Giá giao ngay gấp gần bốn lần hợp đồng dài hạn
Từ cuối tháng 2, năm nước mua LNG lớn ở châu Á đang phát triển ngoài Trung Quốc, gồm Ấn Độ, Pakistan, Bangladesh, Thái Lan và Việt Nam, đã chi 7,4 tỷ USD để mua giao ngay, trong khi cùng kỳ năm trước họ chi 3,1 tỷ USD theo hợp đồng dài hạn. Quy đổi ra, khoản chi gấp hơn 2,3 lần, dù hai con số thuộc hai loại hợp đồng khác nhau. Bản tin Bloomberg không tách số liệu theo nước, nên chưa biết phần của Việt Nam là bao nhiêu.
Nguồn cơn là LNG của Qatar, chiếm khoảng 20% nguồn cung toàn cầu, không qua được Hormuz. Gián đoạn ở eo biển này đã bước sang tháng thứ bảy, và hợp đồng dài hạn với nhà cung cấp Mỹ đang ở khoảng 8 USD mỗi triệu BTU, trong khi giá giao ngay châu Á khoảng 30 USD. Quy đổi ra, giá giao ngay gấp gần 4 lần. Ông Yukio Kani, chủ tịch Jera, nói người mua trên thế giới đang tập trung hơn vào đa dạng hóa nguồn mua.
Trước cùng một mức chênh giá, ba nước chọn ba công cụ khác nhau.
Việt Nam: đẩy rủi ro giá vào hệ thống điện bằng bảo đảm sản lượng
Bộ Công Thương hoàn thiện đề xuất sửa Nghị định 56/2025/NĐ-CP, nâng sản lượng điện hợp đồng dài hạn tối thiểu (Qc) cho điện khí LNG từ 65% lên 75% sản lượng điện bình quân năm của dự án, và kéo thời hạn áp dụng tối đa từ 10 lên 15 năm. Bộ nêu lý do là giúp nhà đầu tư huy động vốn dễ hơn nhưng vẫn cân bằng lợi ích các bên. Đây là đề xuất sửa đổi, và các nguồn chưa cho biết nghị định đã được ban hành.
Con số 75% nằm giữa hai áp lực. Một số nhà đầu tư muốn nâng Qc lên 85-95% và kéo thời hạn đến 20-25 năm, tức cao hơn đề xuất của Bộ 10 đến 20 điểm phần trăm. Trong khi đó, chính Bộ cảnh báo Qc vượt 80% có thể gây tình trạng hợp đồng vượt nhu cầu, phát sinh nghĩa vụ thanh toán ngay cả khi không phát điện, và vì điện LNG thường đắt hơn các nguồn khác, mức Qc cao hơn có thể tạo áp lực lên giá điện bình quân. Khoảng cách giữa 75% và ngưỡng 80% chỉ 5 điểm phần trăm.
Bên cạnh chính sách, giá vẫn là bài toán. Theo phân tích của Gas Outlook ngày 14/5, giá tham chiếu JKM tăng 94% riêng trong tháng 3, giá giao tháng 6 đạt 17,80 USD mỗi triệu BTU so với mức trung bình 10,50 USD của tháng 1, và chi phí phát điện khí tăng 32-37%. Đây là nguồn phân tích duy nhất cho các số này, và mức giá tháng 5 không thể đặt cạnh mức 30 USD của tháng 9 như một chuỗi cùng kỳ. Bản tin của Bloomberg thì cho rằng Việt Nam và Philippines nhiều khả năng quay lại dùng nhiều than hơn.
Thái Lan: tìm nguồn ngoài Qatar
Năm 2025, Qatar cung cấp 28% LNG của Thái Lan, và trong tháng 3, Thái Lan cùng Việt Nam yêu cầu làm việc tại nhà. Sáu tháng sau, Thái Lan cùng Pakistan và Bangladesh được Bloomberg ghi nhận là đang đàm phán hợp đồng dài hạn với nhà cung cấp Mỹ. Bloomberg đặt hướng đi này cạnh mức chênh 8 USD so với 30 USD.
Philippines: cắt cầu thay vì tìm cung
Manila chọn hướng ngược lại. Philippines áp dụng tuần làm việc bốn ngày cho khu vực công và đặt mục tiêu giảm tiêu thụ điện tới 20%. Philippines không nằm trong danh sách nước đàm phán hợp đồng dài hạn của bản tin Bloomberg ngày 15/9, và cùng với Việt Nam được dự báo quay lại dùng nhiều than hơn.
Ba công cụ, ba người trả giá khác nhau
Ba cách làm đặt rủi ro ở ba chỗ. Việt Nam giữ rủi ro trong hệ thống điện của mình: nhà đầu tư nhà máy khí được bảo đảm mua nhiều hơn, và nếu Qc quá cao, chi phí có thể chạy về giá điện bình quân, như chính Bộ cảnh báo. Thái Lan đang tìm cách chốt giá dài hạn với nhà cung cấp Mỹ, tức chuyển rủi ro sang hợp đồng. Philippines đặt phần điều chỉnh lên phía tiêu dùng, bằng tuần làm việc bốn ngày và mục tiêu giảm điện. Điều kiện sao chép được là nhà nước sẵn sàng đứng sau một cam kết dài hạn, như đề xuất Qc của Bộ Công Thương. Điều khó sao chép nằm ngay trong công cụ ấy: Bộ đặt ngưỡng cảnh báo 80% vì cam kết quá cao sẽ biến thành chi phí của cả hệ thống.
Ai gánh chi phí cuối cùng sẽ hiện ra khi con số Qc chốt trong nghị định sửa đổi. Nếu mức chốt sát 75%, phần lớn rủi ro giá vẫn nằm ở các hợp đồng mua nhiên liệu của nhà đầu tư; nếu tiến gần 85-95% như nhà đầu tư đề nghị, câu hỏi về giá điện bình quân sẽ khó tránh.
Nguồn tham khảo
– Energy Connects (Bloomberg)
– The Spokesman-Review (Bloomberg)
– China-Global South Project
– Báo Chính phủ
– Tạp chí Năng lượng Việt Nam
– Gas Outlook
