Từ ngày 1/10/2026, một doanh nghiệp muốn xuất khẩu gạo chỉ cần hai thứ: ít nhất một kho chuyên dùng chứa thóc, gạo và một cơ sở xay xát đáp ứng quy định an toàn thực phẩm. Hai tài sản này có thể là của mình hoặc đi thuê, miễn hợp đồng thuê bằng văn bản và đủ dài để phủ thời hạn giấy chứng nhận.
Đó là khung mới trong Nghị định 365/2026/NĐ-CP về kinh doanh xuất khẩu, nhập khẩu gạo, do Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc ký ban hành ngày 23/9/2026. Văn bản thay Nghị định 107/2018/NĐ-CP và Nghị định 01/2025/NĐ-CP, cắt điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo từ ba xuống hai.
Kho và nhà máy xay xát đứng ở trung tâm
Khâu chạm vào quy định mới trước tiên là kho và nhà máy xay xát. Một doanh nghiệp đã có nhà máy đạt chuẩn an toàn thực phẩm nhưng chưa có giấy chứng nhận có thể tính phương án thuê kho để đủ điều kiện. Chiều ngược lại cũng được siết: thương nhân đã có giấy không được cho thương nhân khác thuê kho chuyên dùng, cơ sở xay xát đã được Bộ Công Thương ghi nhận để xin cấp giấy.
| Hạng mục | Nghị định 107/2018 | Nghị định 365/2026 |
|---|---|---|
| Số điều kiện kinh doanh | 3 | 2 |
| Cấp giấy, hồ sơ đầy đủ | 15 ngày làm việc | 10 ngày làm việc |
| Cấp giấy, hồ sơ chưa đầy đủ | 7 ngày | 5 ngày |
| Báo cáo định kỳ | 3 lần mỗi tháng | 1 lần, ngày 5 hằng tháng |
Thủ tục xuất khẩu gạo trước và sau Nghị định 365/2026/NĐ-CP. Nguồn: Báo Công Thương
Giấy nhanh hơn, báo cáo thưa hơn
Thời gian cấp giấy chứng nhận với hồ sơ đầy đủ rút từ 15 ngày làm việc xuống 10 ngày. Hồ sơ chưa đầy đủ được xử lý trong 5 ngày thay vì 7 ngày.
Báo cáo định kỳ còn một lần vào ngày 5 hằng tháng, thay vì ba lần mỗi tháng như trước. Quy đổi ra, số báo cáo một doanh nghiệp phải nộp trong một năm giảm từ 36 xuống 12. Với các nhà xuất khẩu vừa và nhỏ, phần giấy tờ cắt được là thời gian của bộ phận kế toán, kho vận.
Gạo đồ, gạo hữu cơ đi đường riêng
Lối đi thoáng nhất dành cho gạo hữu cơ, gạo đồ và gạo bổ sung vi chất dinh dưỡng. Thương nhân xuất khẩu các loại gạo này không phải đáp ứng điều kiện kinh doanh, không cần giấy chứng nhận, được miễn kho chuyên dùng, dự trữ lưu thông và báo cáo định kỳ. Với doanh nghiệp làm dòng gạo chuyên biệt, đây là đường ra thị trường không phải qua thủ tục cấp giấy.
Doanh nghiệp đã có giấy theo Nghị định 107/2018 được tiếp tục xuất khẩu tới khi giấy hết hạn. Bên nhập khẩu gạo có việc riêng: thông báo kế hoạch nhập khẩu với Bộ Công Thương trong vòng 45 ngày kể từ khi nghị định có hiệu lực.
Điều kiện phải giữ suốt thời hạn giấy
Nghị định liệt kê 10 trường hợp thu hồi giấy chứng nhận. Thương nhân không đứng tên người xuất khẩu trên tờ khai trong 12 tháng liên tục sẽ bị thu hồi giấy, trừ khi đã thông báo tạm ngừng kinh doanh. Không duy trì điều kiện, không giữ mức dự trữ theo quy định, hay không báo cáo trong 45 ngày sau khi bị đôn đốc cũng nằm trong danh sách.
Mức dự trữ lưu thông là phần doanh nghiệp còn phải chờ thêm. Các bài công bố về nghị định chưa nêu con số cụ thể, nên lượng thóc, gạo phải giữ trong kho vẫn cần đối chiếu với toàn văn nghị định hoặc hướng dẫn của Bộ Công Thương.
Từ ngày 1/1/2028, thương nhân xuất khẩu gạo được đánh giá mức độ tín nhiệm theo 10 tiêu chí, từ tín dụng, thuế, hải quan tới liên kết sản xuất, thương hiệu, kho và logistics, an toàn lao động và phòng chống thiên tai. Hồ sơ thuế, hải quan và các hợp đồng liên kết với vùng nguyên liệu mà doanh nghiệp xây từ bây giờ sẽ được đọc lại sau hơn hai năm.
Cơ hội gần nhất thuộc về các nhà máy xay xát đã đạt chuẩn an toàn thực phẩm: có kho, có hợp đồng thuê đủ hạn, hồ sơ có thể nộp từ ngày 1/10 và nhận kết quả trong 10 ngày làm việc.
