Việt Nam cũng là bên mua than và dầu cọ của Indonesia, nên chuyến làm việc mà Philippines vừa thực hiện tại Jakarta là thứ đáng đọc kỹ. Bộ Năng lượng Philippines (DOE) hôm 24/7 cho biết đã nhận được bảo đảm từ phía Indonesia rằng nguồn cung than sang nước này sẽ được duy trì ổn định, ngay cả khi Jakarta chuyển kênh xuất khẩu một nhóm hàng tài nguyên chiến lược về đầu mối PT DSI. Dẫn đoàn công tác là Bộ trưởng Năng lượng Sharon Garin, với hai việc phải làm: hỏi cho rõ quy định mới và tăng cường hợp tác năng lượng song phương.
Vì sao Philippines phải sang tận nơi hỏi cho rõ
Theo The Manila Times, chuyến đi xuất phát từ lo ngại của các nhà máy điện Philippines: việc tái cấu trúc có thể kéo theo lượng hàng giao ít đi, giá cao hơn, thậm chí ngừng xuất khẩu. Mức phụ thuộc thì gần như không thể thay thế trong ngắn hạn — 95% nhu cầu than của Philippines đến từ nhập khẩu, và Indonesia chiếm 99% lượng nhập khẩu đó. Manila Bulletin cho biết than chiếm khoảng 40% cơ cấu phát điện toàn quốc của Philippines.
Phía Indonesia, Bộ trưởng Điều phối Kinh tế Airlangga Hartarto và Thứ trưởng Bộ Năng lượng và Tài nguyên Khoáng sản Yuliot Tanjung đều cho biết họ hiểu rằng cần duy trì nguồn cung ổn định cho những nền kinh tế đối tác phụ thuộc nhiều vào than để phát điện.
PT DSI gom than, dầu cọ và hợp kim sắt về một cửa
Cơ sở pháp lý là Nghị định số 24 năm 2026 của Chính phủ Indonesia. Văn bản này quy định các mặt hàng được xếp vào nhóm tài nguyên chiến lược — hiện gồm than, dầu cọ thô và hợp kim sắt — phải xuất khẩu thông qua doanh nghiệp nhà nước PT Danantara Sumberdaya Indonesia, gọi tắt là PT DSI.
Hãng thông tấn quốc gia ANTARA đưa tin ngày 31/5 rằng ông Airlangga đã chốt mốc 1/6/2026: từ ngày đó, nhà xuất khẩu tài nguyên phải khai báo hoạt động xuất khẩu với PT DSI qua nền tảng CEISA 4.0 của Tổng cục Hải quan và Thuế tiêu thụ đặc biệt, thay vì chỉ khai với cơ quan hải quan như trước. Ba mặt hàng nói trên mang về 66,13 tỷ USD kim ngạch trong năm 2025, tương đương 23,4% tổng xuất khẩu của Indonesia — than 24,48 tỷ USD, dầu cọ 24,42 tỷ USD, hợp kim sắt 16,49 tỷ USD.
Bộ trưởng Thương mại Budi Santoso nêu chi tiết lộ trình hôm 4/6. Từ tháng 6 đến tháng 8, doanh nghiệp tư nhân vẫn giao hàng như thường lệ nhưng phải khai báo qua DSI. Từ tháng 9 đến tháng 12, đơn vị nào chuẩn bị xong sẽ chuyển giao toàn bộ khâu logistics và xuất khẩu cho DSI. Kể từ 1/1/2027, ba mặt hàng này bắt buộc phải xuất khẩu qua DSI. Riêng nghĩa vụ thị trường nội địa (DMO) với dầu cọ giữ nguyên cả ngưỡng lẫn thủ tục, chỉ đổi chủ thể thực hiện.
Một điểm cần nói rõ để tránh đọc lệch: không nguồn tin nào cho biết Indonesia sẽ cắt giảm hay hạn chế sản lượng xuất khẩu. Thay đổi nằm ở chủ thể khai báo và chủ thể xuất khẩu.
Phía Indonesia nói gì trong cuộc làm việc riêng với PT DSI
Đại diện DSI cho biết giai đoạn đầu của cơ chế mới tập trung vào chứng từ, minh bạch và hợp nhất dữ liệu, chưa triển khai đầy đủ. Mục tiêu, theo phía DSI, là củng cố quản trị và uy tín dài hạn cho hàng xuất khẩu Indonesia chứ không nhằm làm gián đoạn thương mại hiện hữu; hợp đồng đang có hiệu lực sẽ giữ nguyên nếu không phát hiện bất thường.
Phía Philippines đề nghị giữ nguyên các hợp đồng dài hạn, còn nếu buộc phải điều chỉnh thì yêu cầu giá than thấp hơn; phía Indonesia phản hồi tích cực. Jakarta dự kiến công bố hướng dẫn chi tiết trong vài tuần tới, và cơ chế đầy đủ được dự kiến vận hành từ quý I/2027. DOE còn đặt sẵn một phương án dự phòng cho tình huống nhà nhập khẩu tư nhân bị loại khỏi chuỗi: mua bán trực tiếp giữa hai chính phủ. Ngoài than, hai bên dự kiến mở rộng hợp tác sang khí hóa lỏng, năng lượng tái tạo và nghiên cứu khả thi kết nối lưới điện xuyên biên giới.
Doanh nghiệp Việt Nam rút ra được gì từ cơ chế PT DSI
Chuyến đi của Philippines trên thực tế là một bài kiểm tra áp lực làm thay cho cả nhóm nhập khẩu hàng Indonesia, và nó cho ra ba thông tin dùng được ngay. Thứ nhất, cơ chế mới hiện mới đổi chủ thể khai báo và chủ thể xuất khẩu, chưa đụng tới điều khoản hợp đồng. Thứ hai, mốc bắt buộc là 1/1/2027 và hướng dẫn chi tiết sẽ ra trong vài tuần, tức bộ phận mua hàng và pháp chế có một cửa sổ chuẩn bị rõ ràng. Thứ ba, Philippines đàm phán theo hai nhánh song song — giữ nguyên hợp đồng dài hạn, hoặc nếu phải điều chỉnh thì đòi giá thấp hơn — kèm phương án chính phủ với chính phủ để dự phòng.
Việc rà soát đáng làm trước tiên là ngày đáo hạn của các hợp đồng dài hạn với nhà cung cấp Indonesia, xem có vắt qua mốc 1/1/2027 hay không. Cũng cần nhớ bảo đảm mà Philippines nhận được là kết quả của một cuộc đàm phán song phương; không nguồn tin nào nói cam kết đó áp dụng cho bên mua ở nước khác.
Đọc thêm bản tin trước đó của chúng tôi về chính sách quản trị xuất khẩu tài nguyên của Indonesia.
