BTA 2023 đã được thực thi từ ngày 29/5, nhưng điểm nối Entikong – Tebedu vẫn còn vấn đề kỹ thuật nên chưa có số liệu cho thấy xe hàng đi nhanh hơn. Bộ Thương mại Indonesia nêu tình trạng này sau cuộc họp JTIC lần thứ tư tại Jakarta ngày 3/9.
BTA có hiệu lực, thủ tục vẫn phải xử lý
Bộ Thương mại Indonesia cho biết hai nước đã hoàn tất thủ tục trong nước và trao đổi thông báo ngoại giao trước khi BTA có hiệu lực. Hai bên yêu cầu các cơ quan kỹ thuật tập trung xử lý các vấn đề tại Entikong ở Tây Kalimantan và Tebedu ở Sarawak.
BCA 2023, thỏa thuận điều chỉnh việc đi lại qua biên giới, có hiệu lực từ ngày 17/7. Mốc này tách biệt với ngày thực thi BTA và chưa tự động rút ngắn thời gian kiểm tra hàng hóa tại cửa khẩu.
Nông sản, hàng tiêu dùng hoặc nguyên liệu của thương nhân phải qua khai báo, xe tải và kiểm tra trước khi vào kho hoặc chợ ở phía bên kia. Nếu thủ tục chưa thống nhất, chi phí chờ có thể đi từ khâu vận tải sang người bán rồi cộng vào giá hàng. Cho đến nay chưa có số liệu cho thấy chi phí đã tăng sau BTA; tác động còn phụ thuộc vào việc quy trình cửa khẩu được thống nhất đến đâu.
Indonesia cho biết thương mại hai chiều trong bảy tháng đầu năm đạt 16,83 tỷ USD, tăng 21,01% từ 13,91 tỷ USD cùng kỳ. Xuất khẩu của Indonesia đạt 8,26 tỷ USD, còn nhập khẩu là 8,57 tỷ USD.
Hai chiều hàng hóa dùng hai thước đo
Dòng hàng không chỉ là sản phẩm bán lẻ. Indonesia chủ yếu xuất nhiên liệu khoáng, dầu mỡ động thực vật, hóa chất, đồng, sắt và thép; nước này nhập máy móc cơ khí, nhựa, thiết bị điện, hóa chất hữu cơ cùng cacao và chocolate. Một điểm nghẽn biên giới vì thế có thể chạm đầu vào nhà máy lẫn hàng đi vào hệ thống phân phối.
Phía Malaysia dùng một hệ thống thống kê khác. Bernama dẫn số liệu Malaysia cho biết thương mại năm 2025 vượt 114 tỷ ringgit, gồm 51 tỷ ringgit xuất khẩu và 62,6 tỷ ringgit nhập khẩu. Bảy tháng đầu năm 2026 đạt 71,1 tỷ ringgit, tăng 10%. Hai bên dùng đơn vị và phạm vi thống kê khác nhau, nên không thể đặt hai tỷ lệ cạnh nhau như cùng một phép đo.
Điểm cần theo dõi không phải tổng kim ngạch chung, mà là hàng qua Entikong – Tebedu có bớt dừng hay không. Khi quy trình rõ hơn, thương nhân có thể gom đơn đều, xe tải quay vòng nhanh và kho giảm thời gian giữ hàng. Nếu tiêu chuẩn, giấy tờ hoặc kiểm tra phương tiện vẫn lệch nhau, lợi ích của hiệp định sẽ đến chậm ở chính đoạn biên giới này.
Cuộc họp ngày 3/9 mới giao việc cho các cơ quan kỹ thuật. Chưa có thời gian xử lý mới, lưu lượng xe sau ngày 29/5 hay mức giảm chi phí được công bố. Vì vậy, tăng trưởng thương mại song phương chưa thể dùng làm bằng chứng rằng riêng cửa khẩu Entikong – Tebedu đã thông suốt.
Cửa khẩu mới là phép thử
Thỏa thuận chỉ vượt qua phép thử khi thời gian thông quan, số chuyến xe, lượng hàng và chi phí thực trả bắt đầu thay đổi. Trước khi các con số đó xuất hiện, BTA đã tiến về pháp lý nhưng hiệu quả vận hành của chuỗi cung ứng vẫn còn để ngỏ.
