Chính phủ Thái Lan quyết định dừng dự án Land Bridge — hành lang vận tải nối Vịnh Thái Lan với biển Andaman — sau khi một nghiên cứu cập nhật kết luận dự án không còn khả thi về mặt kinh tế và tiềm ẩn rủi ro môi trường đáng kể. Người công bố là Bộ trưởng Tài chính Ekniti Nitithanprapas: một ủy ban của chính phủ đã kiến nghị chấm dứt dự án từng được ước tính khoảng 1 nghìn tỷ baht, tương đương 29,7 tỷ USD.
Theo Bloomberg đưa tin ngày 24/7, nghiên cứu cập nhật cho thấy dự án sẽ lỗ trên tổng thể, trái ngược với đánh giá trước đó vốn dự báo những khoản lợi ích kinh tế đáng kể. Cùng một dự án, hai bản đánh giá, hai kết luận ngược chiều nhau.
Vì sao Land Bridge từng được xem là biến số hiếm hoi của tuyến vận tải khu vực
Ý tưởng của Land Bridge khá dễ hình dung: một hành lang vận tải trên bộ cho phép hàng hóa đi từ Vịnh Thái Lan sang biển Andaman mà không phải vòng xuống eo Malacca.
Trên giấy tờ, đó là một trong số rất ít phương án chạm được tới một tiền đề mang tính cấu trúc của vận tải biển Đông Nam Á: eo Malacca vẫn là trục xương sống của các tuyến chính trong khu vực. Tiền đề ấy chi phối vị trí của các trung tâm trung chuyển và cách từng cảng trong khu vực tự định vị vai trò của mình.
Dự án đã tồn tại nhiều năm trước khi được đưa trở lại bàn nghị sự. Tháng 4 năm nay, giữa lúc khủng hoảng eo Hormuz làm dấy lên lo ngại về các điểm nghẽn hàng hải, Thái Lan quyết định đẩy nhanh dự án Land Bridge. Ba tháng sau, bài toán tài chính cho ra đáp số ngược lại.
Điều gì thay đổi với cảng biển và nhà xuất khẩu Việt Nam
Việt Nam nằm trong nhóm ít quốc gia ASEAN vừa có bờ biển dài, vừa có lượng hàng xuất khẩu đường biển lớn. Sức cạnh tranh trung chuyển của Hải Phòng hay Cái Mép – Thị Vải vì thế luôn được tính trong khung tham chiếu Malacca.
Với các nhà xuất khẩu và doanh nghiệp logistics trong nước, ý nghĩa của quyết định lần này không nằm ở chỗ “bớt đi một đối thủ”. Nó nằm ở chỗ một biến số dài hạn vừa được gỡ khỏi bảng tính.
Trong khoảng thời gian có thể nhìn thấy được, việc hoạch định tuyến vận tải biển, đàm phán hợp đồng dài hạn với các hãng tàu hay ước tính thời gian hoàn vốn cho các khoản đầu tư cảng đều tiếp tục dựa trên giả định cũ: chưa có tuyến trên bộ nào thay thế được vai trò của eo Malacca. Vị thế của các cảng Singapore và Malaysia trong cấu trúc trung chuyển khu vực không lung lay vì dự án này. Đối tượng cạnh tranh và điều kiện cạnh tranh của cảng Việt Nam trong cuộc đua giành sản lượng trung chuyển vẫn nguyên như cũ.
Sự ổn định đó có giá trị riêng. Chỉ riêng khả năng xuất hiện một tuyến thay thế Malacca cũng đủ khiến các bài toán hoàn vốn dài hạn phải để ngỏ một cột dự phòng. Cột đó, tạm thời, có thể khép lại. Đọc thêm bản tin trước đó của chúng tôi về Thái Lan trong đợt chuyển tiếp thuế Section 301.
Lớp thông tin thứ hai: cách một cam kết hạ tầng bị đảo chiều
Bản thân dự án là một chuyện. Cách nó kết thúc là chuyện khác.
Trong cùng năm 2026, Thái Lan đã hai lần ra quyết định ngược chiều nhau về cùng một dự án: đẩy nhanh hồi tháng 4, rồi dừng lại vào tháng 7 sau khi nghiên cứu cập nhật cho kết luận về hiệu quả kinh tế và rủi ro môi trường. Khoảng cách giữa hai thời điểm là ba tháng. Khoảng cách giữa hai logic thì lớn hơn nhiều: một tuyên bố thúc đẩy và một kết luận thẩm định tài chính không nhất thiết đi cùng hướng, kể cả khi cùng phát ra từ một chính phủ.
Đó là bối cảnh mà nhiều doanh nghiệp Việt Nam đang phải đọc, khi trong tay là các cam kết hạ tầng dài hạn ở những nước ASEAN khác: khu công nghiệp, cảng nước sâu, đường sắt và đường bộ xuyên biên giới. Tiến độ hạ tầng của một quốc gia khác, một khi được đưa vào giả định mở rộng nhà máy hay bố trí chuỗi cung ứng, mang theo đúng mức độ bất định mà trường hợp Land Bridge vừa phơi bày: một nghiên cứu cập nhật có thể lật ngược cả siêu dự án 29,7 tỷ USD.
Tính đến lúc này, những gì nguồn tin sơ cấp ghi nhận vẫn ở phạm vi hẹp: ủy ban của chính phủ kiến nghị chấm dứt, và chính phủ Thái Lan dự định dừng dự án Land Bridge. Các bước thủ tục pháp lý tiếp theo chưa được công bố.
Land Bridge, sau nhiều năm hiện diện trong các kịch bản đường dài của vận tải biển khu vực, tạm thời rời khỏi bàn.
