Philippines chuyển sang gạo tấm tỷ lệ cao hơn, gạo Việt Nam tính lại cơ cấu chủng loại

Ngày 14/9/2026, The Philippine Star dẫn báo cáo của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) cho thấy Philippines có thể gặp cạnh tranh gay gắt hơn khi nhập khẩu gạo tấm. Nhu cầu cao hơn từ Trung Quốc cùng một số nhà nhập khẩu khác đang khiến nguồn cung gạo tấm toàn cầu thắt lại. Tại Philippines, chính sách không cho phép nhập khẩu gạo 5% tấm, nên đường vào còn lại cho hàng ngoại là những lô có tỷ lệ tấm cao hơn.

Các nhà xuất khẩu được dự báo sẽ điều chỉnh theo hướng đó, tăng tỷ lệ tấm trong những lô hàng đến Philippines. Đây là dự báo của USDA, không phải số liệu về các lô hàng đã cập cảng. Mặt hàng nhập khẩu chính mà Bộ Nông nghiệp Philippines đang siết quản lý là gạo, và chủng loại gạo 5% tấm đang chịu mức trần giá 50 peso/kg, theo BusinessWorld ngày 14/9/2026.

Gạo tấm là sản phẩm phụ của quá trình xay xát, còn giao dịch gạo thường được xác định theo tỷ lệ tấm trong lô hàng. Những lô có tỷ lệ tấm cao hơn có giá thấp hơn nhiều so với hạt nguyên, trong đó gạo 100% tấm thường là lựa chọn rẻ nhất trên thị trường. Việc đổi chủng loại vì thế kéo theo cách định giá lô hàng: cùng khối lượng, tỷ lệ tấm khác nhau cho ra mức giá rất khác.

Sức mua gạo tấm ở Trung Quốc đang tăng. Cùng dẫn báo cáo USDA, The Philippine Star cho biết nước này được dự báo tăng tốc mua gạo tấm, đưa tổng lượng nhập khẩu lên 4,1 triệu tấn. Trong bảy tháng đầu năm, Trung Quốc đã nhập khẩu gần 1,4 triệu tấn gạo tấm, với nhu cầu thường đến từ khu vực thức ăn chăn nuôi và từ việc gạo tấm có giá cạnh tranh so với các loại ngũ cốc làm thức ăn khác. Sức mua tăng ở nhóm hàng này cũng khiến các thị trường gạo tấm chủ chốt ở Tây Phi bắt đầu chịu tác động.

Ở chiều ngược lại, quy mô nhập khẩu của Philippines vẫn lớn. Nhập khẩu gạo của nước này năm nay được ước tính đạt 5,5 triệu tấn, và Việt Nam tiếp tục giữ vị trí nhà cung cấp chính, bên cạnh các nguồn đã được đa dạng hóa sang Campuchia, Thái Lan và Pakistan. Mức nhập khẩu đứng cao trong nhiều năm: theo phân tích của ông Leonardo Q. Montemayor, Chủ tịch Liên đoàn Nông dân Tự do và nguyên Bộ trưởng Nông nghiệp, Philippines đã nhập khẩu khoảng 30% nhu cầu gạo kể từ năm 2022, so với dưới 10% của một thập kỷ trước.

Bối cảnh nhập khẩu của Philippines không mới. Tại thông điệp liên bang lần thứ năm, Tổng thống Ferdinand R. Marcos Jr. nêu tiềm năng của ASEAN Plus Three Emergency Rice Reserve (APTERR), thỏa thuận an ninh lương thực khu vực giữa ASEAN với Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc, nhằm bảo đảm nguồn cung gạo khẩn cấp khi sản xuất trong nước thiếu hụt. Ông Jayson H. Cainglet, giám đốc điều hành Samahang Industriya ng Agrikultura, nhận định ngành nông nghiệp Philippines đã chịu hậu quả nặng từ nhập khẩu các mặt hàng thiết yếu, khi nhập khẩu tăng và thuế giảm trong nhiều năm mà người tiêu dùng vẫn đối mặt giá thực phẩm cao. Ông Montemayor bổ sung rằng mức thuế thấp đối với gạo, ngô, thịt lợn và gia cầm cùng lượng hàng nhập khẩu tăng lên không làm giảm đáng kể giá bán lẻ, lại khiến người sản xuất mất thu nhập; riêng với gạo, khoản thu thuế giảm khoảng 44 tỷ peso đã khiến nông dân thiếu nguồn lực cải thiện năng suất và sức cạnh tranh.

Với gạo Việt Nam, các biến số cần nhìn nằm ở cơ cấu chủng loại, tỷ lệ tấm trong lô hàng và mức giá gạo tấm. Những con số nêu trên là dự báo và ước tính của USDA được The Philippine Star dẫn lại, nên khả năng chuyển sang gạo tấm tỷ lệ cao hơn vẫn nằm ở dạng kịch bản, khi chưa có số liệu chính thức về tỷ lệ tấm trong các lô hàng mới. Vị thế nhà cung cấp chính tại Philippines là lợi thế có sẵn, và lợi thế ấy chỉ chuyển thành đơn hàng khi hàng hóa đi đúng nhóm mà thị trường đang cần, đồng thời giữ được mức giá cạnh tranh so với nguồn cung từ Campuchia, Thái Lan hay Pakistan.