Theo định hướng đang được Bộ Tài chính xây dựng, doanh nghiệp FDI sẽ đưa ra cam kết cụ thể về chuyển giao công nghệ, đào tạo, hỗ trợ kỹ thuật và đưa doanh nghiệp Việt vào chuỗi cung ứng của mình, đổi lại là ưu đãi đặc thù, vượt trội cho dự án. Định hướng này được bà Bùi Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính), nêu tại Hà Nội ngày 8/10.
Phát biểu tại tọa đàm Kết nối doanh nghiệp Việt trong chuỗi cung ứng toàn cầu do Báo Tài chính – Đầu tư tổ chức, bà Thủy cho biết chính sách thu hút FDI đang chuyển từ hỗ trợ theo đầu vào sang hỗ trợ dựa trên kết quả. Bà nói: “Chúng tôi cũng đang chuyển từ hỗ trợ theo đầu vào như trước đây sang hỗ trợ chi phí, hỗ trợ dựa trên kết quả doanh nghiệp FDI thực hiện cam kết”.
Cách làm được bà mô tả cụ thể hơn: “Cách làm trong thời gian tới là doanh nghiệp FDI sẽ có những cam kết cụ thể về chuyển giao công nghệ, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi; đổi lại, Chính phủ sẽ có những ưu đãi đặc thù, vượt trội cho dự án”. Theo VietnamPlus, bà cũng cho biết cam kết không được thực hiện sẽ được rà soát và có thể dẫn tới điều chỉnh hoặc thu hồi ưu đãi.
Định hướng này đang trong giai đoạn xây dựng luật. Bộ Tài chính đang nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Luật Đầu tư để thể chế hóa các cơ chế, chính sách ưu đãi vượt trội và thu hút đầu tư có chọn lọc.
Nhà cung ứng trong nước có thêm cửa vào chuỗi mua sắm của doanh nghiệp FDI
Với doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, thay đổi đáng kể nhất nằm ở động lực của bên mua. Khi ưu đãi của doanh nghiệp FDI gắn với việc đưa doanh nghiệp Việt vào chuỗi, bộ phận mua hàng của họ có thể có thêm lý do để tìm và đào tạo nhà cung ứng trong nước. Theo bà Thủy, nhiều doanh nghiệp nước ngoài cũng muốn tăng mua sắm từ doanh nghiệp Việt Nam.
Malaysia và Thái Lan đã hỗ trợ chi phí cho doanh nghiệp FDI khi họ đào tạo, tư vấn, hỗ trợ kỹ thuật và phát triển nhà cung ứng nội địa. Việt Nam đang nghiên cứu kinh nghiệm này, kể cả trong chính sách thu hút dự án bán dẫn.
Một định hướng phân bổ theo vùng cũng được tính đến. Vùng lõi như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và các trung tâm kinh tế lớn ưu tiên dự án công nghệ cao, R&D; vùng lân cận, vùng đệm tập trung dự án phụ trợ cho các dự án công nghệ cao ở vùng lõi; dự án thâm dụng lao động có thể được định hướng tới địa bàn khó khăn hơn.
Khung chính sách đã có mốc. Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 280/NQ-CP về kế hoạch hành động triển khai Nghị quyết 10-NQ/TW (ban hành ngày 8/6/2026) về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, yêu cầu thể chế hóa trong giai đoạn 2026 – 2027.
Vốn FDI thực hiện cao nhất cùng kỳ trong năm năm
Theo báo cáo quý III và chín tháng của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), đến 30/9 tổng vốn FDI đăng ký đạt 50,36 tỷ USD, tăng 76,4%. Vốn FDI thực hiện ước đạt 21,07 tỷ USD, tăng 12,1%, mức cao nhất cùng kỳ trong năm năm.
Công nghiệp chế biến, chế tạo nhận 17,40 tỷ USD vốn thực hiện, chiếm 82,6%. Vốn cấp mới đến từ 3.108 dự án với 29,24 tỷ USD.
Quy đổi ra, vốn thực hiện bằng khoảng 42% vốn đăng ký cùng kỳ; đây là hai dòng vốn khác nhau, không phải tỷ lệ giải ngân của cùng các dự án. Khu vực FDI chiếm 80,7% tổng kim ngạch xuất khẩu, theo VietnamPlus.
Năng lực đáp ứng là khâu doanh nghiệp Việt cần hoàn thiện
Theo bà Thủy, các tập đoàn FDI lớn khi vào Việt Nam thường mang theo hệ sinh thái và mạng lưới nhà cung cấp đã hình thành từ trước. Họ ưu tiên nhà cung cấp quen thuộc, đáp ứng ổn định tiêu chuẩn chất lượng, tiến độ và tính bền vững; vấn đề nằm ở năng lực đáp ứng của khu vực doanh nghiệp trong nước.
Bà Trương Thị Chí Bình, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam (VASI), cho biết khoảng mười năm trước VASI hỗ trợ những doanh nghiệp đầu tiên xây dựng tiêu chuẩn IATF 16949 trong ngành ô tô. Nay hiệp hội khuyến khích doanh nghiệp xây dựng AS 9100 trong hàng không, vì nếu chờ khách hàng yêu cầu mới làm, doanh nghiệp có thể mất 1 – 2 năm và lỡ cơ hội vào chuỗi.
Ngoài chứng nhận, doanh nghiệp còn phải có nhà xưởng, máy móc, công nghệ và nguồn lực tài chính. Bà Bình nói tại tọa đàm: “Chúng ta không chỉ thiếu về chất lượng, mà còn thiếu về số lượng doanh nghiệp có năng lực”.
Từ phía đơn vị kiểm định, yêu cầu cũng xoay quanh tiêu chuẩn. Ông Jackson Woo, Tổng Giám đốc SGS Việt Nam, cho biết phần lớn khách hàng của SGS tại Việt Nam là doanh nghiệp FDI, trong đó có nhà cung ứng cấp 1, cấp 2, cấp 3 cho các tập đoàn lớn. Ông nói tại tọa đàm: “Ngay cả khi doanh nghiệp đưa ra mức giá rất cạnh tranh, nếu không đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng và yêu cầu cơ bản, họ vẫn không đủ điều kiện trở thành nhà cung ứng”.
Sáng 12/10, chúng tôi đọc lại các bài của Thời báo Tài chính Việt Nam, VCCI và VietnamPlus. Tính đến khi đăng bài, mức ưu đãi cụ thể và tiêu chí đo kết quả cam kết, như tỷ lệ mua từ nhà cung ứng trong nước hay mốc thời gian, chưa được nêu.
Mốc gần nhất là dự thảo Luật Đầu tư sửa đổi. Tiêu chí đo cam kết được viết ra sao sẽ cho nhà cung ứng Việt biết cần chuẩn bị chứng nhận, nhà xưởng và vốn tới mức nào để bước vào chuỗi của doanh nghiệp FDI.
