Xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ chín tháng đầu năm 2026 ước đạt gần 13,43 tỷ USD, tăng 7,3% so với cùng kỳ năm 2025, và một nửa kim ngạch (50,1%) đi vào thị trường Hoa Kỳ. Số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Báo Công Thương dẫn ngày 4/10.
Mức này đã bằng khoảng 78% kim ngạch cả năm 2025, khi ngành đạt khoảng 17,2 tỷ USD.
Trung Quốc tăng mạnh trong khi giá trị sang Mỹ giảm
Theo CafeF ngày 2/10, cũng dẫn Bộ Nông nghiệp và Môi trường, giá trị xuất khẩu sang Hoa Kỳ giảm 4,6%, sang Trung Quốc tăng 43,4% và sang Nhật Bản tăng 5,3%. Bài báo không ghi kỳ so sánh của ba mức này.
Về tỷ trọng, Trung Quốc chiếm 15% và Nhật Bản 12,5%. Hai thị trường cộng lại được 27,5%, bằng khoảng 55% quy mô riêng của thị trường Hoa Kỳ.
Quy tắc xuất xứ chung cho phép pha trộn nguyên liệu, nhưng hồ sơ phải làm từ đầu chuỗi
RCEP được ký ngày 15/11/2020 giữa 10 nước ASEAN và Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, New Zealand, có hiệu lực từ 1/1/2022. Khối này chiếm khoảng 30% dân số, GDP và thương mại toàn cầu. Theo Báo Công Thương, bộ quy tắc xuất xứ chung giúp doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn nguyên liệu và tổ chức lại sản xuất. Việt Nam vừa là trung tâm chế biến gỗ xuất khẩu, vừa nhập đáng kể nguyên liệu, máy móc, phụ kiện và vật tư.
Ông Ngô Sỹ Hoài, Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, nhìn nhận RCEP tạo khuôn khổ quy tắc xuất xứ tương đối thống nhất trong toàn khối. Doanh nghiệp có thể kết hợp nguyên liệu, linh kiện và các công đoạn sản xuất tại nhiều thành viên mà vẫn có khả năng đáp ứng điều kiện xuất xứ, tùy từng sản phẩm.
Theo ông Hoài, một nguyên nhân chính khiến ngành gỗ chưa tận dụng được ưu đãi là doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ, chưa quản trị tốt xuất xứ từ đầu chuỗi. Báo Công Thương viết rằng đến khi xuất hàng mới đi tìm hồ sơ C/O thì thường đã muộn. Ông Hoài nói với Báo Công Thương: “RCEP có quy định sản phẩm cụ thể ở cấp HS 6 số, đồng thời vẫn có các yêu cầu về chứng từ, vận chuyển trực tiếp và xác định chính xác nước xuất xứ trong những trường hợp có khác biệt thuế quan”.
Luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật SB LAW, cũng nêu trong bài rằng RCEP đòi hỏi doanh nghiệp tái cấu trúc sản xuất, chuỗi cung ứng và quản trị. Theo ông, không ít doanh nghiệp vẫn giữ mô hình kinh doanh truyền thống, chưa sẵn sàng đầu tư hệ thống quản trị tuân thủ.
Ưu đãi thuế quan chưa kéo theo khách hàng
Ông Hoài nói với Báo Công Thương: “RCEP cho chúng ta thị trường, nhưng RCEP không tự tạo ra khách hàng. Muốn có khách hàng, doanh nghiệp Việt Nam phải hiểu thị trường, thiết kế sản phẩm cho thị trường cụ thể và chủ động tiếp cận hệ thống phân phối của thị trường đó”.
Ông cho rằng xúc tiến thương mại cần chọn lọc theo từng thị trường, tìm đối tác phân phối, kiến trúc sư, nhà thiết kế và chuỗi bán lẻ. Ở thị trường có tiềm năng, doanh nghiệp có thể tính đến showroom, kho hàng hoặc đại diện thương mại tại chỗ.
Con số về mức dùng ưu đãi RCEP của ngành gỗ vẫn chưa có
Báo Công Thương nhận định tỷ lệ tận dụng ưu đãi RCEP của các ngành hàng, trong đó có gỗ, còn khiêm tốn so với tiềm năng, nhưng bài không đưa con số. Rạng sáng 6/10 (giờ Hà Nội), chúng tôi mở lại bài trên cổng Bộ Công Thương và bài CafeF ngày 2/10. Cả hai không nêu số hồ sơ C/O RCEP cấp cho gỗ và sản phẩm gỗ, cũng không nêu tỷ lệ doanh nghiệp gỗ dùng ưu đãi này. Tìm thêm, chúng tôi cũng không thấy số riêng cho ngành gỗ.
Theo Kế hoạch mở cửa thị trường và xúc tiến thương mại giai đoạn cuối năm 2026 mà Báo Công Thương dẫn, Bộ Công Thương hướng tới tăng trưởng xuất khẩu hàng hóa khoảng 15–16% trong năm 2026. Kế hoạch tăng cường hướng dẫn doanh nghiệp dùng ưu đãi từ EVFTA, CPTPP, UKVFTA và RCEP, đồng thời nghiên cứu các thị trường mới ở Tây Á, Nam Á, châu Phi và Mỹ Latin. Với Hàn Quốc, định hướng gồm phục hồi xuất khẩu các ngành hàng như dệt may, gỗ, cà phê, sắt thép.
Với doanh nghiệp gỗ, phần việc làm được ngay nằm ở khâu mua nguyên liệu: lưu hồ sơ xuất xứ từ lúc nhập hàng để C/O không phải chạy theo lô hàng đã chuẩn bị xuất. Số liệu xuất khẩu tháng 10 sẽ là mốc kế tiếp để đối chiếu tỷ trọng của thị trường Hoa Kỳ.
