MIDA, Daikin và SHRDC mở chương trình phát triển chuỗi cung ứng không phải chỉ để đào tạo tượng trưng. Mục tiêu thực là kéo nhiều doanh nghiệp địa phương hơn vào danh sách mua hàng của tập đoàn sản xuất đang đặt chân ở Malaysia.
Nhiều nước nói muốn nâng tỷ lệ nội địa hóa, nhưng không phải nước nào cũng chỉ rõ doanh nghiệp bản địa phải học gì, đạt chuẩn gì và đi vào chuỗi mua hàng của tập đoàn lớn bằng cánh cửa nào. Thông báo ngày 22/05 của Malaysian Investment Development Authority cùng Daikin và SHRDC đáng chú ý vì nó đi thẳng vào câu hỏi ấy.
Theo MIDA, ba bên triển khai chương trình phát triển nhà cung ứng nhằm nâng khả năng của doanh nghiệp địa phương để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng công nghiệp. Đằng sau cụm từ nghe khá quen này là một logic rất thực: nếu Malaysia muốn tiếp tục hút được các tập đoàn sản xuất, họ không thể chỉ hứa về đất và ưu đãi. Họ còn phải cho thấy hệ sinh thái nhà cung ứng xung quanh nhà máy đủ chất lượng để giao hàng đúng chuẩn.
Với một tập đoàn như Daikin, nhà cung ứng nội địa không chỉ cần giá cạnh tranh. Họ phải ổn định về chất lượng, hiểu tiêu chuẩn kỹ thuật, có thể đáp ứng lịch giao hàng và đủ kỷ luật dữ liệu để không làm đứt chuỗi. Điều đó giải thích vì sao những chương trình phát triển nhà cung ứng thường chạm đến đào tạo kỹ năng, quy trình chất lượng, năng lực quản lý và cả khả năng hiểu yêu cầu của khách hàng đa quốc gia.
Về phía doanh nghiệp địa phương Malaysia, phần khó nhất không phải lúc được mời tham gia chương trình. Phần khó là lúc phải chứng minh mình đủ khả năng trở thành nhà cung ứng lâu dài chứ không chỉ là bên thay thế tạm thời. Một khi vào được danh sách mua hàng, doanh nghiệp có cơ hội mở rộng doanh thu. Nhưng để ở lại trong danh sách đó, họ phải chấp nhận đầu tư thêm vào máy móc, chứng nhận, kiểm soát lỗi và tiến độ giao hàng.
Đây là bài toán nhiều nước ASEAN đều đang đối mặt. Việt Nam cũng nói nhiều về liên kết giữa FDI và doanh nghiệp nội địa, còn Thái Lan cố dùng cải cách thủ tục để kéo thêm vốn vào công nghiệp tương lai. Malaysia lần này đi theo hướng thực hành hơn: dùng một tập đoàn cụ thể và một chương trình cụ thể để kéo chuẩn nhà cung ứng đi lên. Nếu làm được, giá trị không chỉ nằm ở một nhà máy điều hòa, mà ở năng lực nền của ngành công nghiệp địa phương.
Nhưng câu hỏi thật vẫn là bao nhiêu doanh nghiệp sau chương trình sẽ ký được đơn hàng mới, giữ được đơn hàng cũ và đi qua nổi vòng sàng lọc chất lượng của khách hàng lớn. Nếu câu trả lời ít, chương trình sẽ chỉ là thêm một ví dụ đẹp trong kho hồ sơ xúc tiến đầu tư. Nếu câu trả lời nhiều, nó mới trở thành bằng chứng rằng Malaysia có thể biến đầu tư nước ngoài thành lực kéo thực sự cho khu vực doanh nghiệp bản địa.
Với doanh nghiệp Việt Nam đang bán bán thành phẩm, linh kiện hoặc dịch vụ kỹ thuật vào Malaysia, diễn biến này cũng quan trọng. Khi nhà cung ứng địa phương Malaysia mạnh lên, cạnh tranh sẽ không còn nằm ở việc ai chào giá thấp hơn, mà ở việc ai đáp ứng được các tiêu chuẩn tập đoàn trong thời gian ngắn hơn.
Ngược lại, nếu năng lực doanh nghiệp địa phương không theo kịp kỳ vọng của các nhà máy lớn, khoảng trống đó vẫn sẽ mở cho nhà cung ứng ngoài nước. Chính vì vậy, hiệu quả của một chương trình phát triển nhà cung ứng không chỉ là đào tạo xong bao nhiêu người, mà là sau đó chuỗi mua hàng thay đổi ra sao.
Ở góc doanh nghiệp, vấn đề còn nằm ở chỗ ai trong chuỗi sẽ hấp thụ phần chi phí phát sinh trước tiên. Khi chính sách hoặc số liệu làm thay đổi kỳ vọng thị trường, bên mua thường chờ thêm tín hiệu, còn bên bán phải tự cân bằng tồn kho, nhân sự và lịch thanh toán. Khoảng trống giữa hai phía đó mới là nơi áp lực thật sự hình thành.
Vì vậy, Malaysia không chỉ đang phát ra một dữ kiện mới cho giới quan sát. Nước này đang phát ra một tín hiệu vận hành mà doanh nghiệp trong khu vực phải tự quy đổi sang câu hỏi quen thuộc của mình: hợp đồng có đổi nhịp hay không, giá có còn giữ được hay không, và liệu kế hoạch quý tới có nên đi nhanh như vài tuần trước nữa không.
