Bộ Tài chính Thái Lan vừa quyết định dùng một phần khoản vay khẩn cấp 400 tỷ baht để trợ cấp xe điện cho đội xe chở khách công cộng: buýt liên tỉnh, taxi và minibus chuyển từ động cơ đốt trong sang xe điện sẽ được hỗ trợ. Nguồn tiền là khoản vay ban hành trong khủng hoảng năng lượng do chiến sự Trung Đông, theo bài viết ngày 12/8 của phóng viên Wichit Chantanusornsiri trên Bangkok Post.
Tiền ở đâu và đi theo đường nào
Khoản vay 400 tỷ baht chia làm hai đợt, mỗi đợt 200 tỷ. Đợt một mang tên chương trình Thai Chuay Thai Plus dùng cho gói hỗ trợ kinh tế; đợt hai dành cho chuyển dịch từ nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng sạch — chính phần này sẽ đỡ lưng cho chương trình trợ cấp xe điện. Theo bà Jindarat Viriyathavukul, Giám đốc Văn phòng Quản lý Nợ Công, chương trình đợt một đã giải ngân 138 tỷ; trong 1–2 tháng tới dự kiến vay thêm 30 tỷ, và nếu phần 30 tỷ này chưa dùng hết, nó có thể được chuyển sang tài trợ các dự án chuyển đổi năng lượng phù hợp mục tiêu của khoản vay. Một đồng hồ đếm ngược đang chạy: toàn bộ tiền vay phải dùng xong trước tháng 9/2027.
Điều kiện đi kèm: xe cũ phải biến mất
Bộ trưởng Tài chính Ekniti Nitithanprapas cho biết điểm then chốt của chương trình trợ cấp xe điện là xe cũ phải được cho nghỉ hưu vĩnh viễn: đăng ký bị xóa khỏi hệ thống của Cục Vận tải Đường bộ, bảo đảm chiếc xe không thể quay lại chạy dịch vụ. Chi tiết thi hành điều kiện này còn phải bàn tiếp với Bộ Giao thông. Song song, chính phủ làm việc với Bộ Công nghiệp về việc tháo dỡ xe thải thành linh kiện, giao doanh nghiệp có chuyên môn tái chế xe thực hiện — hiện mới ở giai đoạn thảo luận, chưa có phương án cụ thể. Ngoài xe điện, nhà nước còn hỗ trợ xe buýt công cộng chạy diesel sinh học B20, nhằm giảm phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch, đỡ giá cọ dầu và thu nhập của nông dân trồng cọ.
Trợ cấp xe điện và mảnh ghép chuỗi cung ứng
Đây không phải động thái đơn lẻ. Thái Lan đang nuôi cả một chuỗi cung ứng xe điện — từ lắp ráp đến linh kiện — với dòng vốn đầu tư từng được FDI News ghi nhận ở quy mô 4,1 tỷ USD (xem bài tại đây). Trợ cấp phía cầu cho buýt, taxi và minibus sẽ tạo đầu ra cho năng lực sản xuất phía cung; người hưởng lợi là hãng vận tải công cộng chịu chi phí nhiên liệu nặng nhất, còn nhà sản xuất nội địa có thêm đơn hàng. Thực tế, chương trình hiện hành EV3.5 vẫn trả 50.000 baht cho mỗi xe điện đăng ký mới, nên phương án trợ cấp dựa trên việc phá dỡ xe cũ vẫn chưa được đưa ra xem xét lúc này.
Điểm cần theo dõi trước hạn chót 9/2027
Thứ nhất, mức trợ cấp cụ thể cho mỗi xe chưa được công bố, nên chưa thể tính hiệu quả kinh tế của việc chuyển đổi. Thứ hai, cơ chế xóa đăng ký và tháo dỡ phụ thuộc thỏa thuận giữa ba bộ Tài chính, Giao thông và Công nghiệp, hiện vẫn đang đàm phán. Thứ ba, hạn chót tháng 9/2027 tạo áp lực giải ngân thật nhanh. Với Việt Nam, nơi xe buýt điện đã lăn bánh ở vài đô thị, cách Thái Lan thiết kế trợ cấp xe điện bằng vốn vay khẩn cấp là một mẫu đáng quan sát — nhưng kết quả thực tế tùy thuộc văn bản hướng dẫn sắp ban hành.
