Khung ưu đãi mới của MITI và MIDA nhấn mạnh kết quả, chuỗi cung ứng nội địa, nhân tài và bền vững thay vì chỉ nhìn vào quy mô vốn.
Trong nhiều năm, ưu đãi đầu tư thường được hiểu đơn giản là giảm thuế để kéo dự án vào một quốc gia. Malaysia đang cố làm điều khó hơn: biến ưu đãi thành một bảng chấm điểm về giá trị mà doanh nghiệp để lại cho nền kinh tế.
Theo trang chính thức của Bộ Đầu tư, Thương mại và Công nghiệp Malaysia, New Incentive Framework được xây dựng trong khuôn khổ Taskforce on Incentive Review, với sự tham gia của MITI, Bộ Kinh tế, Cục Thuế nội địa, MIDA, Bank Negara Malaysia, BioEconomy Corporation và MDEC.
Khung mới được công bố trong Budget 2026, với lộ trình áp dụng cho lĩnh vực sản xuất trong quý I/2026 và dịch vụ trong quý II/2026. Theo MITI, doanh nghiệp đủ điều kiện có thể nộp đơn theo hai nhóm ưu đãi loại trừ lẫn nhau: Special Tax Rate hoặc Investment Tax Allowance, tùy theo tiêu chí và đánh giá.
Điểm đáng chú ý là NIF đi theo hướng phân tầng và dựa trên kết quả. Các yếu tố như tạo giá trị kinh tế, phát triển nhân tài địa phương, chuyển giao công nghệ, củng cố chuỗi cung ứng nội địa và bền vững được đặt vào trung tâm.
Với doanh nghiệp, điều này thay đổi cách đọc ưu đãi. Một dự án có vốn lớn nhưng ít liên kết địa phương có thể không còn đủ thuyết phục như trước. Ngược lại, dự án giúp nâng năng lực nhà cung ứng, đào tạo kỹ sư, tiết kiệm năng lượng hoặc tạo công nghệ có thể được nhìn bằng lăng kính khác.
Thái Lan đang dùng chuẩn OECD để nâng môi trường kinh doanh, còn Malaysia dùng khung ưu đãi để buộc dự án đầu tư nói rõ giá trị dài hạn. Cả hai đều cho thấy cạnh tranh FDI trong khu vực đang bớt đơn giản hơn cuộc đua thuế suất.
Ưu đãi đầu tư trước đây thường được doanh nghiệp nhìn qua con số miễn giảm thuế. Khung mới của Malaysia cố kéo câu hỏi sang hướng khác: dự án tạo ra giá trị gì, dùng bao nhiêu nhà cung ứng nội địa, phát triển nhân lực ra sao và có phù hợp mục tiêu bền vững hay không.
Cách chấm điểm này làm thay đổi cuộc trò chuyện giữa nhà đầu tư và cơ quan xúc tiến. Thay vì chỉ hỏi được ưu đãi bao nhiêu năm, doanh nghiệp phải chứng minh dự án đóng góp thế nào vào nền kinh tế. Với các công ty trong khu vực, đây là tín hiệu rằng cạnh tranh thu hút vốn đang dần chuyển từ ưu đãi rẻ sang ưu đãi có điều kiện.
So với những thông báo đầu tư đơn lẻ, khung ưu đãi có tác động âm thầm hơn nhưng rộng hơn. Nó định hình cách dự án được chuẩn bị ngay từ đầu: doanh nghiệp phải nghĩ đến nhà cung ứng, lao động kỹ năng, công nghệ và tiêu chuẩn môi trường trước khi ngồi vào bàn xin ưu đãi.
Với doanh nghiệp Việt Nam, câu hỏi đáng nghĩ là: khi chính phủ trong khu vực ngày càng hỏi “dự án để lại gì”, doanh nghiệp sẽ chuẩn bị hồ sơ đầu tư bằng số vốn đăng ký, hay bằng câu chuyện về năng lực, nhân sự và chuỗi cung ứng?
