Doanh nghiệp Việt Nam vẫn đang bận rộn với câu chuyện “Trung Quốc+1” trong ngành điện tử và dệt may. Nhưng ở một góc khác của chuỗi cung ứng, Philippines đang theo đuổi một hướng đi khác: xúc tiến Philippines Canada FTA — hiệp định thương mại tự do song phương với Canada — đồng thời định vị mình thành trung tâm chế biến khoáng sản thiết yếu (critical minerals) cho các đối tác phương Tây. Từ ngày 1 đến 4/7/2026, Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. có chuyến thăm chính thức Canada — chuyến đi đầu tiên của một tổng thống Philippines tới nước này sau hơn một thập kỷ, kể từ chuyến thăm của cựu Tổng thống Benigno Aquino III năm 2015.
Chuyến thăm định hình lại vị thế khoáng sản của Philippines
Ông Marcos đến Vancouver ngày 1/7/2026 (giờ Canada), mở đầu chuyến thăm kéo dài bốn ngày nhằm củng cố quan hệ Philippines-Canada trên các lĩnh vực thương mại, lao động, năng lượng, du lịch và quốc phòng — theo Thông tấn xã Philippines (PNA). Tại các buổi làm việc cấp cao với doanh nghiệp và nhà đầu tư Canada, ông định vị Philippines là trung tâm chế biến khoáng sản “có trách nhiệm” (responsible hub for mineral processing), đồng thời là đối tác chiến lược trong lĩnh vực khoáng sản thiết yếu.
Hai bên đã ký các thỏa thuận hợp tác trải rộng nhiều lĩnh vực: năng lượng, tài nguyên thiên nhiên, thương mại và đầu tư, lao động và di trú, du lịch, văn hóa nghệ thuật. PNA dẫn lại rằng quan hệ kinh tế song phương giữa hai nước hiện đã hỗ trợ hơn 3 tỷ USD giá trị thương mại, bao gồm sản phẩm chế tạo, quốc phòng, cũng như năng lượng truyền thống và năng lượng sạch. Đây là quy mô thương mại song phương hiện có giữa hai nước, không phải cam kết đầu tư mới phát sinh từ chuyến thăm lần này.
Đàm phán Philippines Canada FTA đi trước cả khối ASEAN
Điều đáng chú ý hơn cả với giới quan sát thương mại khu vực nằm ở chỗ khác: Philippines và Canada đang xúc tiến đàm phán một hiệp định thương mại tự do (FTA) song phương, mục tiêu hoàn tất ngay trong năm 2026 — nhanh hơn cả tiến trình đàm phán FTA giữa khối ASEAN và Canada. Thay vì chờ khối đàm phán chung xong xuôi, Philippines chọn cách đi trước một bước để giành lợi thế tiếp cận thị trường Canada sớm hơn các nước láng giềng ASEAN.
Cần lưu ý rằng đây mới là giai đoạn xúc tiến đàm phán với mục tiêu thời gian, FTA giữa hai nước chưa được ký kết chính thức. Nội dung cụ thể của các thỏa thuận hợp tác vừa ký trong chuyến thăm — bao gồm giá trị đầu tư hay dự án cụ thể — cũng chưa được PNA công bố chi tiết; phía Philippines và Canada mới chỉ nêu tên các lĩnh vực hợp tác.
Vì sao doanh nghiệp Việt Nam cần theo dõi tín hiệu này
Với doanh nghiệp Việt Nam, câu chuyện Philippines-Canada không đơn thuần là tin ngoại giao — đó là một chỉ báo cạnh tranh khu vực đáng để ý. Việt Nam thường được nhắc tới như điểm đến hưởng lợi chính từ làn sóng “Trung Quốc+1” ở khâu lắp ráp và sản xuất hạ nguồn. Trong khi đó, Philippines lại nhắm tới một vị trí khác trong chuỗi cung ứng: định vị mình là trung tâm chế biến khoáng sản thiết yếu, đồng thời chủ động đàm phán FTA song phương để mở đường tiếp cận thị trường sớm hơn các nước ASEAN khác.
Nếu Philippines hoàn tất Philippines Canada FTA đúng mục tiêu năm 2026, doanh nghiệp nước này có thể có lợi thế tiếp cận thị trường Canada sớm hơn so với các nước ASEAN khác vẫn đang chờ FTA khối ASEAN-Canada hoàn tất. Với các doanh nghiệp Việt Nam đang theo dõi cạnh tranh thu hút vốn và hợp tác chế biến khoáng sản trong khu vực, động thái của Philippines là lời nhắc rằng các hiệp định thương mại song phương đang trở thành công cụ cạnh tranh quan trọng, không chỉ là vấn đề ngoại giao đơn thuần.
Tóm lại, nội dung cụ thể và giá trị của các thỏa thuận vừa ký giữa Manila và Ottawa hiện vẫn chưa được công bố chi tiết, và Philippines Canada FTA vẫn đang trong giai đoạn đàm phán chứ chưa hoàn tất. Nhưng việc hai bên xác nhận tiếp tục đàm phán với mốc thời gian rõ ràng — hoàn tất trong năm 2026 — cùng việc Philippines chủ động định vị mình là trung tâm chế biến khoáng sản thiết yếu, cho thấy đây là một chiến lược đối ngoại kinh tế đáng để doanh nghiệp Việt Nam trong các ngành liên quan đến khoáng sản và chuỗi cung ứng nguyên liệu tiếp tục quan sát trong thời gian tới.
Philippines Canada FTA trong bức tranh cạnh tranh thu hút vốn khu vực
Nỗ lực Philippines Canada FTA diễn ra cùng lúc với việc Philippines cũng đang đẩy mạnh thu hút vốn đầu tư trong nước, thể hiện qua việc PEZA phê duyệt hơn 140,7 tỷ peso vốn đầu tư trong nửa đầu năm 2026. Đặt hai diễn biến này cạnh nhau, có thể thấy Philippines đang theo đuổi song song hai hướng đi để củng cố vị thế trong chuỗi cung ứng khu vực: vừa thu hút vốn FDI trực tiếp trong nước, vừa chủ động đàm phán các FTA song phương như Philippines Canada FTA để mở rộng cửa vào thị trường xuất khẩu.
