Ba hàng rào, ba thời điểm
Ngày 15/9, Indonesia mở điều tra chống bán phá giá thép mạ kẽm nhập từ Trung Quốc, gồm chín mã HS; trong ba năm 2023-2025 nước này nhập tổng cộng 2,56 triệu tấn nhóm hàng đó, trong đó 2,08 triệu tấn, tương đương 81%, đến từ Trung Quốc. Đơn kiện do PT Tata Metal Lestari và PT ArcelorMittal Nippon Steel Indonesia nộp. Cuộc điều tra kéo tối đa 12 tháng và có thể gia hạn lên 18 tháng.
Sớm hơn khoảng sáu tuần, MITI Malaysia mở điều tra chống bán phá giá thép cán phẳng mạ hoặc tráng nhôm, kẽm nhập từ Trung Quốc, Đài Loan và Việt Nam theo đơn của NS BlueScope Malaysia, với kỳ điều tra là cả năm 2025. Cùng lúc, cơ quan này mở rà soát hết hạn với thuế đang áp lên thép cuộn sơn phủ nhập từ Trung Quốc và Việt Nam, theo đơn của CSC Steel. Kết luận sơ bộ của vụ điều tra được hẹn trong vòng 120 ngày, còn rà soát hết hạn trong vòng 180 ngày.
Hai nước Đông Nam Á cùng chọn công cụ thương mại trong vòng sáu tuần. Nhưng đối tượng khác nhau: Indonesia nhắm thẳng vào Trung Quốc, Malaysia thì có tên Việt Nam trong cả hai hồ sơ.
Việt Nam đứng ở cả ba chỗ: nước bảo hộ, nước nhập khẩu và bị đơn
Việt Nam có hàng rào riêng từ trước. Thuế chống bán phá giá chính thức 23,01% đến 27,83% đánh lên thép cuộn cán nóng (HRC) Trung Quốc có hiệu lực từ 6/7/2025 trong năm năm, sau đợt thuế tạm thời 19,38-27,83% áp từ 8/3/2025. Cuộc điều tra HRC nhập từ Ấn Độ khi đó khép lại mà không áp thuế. Theo GMK Center, Việt Nam đã mở rà soát giữa kỳ vào tháng 7/2026 theo đề nghị của Baoshan Iron & Steel, xem xét giai đoạn 1/7/2025 đến 30/6/2026, và thuế vẫn có hiệu lực trong lúc rà soát.
Trong nước, lò cao mới đã chạy. Hòa Phát báo doanh thu quý II/2026 đạt 55.557 tỷ đồng, tăng 53%, lợi nhuận sau thuế 6.424 tỷ đồng, tăng 51%, với sản lượng HRC 1,9 triệu tấn, tăng 64% sau khi khu liên hợp Dung Quất 2 vận hành. Công suất thép toàn tập đoàn hiện khoảng 16 triệu tấn mỗi năm. Nguồn không nối trực tiếp thuế chống bán phá giá với kết quả của Hòa Phát, nhưng hai dữ kiện nằm cùng một năm.
Còn ở khâu thương mại, Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA) cho biết bảy tháng đầu năm sản xuất thép thô khoảng 17,92 triệu tấn, tăng 28%, trong khi Việt Nam nhập khoảng 9 triệu tấn thép trị giá 6,68 tỷ USD và xuất 6,69 triệu tấn trị giá 4,54 tỷ USD. Quy đổi ra, nhập vượt xuất khoảng 2,3 triệu tấn và 2,14 tỷ USD, dù ngành đang sản xuất nhiều hơn hẳn năm trước.
Chỗ yếu nhất lại là phân khúc mà Malaysia đang xem xét. Cũng theo VSA, tôn mạ và thép cán nguội sụt giảm cả sản xuất lẫn tiêu thụ, trong đó sản xuất tôn mạ giảm 13,5% và thép cán nguội giảm 10,2%. Nói cách khác, sản phẩm bị điều tra ở Malaysia đang yếu ngay tại thị trường nội địa Việt Nam. Nguồn không cho biết Việt Nam bán bao nhiêu tôn mạ sang Malaysia, nên chưa thể tính thiệt hại nếu thuế được áp.
Indonesia: hàng rào của một nước dư công suất mà vẫn nhập nhiều
Nhìn từ Jakarta, bài toán khác hẳn. Thứ trưởng Công nghiệp Indonesia Faisol Riza nói với Quốc hội hồi tháng 11/2025 rằng nhập khẩu, chủ yếu từ Trung Quốc, cung cấp khoảng 55% nhu cầu thép trong nước, còn hệ số sử dụng công suất bình quân của ngành chỉ 52,70%. Indonesia sản xuất 18 triệu tấn thép năm 2024, đứng thứ 14 thế giới. Quy đổi ra, trong ba năm 2023-2025, lượng thép mạ kẽm nhập từ mọi nguồn trung bình khoảng 0,85 triệu tấn mỗi năm, trong đó phần của Trung Quốc gần 0,7 triệu tấn.
Ở Indonesia, hồ sơ mở ra khi ngành chỉ chạy hơn một nửa công suất, theo số liệu công bố hồi tháng 11/2025. Ở Việt Nam, Hòa Phát đang bán nhiều HRC hơn hẳn và thuế HRC vẫn còn hiệu lực. Ở Malaysia, NS BlueScope Malaysia và CSC Steel là bên đứng đơn. Điều kiện chung để dựng công cụ này là có một nhà sản xuất nội địa đủ lớn để đứng đơn, và điều đó Việt Nam, Indonesia lẫn Malaysia đều có. Điều không sao chép được là tỷ lệ nhập khẩu 55% của Indonesia hay quy mô một khu liên hợp như Dung Quất 2.
Kết quả gần nhất sẽ đến từ Malaysia, nơi kết luận sơ bộ được hẹn trong vòng 120 ngày. Khi đó mới biết tôn mạ Việt Nam bị tính thuế ở mức nào, và các nhà máy có phải tìm thị trường mới hay không.
Nguồn tham khảo
– SteelOrbis
– New Straits Times
– Báo Xây dựng
– Chứng khoán KIS Việt Nam
– SEAISI
– GMK Center
– Tempo
