Vòng đàm phán tiếp theo tại Brussels sẽ được doanh nghiệp theo dõi vì thuế quan, tiêu chuẩn môi trường và khả năng tiếp cận thị trường EU.
Một hiệp định thương mại tự do thường đi qua nhiều năm đàm phán. Nhưng với doanh nghiệp, tác động của nó lại rất cụ thể: một dòng thuế giảm, một tiêu chuẩn môi trường mới, một giấy chứng nhận xuất xứ hoặc một điều kiện logistics khác đi.
Thái Lan đang muốn rút ngắn khoảng cách đó với châu Âu.
Cơ quan Quan hệ Công chúng Thái Lan ngày 20/5 cho biết Văn phòng Chính sách và Chiến lược Thương mại thuộc Bộ Thương mại đánh giá việc Liên minh châu Âu mở rộng mạng lưới FTA toàn cầu là một cơ hội chiến lược cho Thái Lan. Bộ Thương mại đặt mục tiêu hoàn tất đàm phán FTA Thái Lan – EU trong năm 2026.
Đến vòng đàm phán thứ tám tại Chiang Mai hồi tháng 2, hai bên đã hoàn tất thêm ba chương, nâng tổng số chương hoàn tất lên 11 trong 24 chương. Vòng tiếp theo dự kiến diễn ra tại Brussels vào tháng 6/2026.
EU hiện là đối tác thương mại lớn thứ tư của Thái Lan. Trong quý I/2026, tổng kim ngạch thương mại hai bên đạt 12,223 tỷ USD, tăng 13,55% so với cùng kỳ. Xuất khẩu của Thái Lan sang EU tăng 20,14% lên 7,672 tỷ USD, trong khi nhập khẩu tăng 3,93% lên 4,551 tỷ USD. Thái Lan ghi nhận thặng dư thương mại 3,121 tỷ USD với khối này.
Với nhà sản xuất, con số thương mại chỉ là phần bề mặt. Phần sâu hơn nằm ở việc hàng hóa nào có thể cạnh tranh tốt hơn nếu thuế giảm, và ngành nào phải nâng tiêu chuẩn để đáp ứng yêu cầu môi trường ngày càng chặt của EU. Thông báo của phía Thái Lan nêu các lĩnh vực có tiềm năng gồm linh kiện ô tô hiện đại, điện tử và thực phẩm chế biến.
Với doanh nghiệp Việt Nam, câu chuyện này có một lớp so sánh tự nhiên. Việt Nam đã có EVFTA với EU, còn Singapore cũng có hiệp định với khối này. Thái Lan, nếu hoàn tất FTA, sẽ thu hẹp phần bất lợi về thuế quan trong một số ngành xuất khẩu. Điều đó không tạo ra thay đổi ngay lập tức trong đơn hàng, nhưng có thể làm lại bảng so sánh giữa các điểm sản xuất ở ASEAN.
Một yếu tố khác là tiêu chuẩn xanh. EU không chỉ là thị trường có sức mua cao khoảng 450 triệu người; đây cũng là nơi quy định về môi trường, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm chuỗi cung ứng ngày càng định hình cách doanh nghiệp sản xuất. Với nhà xuất khẩu thực phẩm, linh kiện hoặc hàng tiêu dùng, FTA không chỉ là câu chuyện thuế thấp hơn, mà còn là câu chuyện hồ sơ sạch hơn.
Chính phủ Thái Lan nói đang đẩy nhanh đàm phán và xây dựng các khung hỗ trợ về chuỗi cung ứng, logistics cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nhưng các chi tiết thực tế, từ quy tắc xuất xứ đến lộ trình giảm thuế, sẽ chỉ rõ hơn khi văn bản hoàn tất.
Đối với nhà máy, quy tắc xuất xứ có thể quan trọng không kém thuế suất. Một sản phẩm được lắp ráp tại Thái Lan nhưng dùng nhiều linh kiện nhập khẩu sẽ phải chứng minh tỷ lệ giá trị nội địa hoặc khu vực theo điều khoản cụ thể. Vì vậy, FTA có thể kéo theo việc doanh nghiệp rà lại nhà cung ứng, chứng từ, phần mềm quản lý nguyên liệu và cách lưu hồ sơ xuất khẩu.
Thái Lan cũng đang cạnh tranh trong bối cảnh nhiều tập đoàn muốn phân tán chuỗi cung ứng. Nếu FTA tiến triển, nước này có thêm một câu chuyện để nói với nhà đầu tư: không chỉ có hạ tầng sản xuất và thị trường ASEAN, mà còn có đường đi rõ hơn vào EU. Nhưng lợi thế đó chỉ thành thật khi doanh nghiệp trong nước theo kịp tiêu chuẩn môi trường và thủ tục chứng nhận.
Với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, phần hỗ trợ logistics mà Bộ Thương mại nhắc tới sẽ đáng chú ý không kém các chương đàm phán. Một hiệp định tốt trên giấy vẫn có thể khó dùng nếu doanh nghiệp không đủ thông tin về chứng từ, kiểm nghiệm, vận tải và thủ tục hải quan.
Câu hỏi còn lại cho doanh nghiệp trong khu vực là nếu Thái Lan có thêm một cánh cửa FTA với EU, lợi thế cạnh tranh sẽ nằm ở mức thuế, tiêu chuẩn sản xuất, hay khả năng giao hàng đúng nhịp của từng chuỗi cung ứng?
