào nhóm đối tác rủi ro chuyển tải cao hơn. Báo cáo mô tả chuyển tải bất hợp pháp qua đổi nhãn, đóng gói lại, lập hóa đơn mới, gia công nhẹ hoặc khai sai xuất xứ để hưởng thuế quan vốn không đủ điều kiện. Bộ Ngoại giao kéo gian lận xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp từ nhãn rủi ro trên danh sách Mỹ về câu hỏi Việt Nam tự thực thi quy tắc xuất xứ xuất khẩu đến đâu. Với nhà xuất khẩu Việt Nam và FDI lắp ráp rồi bán sang Mỹ, điều đó sát lịch đóng container hơn là lời tuyên bố. Bối cảnh thuế quan khu vực có thể xem bài CIMB về một phần ba xuất khẩu Malaysia chịu thuế quan Mỹ.
Thuế quan Mỹ đẩy câu chuyện về giấy xuất xứ Việt Nam
Câu hỏi thực tế sau họp báo nằm ở giấy chứng nhận xuất xứ trên từng lô hàng. Với doanh nghiệp Việt, khác biệt không nằm ở độ cứng của tuyên bố, mà ở chỗ hải quan và cơ quan cấp giấy chứng nhận xuất xứ có thật sự chặn chuyển tải, đổi nhãn, gia công nhẹ trước khi lô hàng rời cảng. Nhà máy ở Bắc Ninh, Hải Phòng hay TP.HCM nếu lắp ráp rồi xuất Mỹ, tỷ lệ nguyên liệu nhập, công đoạn gia công trên giấy chứng nhận và lộ trình đóng hàng sẽ gặp kiểm tra sớm hơn lời phát ngôn ngoại giao. Vietnam News dẫn báo cáo Mỹ ước khoảng 40 tỷ đến 303 tỷ USD rủi ro chuyển tải hoặc dịch chuyển thương mại liên quan theo phương pháp của họ; 40 tỷ đến 303 tỷ USD, đây là khoảng theo phương pháp Mỹ, không phải số liệu Việt Nam thừa nhận, cũng không phải tờ thuế của một nhà máy cụ thể.
Phát ngôn viên không công bố quy trình xuất xứ mới, cũng không điểm tên nhóm hàng điện tử, dệt may hay thép sẽ bị rút mẫu. Báo cáo Nhà Trắng công bố ngày 12/8, họp báo ngày 20/8, cách nhau 8 ngày. Cần tách hai lớp: Việt Nam thừa nhận vấn đề và sẵn sàng trao đổi với Mỹ; công cụ kiểm tra mới hay mức phạt cụ thể chưa xuất hiện trong buổi họp báo này. Phát ngôn viên chưa công bố quy trình xuất xứ mới hay điểm tên nhóm hàng; số liệu báo cáo Mỹ không được viết thành thiệt hại thuế đã xảy ra.
Danh sách rủi ro thuế quan chưa thành thuế suất mới
Bộ Ngoại giao và hải quan Việt Nam vẫn là chủ thể của phản hồi này. Cơ quan thương mại và hải quan Mỹ là phía đối diện. Doanh nghiệp FDI xuất khẩu từ Việt Nam sang Mỹ sẽ quan tâm mật độ rút mẫu trên tờ khai xuất xứ hơn là câu chữ họp báo. Mốc kiểm chứng tiếp theo: Việt Nam có công bố quy trình kiểm tra xuất xứ mới hay không, và hải quan Mỹ có siết rút mẫu với một số dòng thuế Việt Nam hay không. Trước hai mốc đó, tín hiệu dừng ở phản hồi ngoại giao, chưa đổi lịch xuất hàng.
Nhà xuất khẩu theo dõi thuế quan và giấy xuất xứ
Lịch đóng container không đổi vì một câu trả lời họp báo. Nhà xuất khẩu Việt Nam và FDI lắp ráp để bán sang Mỹ nên theo dõi rút mẫu giấy chứng nhận xuất xứ cùng khẩu kiểm tra chuyển tải của hải quan Mỹ, thay vì coi phát ngôn họp báo là quy tắc đã đóng. Thuế quan vẫn là khung phía Mỹ đang dùng để đặt câu hỏi. Việt Nam trả lời bằng cam kết thực thi, chưa bằng bộ quy tắc mới đã có số hiệu.
