Theo Chỉ thị 10/CT-TTg, hộ gia đình, công sở và cơ sở sản xuất được khuyến khích lắp điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, kết hợp pin lưu trữ. Phần hỗ trợ riêng cho hộ gia đình do hội đồng nhân dân tỉnh ban hành, và tại họp báo Chính phủ ngày 3/10, Thứ trưởng Bộ Công Thương cho biết khoảng 13 tỉnh đã có chính sách này.
Chỉ thị do Thủ tướng ban hành ngày 30/3/2026, về tăng cường tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà. Văn bản đặt mục tiêu mỗi năm có khoảng 10% cơ quan công sở và 10% hộ gia đình trên cả nước lắp đặt, sử dụng điện mặt trời mái nhà tự dùng, hoặc tổng công suất phát triển đạt 20% công suất trong kế hoạch 2026-2030 của các tỉnh.
Thứ tự ưu tiên được nêu rõ: công sở, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và hộ gia đình. Chỉ thị khuyến khích đi kèm hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) để giảm phụ tải giờ cao điểm.
Nhà xưởng đã có khung tự dùng và chỉ tiêu tiết kiệm
Với doanh nghiệp, cơ sở sử dụng năng lượng có điện năng tiêu thụ từ 500 nghìn kWh/năm trở lên phải tiết kiệm ít nhất 3% điện năng trên một đơn vị sản phẩm, hoặc ít nhất 3% tổng điện năng trong năm. Mục tiêu chung năm nay là tiết kiệm tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ cả nước.
Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước được giao chủ trì giải pháp về ngân sách, tín dụng xanh và tín dụng ưu đãi cho hộ gia đình và doanh nghiệp lắp điện mặt trời mái nhà và BESS. Gói hỗ trợ của hội đồng nhân dân tỉnh nhắm vào hộ gia đình, nên nhà xưởng có thể tính chuyện lắp đặt theo khung tự sản xuất, tự tiêu thụ đã có mà không phụ thuộc vào danh sách tỉnh.
Nhu cầu điện tăng khoảng 10% mỗi năm, nguồn và lưới cần nhiều năm
Tại họp báo, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài nói nhu cầu điện hằng năm tăng khoảng 10%, trong khi các dự án nguồn và lưới điện cần nhiều thời gian triển khai. Theo VnExpress, điện mặt trời mái nhà lắp nhanh, không cần thu hồi, giải phóng mặt bằng và giảm áp lực lên hệ thống truyền tải.
Ông Hoài nói tại họp báo, theo Báo Công Thương: “Điện mặt trời mái nhà có rất nhiều ưu thế. Thứ nhất là thời gian thi công rất ngắn; thứ hai là đáp ứng nhu cầu tại chỗ; và thứ ba là giảm áp lực đầu tư, xây dựng hệ thống truyền tải”.
Theo thống kê của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) được ông Hoài nêu, công suất điện mặt trời mái nhà trên cả nước hiện đạt khoảng 11.000 MWp. Bộ Công Thương đã giao chỉ tiêu điện mặt trời mái nhà đến từng tỉnh trong Quy hoạch điện VIII.
Khâu chịu tác động trải dọc chuỗi: nhà cung cấp tấm pin, biến tần và pin lưu trữ, tới nhà thầu lắp đặt, rồi hộ gia đình, công sở, nhà xưởng, cuối cùng là lưới điện địa phương. Điện sinh ra trên mái được dùng ngay tại chỗ, bớt phần phải tải qua các tuyến truyền tải đường dài. Ở tỉnh đã có chính sách hỗ trợ, nhà thầu lắp đặt có thể có thêm việc từ hộ gia đình, nếu mức hỗ trợ đủ để hộ quyết định lắp.
Khoảng 13 tỉnh ban hành, mốc tháng 5 đã qua
Chính sách hỗ trợ hộ gia đình lắp điện mặt trời mái nhà và hệ thống lưu trữ thuộc thẩm quyền hội đồng nhân dân tỉnh theo khoản 2 Điều 22 Luật Điện lực 2024. Chỉ thị 10 giao ủy ban nhân dân tỉnh báo cáo hội đồng nhân dân ban hành, hoàn thành trong tháng 5/2026.
Ông Hoài nói tại họp báo, theo Tạp chí Công Thương: “Hiện nay mới chỉ có khoảng 13 tỉnh ban hành chính sách này. Trong thời gian sắp tới, chúng tôi sẽ tiếp tục đôn đốc các tỉnh, căn cứ điều kiện ngân sách của địa phương, ban hành các chính sách để hỗ trợ phát triển điện mặt trời mái nhà”.
Cả nước có 34 tỉnh, thành, nghĩa là còn khoảng 21 địa phương chưa ban hành, khi mốc tháng 5 trong Chỉ thị đã qua khoảng bốn tháng. Các bản tường thuật họp báo ghi số tỉnh không giống nhau; con số khoảng 13 tỉnh ở đây theo lời ông Hoài do Tạp chí Công Thương đưa.
Hai tuần trước đó, ngày 18/9, Bộ Công Thương cho biết 2/34 tỉnh là Bắc Ninh và Lai Châu hoàn thành nhiệm vụ xây dựng, trình ban hành chính sách hỗ trợ hộ gia đình, và 2/17 bộ, cơ quan ngang bộ ban hành kế hoạch thực hiện Chỉ thị 10. Đó là cách đếm theo nhiệm vụ hoàn thành, khác với con số ban hành ông Hoài nêu ngày 3/10.
Khoảng 2 giờ 40 sáng 5/10 (giờ Hà Nội), chúng tôi đọc lại các bài về họp báo của Tạp chí Công Thương, Báo Công Thương, VnExpress và VietnamPlus: không bài nào nêu tên khoảng 13 tỉnh đã ban hành chính sách hay mức hỗ trợ cụ thể cho mỗi hộ. Hộ gia đình ở các địa phương còn lại vẫn có thể lắp theo khung tự sản xuất, tự tiêu thụ, còn phần hỗ trợ của tỉnh phụ thuộc vào chính sách của hội đồng nhân dân tỉnh nơi mình sống.
Luật Điện lực sửa đổi sẽ trình Quốc hội tháng 10
Ông Hoài cũng nói việc triển khai Quy hoạch điện VIII thời gian qua còn tương đối chậm, một số nguồn điện khó thực hiện đúng tiến độ trước năm 2030. Bộ Công Thương sẽ trình Chính phủ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực để trình Quốc hội tại kỳ họp tháng 10.
Mốc tiến độ kế tiếp là quý IV năm nay, khi Bộ Công Thương báo cáo Thủ tướng kết quả thực hiện Chỉ thị 10. Mỗi chính sách hỗ trợ được ban hành thêm ở cấp tỉnh có thể mở đường cho hộ gia đình địa phương đó lắp điện mái nhà, góp phần vào nguồn điện dùng tại chỗ trong lúc các dự án nguồn và lưới lớn còn đang triển khai.
