Lần đầu tiên có pin lưu trữ quy mô lưới
EVN Hà Nội đã vận hành thí điểm 5 hệ thống pin lưu trữ 10MW/20MWh tại 5 trạm biến áp: Bắc Thăng Long, Quang Minh, Sài Đồng 2, Phùng Xá và Thanh Oai, tổng công suất 50MW/100MWh. Đây được xác nhận là dự án pin lưu trữ quy mô lưới đầu tiên của Việt Nam, đánh dấu bước chuyển từ giai đoạn chỉ bàn về lưu trữ điện trên giấy sang có thiết bị thực sự đấu nối vào lưới truyền tải.
Mỗi trạm biến áp trong số năm trạm được chọn đóng vai trò như một điểm thử nghiệm riêng, giúp EVN đánh giá khả năng điều tần, san bằng phụ tải và hỗ trợ ổn định điện áp ở quy mô nhỏ trước khi tính đến mở rộng. Nguồn tin hiện có không nêu tên nhà cung cấp thiết bị BESS cho dự án, nên chưa thể xác định phần cứng đến từ đâu.
Chính sách đã đi trước một bước
Quy hoạch điện VIII điều chỉnh yêu cầu nhiều dự án điện mặt trời quy mô lớn mới phải lắp đặt hệ thống lưu trữ tương đương tối thiểu 10% công suất lắp đặt, với thời gian lưu trữ tối thiểu hai giờ. Đây là điểm mấu chốt để hiểu vì sao dự án thí điểm Hà Nội, dù quy mô còn nhỏ, lại có ý nghĩa vượt xa con số 50MW: nó là phép thử kỹ thuật cho một yêu cầu chính sách sắp áp dụng cho hàng loạt dự án năng lượng tái tạo mới.
Khoảng cách giữa hai con số — 50MW thí điểm và yêu cầu lưu trữ bắt buộc áp dụng diện rộng — cho thấy Việt Nam đang ở giai đoạn thử nghiệm vận hành, chưa bước vào triển khai thương mại đại trà. Với các chủ đầu tư điện mặt trời đang chuẩn bị hồ sơ dự án mới, yêu cầu lưu trữ 10% công suất đồng nghĩa với việc phải tính thêm một khoản đầu tư thiết bị đáng kể vào bài toán tài chính, trong khi thị trường nội địa hiện chưa có nhà sản xuất BESS quy mô lớn.
Doanh nghiệp tự đầu tư song song
Cùng thời điểm, Samsung Electronics vận hành hệ thống điện mặt trời áp mái 28MWp tại khu phức hợp sản xuất ở TP.HCM, tạo hơn 40GWh điện mỗi năm theo hợp đồng mua bán điện trực tiếp dài hạn với TotalEnergies ENEOS. Đây là ví dụ cho thấy doanh nghiệp sản xuất lớn đang chủ động đầu tư năng lượng tái tạo thông qua cơ chế PPA trực tiếp, song song với nỗ lực thí điểm lưu trữ của EVN, dù hai dự án không thuộc cùng một chuỗi đầu tư.
Câu hỏi đặt ra cho các năm tới không còn là liệu Việt Nam có triển khai lưu trữ điện lưới hay không — dự án thí điểm đã trả lời câu hỏi đó — mà là ai sẽ cung cấp thiết bị và nguồn vốn để thu hẹp khoảng cách từ 50MW hiện tại lên quy mô mà yêu cầu lưu trữ bắt buộc mới đòi hỏi, khi năng lực sản xuất BESS trong nước gần như chưa hình thành.
