Sau tuyên bố chung tại kỳ họp Uỷ ban CPTPP lần thứ 10 ngày 26/6/2026, Philippines cùng Indonesia và UAE bắt đầu đàm phán trù bị gia nhập; Việt Nam, một trong 12 thành viên hiện tại của CPTPP, đứng trước cả cơ hội lẫn áp lực cạnh tranh mới.
Mười thành viên hiện tại của Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) vừa xác nhận sẽ mở các cuộc đàm phán trù bị (preparatory discussions) với ba nền kinh tế đang xin gia nhập: Philippines, Indonesia và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE). Theo tuyên bố chung cấp bộ trưởng, được công bố sau kỳ họp Uỷ ban CPTPP lần thứ 10 diễn ra trực tuyến ngày 26/6/2026, đây là lần đầu tiên trong lịch sử khối thương mại này áp dụng hình thức đàm phán trù bị.
Theo tuyên bố chính thức đăng trên trang của Chính phủ Anh (CPTPP Joint Ministerial Statement — comprehensive and progressive agreement for Trans-Pacific Partnership), nội dung đàm phán trù bị lần này xoay quanh các vấn đề tuân thủ quy định (compliance issues), coi như bước dọn đường cho các vòng đàm phán gia nhập chính thức sau này. Nhưng bản tuyên bố cũng nói rõ một điều: bước đi này không đồng nghĩa với việc đảm bảo sẽ có đàm phán gia nhập chính thức, càng không đồng nghĩa việc gia nhập cuối cùng sẽ diễn ra. Về phía Manila, hãng thông tấn nhà nước Philippines PNA (CPTPP members to begin preparatory talks with 3 countries) dẫn lập trường của Bộ Thương mại và Công nghiệp Philippines (DTI) cho biết nước này đang tìm cách gia nhập khối thương mại 12 nền kinh tế để có cơ hội tiếp cận thị trường rộng hơn, đồng thời củng cố sức chống chịu của ngành sản xuất trong nước trước áp lực bảo hộ thương mại ngày càng gia tăng trên toàn cầu.
Anh công khai ủng hộ Philippines gia nhập CPTPP
Phản ứng từ giới kinh doanh quốc tế đã xuất hiện. Ngày 24/7, ông Chris Nelson, Phó Chủ tịch Phòng Thương mại Anh tại Philippines (BCCP), công khai lên tiếng ủng hộ nỗ lực gia nhập CPTPP của Philippines. Theo ông, Anh từ lâu ủng hộ việc Philippines gia nhập khối này, và việc mở rộng thành viên sẽ giúp làm sâu sắc thêm quan hệ thương mại, đầu tư, đồng thời củng cố vai trò của Philippines như một cửa ngõ vào khu vực Đông Nam Á.
Cần lưu ý, đây là quan điểm của một tổ chức đại diện doanh nghiệp, không phải cam kết chính thức từ Chính phủ Anh hay các thành viên CPTPP khác. Dù vậy, tuyên bố của BCCP vẫn phản ánh mức độ quan tâm ngày càng tăng của giới kinh doanh quốc tế đối với tiến trình mở rộng CPTPP lần này.
Việt Nam — thành viên hiện hữu — được gì, mất gì khi CPTPP mở rộng?
Với doanh nghiệp Việt Nam, chi tiết đáng chú ý nhất trong câu chuyện này không nằm ở Philippines hay Indonesia, mà nằm ở chính vị thế của Việt Nam: đã là một trong 12 thành viên hiện tại của CPTPP, đang hưởng ưu đãi thuế quan và quy tắc thương mại tích hợp trong khối. Vì vậy, việc Philippines và Indonesia — hai nền kinh tế sản xuất lớn của Đông Nam Á — bắt đầu tiến trình đàm phán trù bị để gia nhập mang ý nghĩa hai chiều.
Ở chiều tích cực, nếu Philippines và Indonesia cuối cùng gia nhập thành công, mức độ tích hợp chuỗi cung ứng trong nội khối CPTPP sẽ sâu hơn. Việt Nam, với tư cách thành viên đi trước, có thể có lợi thế về thời gian thích ứng với quy tắc xuất xứ và các cam kết đã có sẵn trong khối — nói cách khác, thêm dư địa để đàm phán hoặc bố trí lại chuỗi cung ứng sớm hơn so với hai nền kinh tế đang xin gia nhập.
Nhưng còn một mặt khác của câu chuyện, và đây là phần doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam nên cân nhắc kỹ. Philippines và Indonesia là hai nền kinh tế sản xuất có cơ cấu ngành xuất khẩu không hoàn toàn khác Việt Nam — điện tử, dệt may, chế biến nông sản là những ví dụ. Nếu hai nước này cuối cùng được hưởng cùng mức ưu đãi thuế quan CPTPP mà Việt Nam hiện đang có, lợi thế tương đối mà Việt Nam đang nắm giữ nhờ tư cách thành viên hiện hữu sẽ dần bị pha loãng, đặc biệt khi xuất khẩu sang các thị trường lớn trong khối như Nhật Bản, Canada, Australia.
Tất cả những điều trên, tất nhiên, vẫn còn ở thì tương lai. Tiến trình đàm phán trù bị hiện mới ở bước khởi động, chưa có mốc thời gian cụ thể để hoàn tất, và cũng chưa chắc chắn sẽ dẫn tới đàm phán gia nhập chính thức. Với doanh nghiệp Việt Nam trong các ngành xuất khẩu chủ lực sang thị trường CPTPP, nhiều khả năng đây sẽ là một tiến trình cần theo dõi qua nhiều vòng đàm phán, trước khi có thể đánh giá được mức độ tác động thực tế đến vị thế cạnh tranh của mình trong khối.
