Việt Nam bắt đầu giai đoạn nghiên cứu, thiết kế để tự chế tạo cuộn kháng bù ngang 500 kV, thiết bị mà lưới truyền tải siêu cao áp trong nước hiện vẫn nhập khẩu hoàn toàn. Dự án khoa học và công nghệ cấp quốc gia này do Tổng công ty Thiết bị điện Đông Anh (EEMC) chủ trì, phối hợp với Trường Điện – Điện tử, Đại học Bách khoa Hà Nội, và được khởi động tại Hà Nội ngày 28/9/2026.
Mục tiêu kỹ thuật là một cuộn kháng công suất 120 MVAr ở cấp điện áp 500 kV, thiết kế theo tiêu chuẩn IEC 60076. Nhóm thực hiện có 24 tháng. Loại thiết bị này hấp thụ công suất phản kháng trên các đường dây siêu cao áp dài, nhờ đó giữ điện áp ổn định.
Tổng kinh phí dự án là 82,493 tỷ đồng. Ngân sách nhà nước hỗ trợ 22,246 tỷ đồng, khoảng 27%. Khoảng 60,2 tỷ đồng còn lại đến từ nguồn ngoài ngân sách.
EVN được đề nghị tham gia từ khâu đặt yêu cầu vận hành
Dự án hiện mới ở bước khởi động nghiên cứu và chế tạo. Mẫu thiết bị và kết quả thử nghiệm nằm trong 24 tháng tới; thông tin công bố tại lễ khởi động không nhắc tới đơn hàng.
Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định yêu cầu dự án bảo đảm tiến độ và chất lượng, làm chủ công nghệ lõi và hướng tới thương mại hóa. Theo ông, sản phẩm phải đạt chuẩn kỹ thuật, dùng được trong thực tế và tiến tới thay thế thiết bị nhập khẩu; Bộ sẽ quản lý dự án theo kết quả đầu ra.
EVN được đề nghị phối hợp sớm với nhóm nghiên cứu để xác định yêu cầu vận hành, tổ chức thử nghiệm và đánh giá chất lượng sản phẩm. Chủ tịch Hội đồng thành viên EVN Đặng Hoàng An dự lễ khởi động. Bộ yêu cầu vận hành do EVN đưa ra sẽ là thước đo cụ thể khi mẫu thiết bị được thử nghiệm và đánh giá.
Nền móng là dây chuyền máy biến áp đến 500 kV
EEMC hiện sản xuất máy biến áp từ 110 kV đến 500 kV, công suất tới 900 MVA. Doanh nghiệp vì vậy đã có kinh nghiệm chế tạo thiết bị ở cùng cấp điện áp với cuộn kháng cần làm. Phần dự án phải giải quyết là thiết kế và công nghệ chế tạo riêng của cuộn kháng bù ngang, vốn là nội dung chính của đề tài.
Lưới 500 kV mở rộng mạnh tới năm 2030
Nhu cầu phía lưới được đặt ra trong Điều chỉnh Quy hoạch điện VIII cho giai đoạn 2025-2030, phê duyệt theo Quyết định 768/QĐ-TTg ngày 15/4/2025.
Với lưới 500 kV, quy hoạch tính tới 102.900 MVA trạm biến áp xây mới và 23.250 MVA cải tạo, cùng 12.944 km đường dây xây mới và 1.404 km cải tạo. Đây là khối lượng kế hoạch cho cả giai đoạn. Khi các trạm và tuyến này lần lượt được đầu tư, thiết bị bù sẽ tiếp tục có mặt trong hồ sơ mua sắm của lưới 500 kV, trong khi phần cuộn kháng hiện vẫn phải mua từ nước ngoài.
Nhà cung cấp trong nước có thời gian chuẩn bị hồ sơ kỹ thuật
Tác động đầu tiên rơi vào các nhà cung cấp linh kiện, vật liệu cho thiết bị điện trong nước và bộ phận mua sắm của EVN. Nếu mẫu cuộn kháng đạt thử nghiệm, nhóm cung ứng trong nước có thêm một dòng sản phẩm 500 kV để tham gia, còn EVN có thêm lựa chọn nội địa khi lập danh mục thiết bị. Các hãng nước ngoài đang bán kháng 500 kV cho Việt Nam chịu tác động muộn hơn, khi sản phẩm trong nước qua thử nghiệm và được đưa vào mua sắm.
Với doanh nghiệp đang cân nhắc chuẩn bị hồ sơ kỹ thuật cho lưới 500 kV, 24 tháng của dự án là khoảng thời gian để theo sát yêu cầu vận hành mà EVN đưa ra, bởi đó sẽ là căn cứ thử nghiệm và đánh giá sản phẩm.
Mốc kế tiếp là bộ yêu cầu vận hành từ EVN và kết quả thử nghiệm mẫu. Khi mẫu đạt chuẩn, câu chuyện sẽ chuyển sang cách EVN đưa thiết bị sản xuất trong nước vào danh mục mua sắm cho các trạm 500 kV.
