Kim ngạch tăng nhưng đà chậm hẳn lại
Xuất khẩu dệt may Việt Nam 8 tháng đầu năm 2026 đạt 26,897 tỷ USD, chỉ tăng 1,6% so với cùng kỳ năm 2025. Con số được công bố ngày 8/9/2026 và ngay lập tức được giới trong ngành đọc như một tín hiệu cảnh báo, bởi mức tăng này thấp hơn nhiều so với kỳ vọng phục hồi sau các năm biến động trước đó. Nguyên nhân không chỉ nằm ở nhu cầu thị trường mà còn ở chi phí nguyên liệu đầu vào và vận chuyển đang tăng, cộng thêm sức ép trực tiếp từ chính sách thuế của Mỹ — thị trường xuất khẩu lớn nhất của ngành.
Hai cuộc điều tra Mục 301, hai lớp rủi ro khác nhau
Ngày 24/7/2026, Cơ quan Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) công bố hành động cuối cùng của cuộc điều tra Mục 301 về lao động cưỡng bức, áp thêm 12,5% lên phần lớn hàng nhập khẩu từ 60 nền kinh tế, trong đó có Việt Nam. Đây là mức thuế đã có hiệu lực, không còn là rủi ro giả định, và đang trực tiếp bào mòn biên lợi nhuận của các nhà máy may xuất khẩu.
Nhưng đó không phải cuộc điều tra duy nhất đang treo trên đầu ngành dệt may. Trước đó, ngày 11/3/2026, USTR đã mở một cuộc điều tra Mục 301 riêng về dư thừa năng lực sản xuất mang tính cấu trúc, nhắm vào 16 nền kinh tế gồm Trung Quốc, Việt Nam, Thái Lan, Campuchia, Indonesia, Malaysia và một số nền kinh tế khác. Cuộc điều tra này đến nay vẫn chưa có kết luận cuối cùng, nghĩa là mức thuế bổ sung thứ hai — nếu có — chưa hề được phản ánh vào con số tăng trưởng 1,6% hiện tại. Nhiều doanh nghiệp trong ngành nhầm lẫn hai cuộc điều tra này làm một, trong khi phạm vi, thời điểm và mức thuế của chúng hoàn toàn khác nhau.
USTR cũng xác định sẽ thiết lập cơ chế hạn ngạch thuế quan cho hàng dệt may của Bangladesh, Campuchia, Indonesia và một số nền kinh tế khác, nhằm khuyến khích nhập khẩu hàng dệt may sản xuất tại Mỹ. Cơ chế này chưa được xác nhận áp dụng cho Việt Nam theo các nguồn hiện có, nhưng cho thấy hướng đi chính sách của Mỹ đang chuyển từ thuế thuần túy sang công cụ hạn ngạch, một biến số mới mà doanh nghiệp Việt Nam cần theo dõi khi đàm phán hợp đồng dài hạn.
Quý 4 là phép thử
Tiến độ chốt đơn hàng quý 4/2026 đang chậm lại ở nhiều doanh nghiệp, theo báo cáo công bố cùng thời điểm với số liệu xuất khẩu. Với các nhà máy vừa và nhỏ, đây không chỉ là vấn đề doanh thu mà còn là vấn đề dòng tiền — đơn hàng chốt chậm đồng nghĩa kế hoạch nhập nguyên liệu và bố trí nhân công cũng bị đẩy lùi.
Câu hỏi đặt ra cho phần còn lại của năm 2026 không phải là liệu ngành có tiếp tục tăng trưởng dương hay không, mà là ai trong chuỗi — nhà máy may, nhà cung cấp nguyên liệu hay nhãn hàng Mỹ — sẽ gánh phần chi phí phát sinh nếu điều tra Mục 301 về dư thừa năng lực sản xuất kết thúc với một mức thuế bổ sung mới. Hiện chưa có dữ liệu công khai nào xác nhận tỷ lệ hấp thụ chi phí cụ thể giữa các bên, và đó chính là khoảng trống mà doanh nghiệp cần chuẩn bị phương án ứng phó thay vì chờ câu trả lời từ phía Mỹ.
Nguồn tham khảo
– Textiles Resources
– White & Case LLP
– Global Trade Alert
