Nhập nguyên liệu nhiều hơn tiền thu về từ xuất nhân
Tám tháng đầu năm, Việt Nam nhập hơn 2,1 triệu tấn hạt điều thô trị giá hơn 3,5 tỷ USD, lượng giảm 2% nhưng giá trị tăng 6%. Cùng kỳ, Việt Nam xuất khẩu 477.894 tấn nhân điều, trị giá 3,37 tỷ USD, lượng giảm 0,9% và giá trị tăng 2,8%. Quy đổi ra, giá trị điều thô nhập vào đã vượt kim ngạch nhân điều xuất ra khoảng 130 triệu USD. Hai số này chưa thể đọc thành lãi hay lỗ, vì chúng không cho biết hàng tồn kho hay thời điểm hạt điều nhập vào được xuất đi.
Đơn giá bình quân cho thấy khoảng cách giữa hai đầu. Điều thô nhập khoảng 1.670 USD mỗi tấn, nhân điều xuất khoảng 7.050 USD mỗi tấn. Hai mức giá nhân và thô đều tăng, nhưng thô tăng nhanh hơn: giá trị nhập tăng 6%, giá trị xuất tăng 2,8%.
Campuchia: một nửa nguồn cung, đắt hơn các nguồn khác
Campuchia cung cấp hơn 1 triệu tấn hạt điều thô, trị giá 1,76 tỷ USD, lượng tăng 8% và giá trị tăng 25%, với giá nhập bình quân 1.743 USD một tấn. Quy đổi ra, đơn giá từ Campuchia tăng khoảng 15%, và nước này chiếm gần một nửa cả lượng lẫn giá trị điều thô nhập vào. Cũng theo Soha, hạt điều nhập từ Campuchia chịu thuế 0% theo thỏa thuận song phương giai đoạn 2025-2026.
Nguồn từ Bờ Biển Ngà và Tanzania rẻ hơn. Bờ Biển Ngà bán khoảng 360.000 tấn, trị giá 601 triệu USD, tức khoảng 1.670 USD một tấn; Tanzania hơn 165.000 tấn, trị giá 276 triệu USD, cũng khoảng 1.670 USD. Quy đổi ra, điều Campuchia đắt hơn hai nguồn này khoảng 75 USD mỗi tấn, tương đương 4,4%.
Từ phía Phnom Penh, Hiệp hội Hạt điều Campuchia cho biết nửa đầu năm nước này xuất 1,03 triệu tấn, trị giá 1,75 tỷ USD, lượng tăng 28%, gần như toàn bộ sang Việt Nam. Giá lên 8.200 riel mỗi kg hồi tháng 7 so với 7.500 riel năm 2025. Hai bộ số của Campuchia và của hải quan Việt Nam thuộc hai kỳ khác nhau và không thể cộng hay trừ trực tiếp. Campuchia xuất khẩu điều thô nhiều, nhưng chế biến ít: The Star ghi cả nước chỉ có 52 cơ sở chế biến, gồm sáu cơ sở cỡ vừa và 46 cơ sở gia đình nhỏ.
Bờ Biển Ngà và Tanzania: nguồn phụ đổi hướng
Trong khi lượng từ Campuchia tăng 8%, lượng từ Bờ Biển Ngà giảm 10% và giá trị giảm 3%, còn Tanzania tăng 23% về lượng và 13% về giá trị. Bờ Biển Ngà đặt giá tối thiểu tại vườn mùa 2026 là 400 CFA mỗi kg, giảm 6% so với 425 CFA của mùa trước, với lý do thị trường quốc tế suy giảm và bị các biện pháp thương mại của Mỹ khuếch đại. Mỹ áp thuế bổ sung lên hạt điều từ tháng 8 đến tháng 11/2025. Việt Nam và Ấn Độ mua phần lớn điều thô của Bờ Biển Ngà nhưng chủ yếu cung cấp nhân điều cho thị trường Mỹ, nên giá ở vườn châu Phi phụ thuộc vào sức mua ở đầu kia của chuỗi.
Đầu ra: Trung Quốc trả cao hơn Mỹ
Ở đầu ra, Trung Quốc nhập 115.286 tấn nhân điều trị giá 839,5 triệu USD, Mỹ nhập 102.946 tấn trị giá 704,5 triệu USD. Quy đổi ra, giá bình quân sang Trung Quốc khoảng 7.280 USD mỗi tấn, cao hơn Mỹ (khoảng 6.840 USD) chừng 6%. Riêng tháng 8, xuất khẩu giảm 6,6% về lượng và 6% về giá trị so với tháng 7, còn Vinacas đặt mục tiêu cả năm khoảng 5 tỷ USD, thấp hơn kết quả năm 2025. Từ mức 3,37 tỷ USD, mục tiêu ấy chỉ đòi hỏi trung bình khoảng 408 triệu USD mỗi tháng trong bốn tháng còn lại, thấp hơn mức 474,5 triệu USD của tháng 8.
Nguyên liệu tăng giá, đầu ra gần như đi ngang
Việt Nam đang ở giữa: mua khoảng một nửa nguyên liệu từ một nước không chịu thuế, có giá đang tăng và chưa có năng lực chế biến, rồi bán nhân sang hai thị trường lớn nhất là Trung Quốc và Mỹ. Điều kiện sao chép được của vị trí này là nguồn nguyên liệu ổn định ở gần với thuế 0%. Điều khó sao chép là mạng lưới chế biến và đầu ra mà Việt Nam đã dựng, thứ mà Campuchia mới có 52 cơ sở, phần lớn quy mô gia đình. Nguồn hiện có không cho thấy biên lợi nhuận của doanh nghiệp chế biến, và cũng không nêu tiến độ các nhà máy chế biến mới ở Campuchia. Đó là hai số cần có để biết nguyên liệu tăng giá 15% đã ăn vào lợi nhuận đến đâu, và bao lâu nữa nguồn cung này còn chảy hết sang Việt Nam.
Nguồn tham khảo
– Doanh nghiệp & Tiếp thị
– Soha
– Tân Hoa xã
– The Star
– African Cashew Alliance
