Bộ trưởng MITI Dato’ Seri Johari Abdul Ghani yêu cầu vốn ngoại phải đóng góp thực chất cho kinh tế Malaysia, giữa lúc thặng dư thương mại quốc gia có dấu hiệu tăng chậm lại vì đà nhập khẩu tăng nhanh.
Năm 2025 khép lại với Malaysia lập kỷ lục tổng kim ngạch thương mại RM3,061 tỷ (RM3.061 trillion) — năm thứ 28 liên tiếp nước này duy trì thặng dư thương mại. Nghe qua thì đáng ăn mừng. Nhưng thay vì chỉ tô hồng thành tích, Bộ Đầu tư, Thương mại và Công nghiệp Malaysia (MITI) lại chọn cách phát đi một tín hiệu chính sách khá thẳng thắn tới giới đầu tư nước ngoài, trong đó có các doanh nghiệp Việt Nam đang cân nhắc mở rộng sang thị trường này: vốn ngoại muốn vào Malaysia thì phải mang lại lợi ích thực chất cho nền kinh tế, chứ không thể chỉ xem nơi đây như một thị trường tiêu thụ hàng hóa.
Thặng dư thương mại Malaysia đang thu hẹp, MITI muốn đảo ngược xu hướng
Phát biểu hôm 31/7/2026, ngay sau lễ ra mắt mẫu xe Proton e.MAS 7 PHEV tại nhà máy của Proton ở Tanjong Malim, Bộ trưởng MITI Dato’ Seri Johari Abdul Ghani không giấu mối lo về cán cân thương mại. Ông cho biết giá trị nhập khẩu của Malaysia đã leo lên RM1,45 nghìn tỷ (RM1.45 trillion); xuất khẩu vẫn tăng, nhưng tốc độ nhập khẩu tăng nhanh hơn đang bào mòn dần thặng dư thương mại quốc gia. Minh chứng rõ nhất nằm ở con số ông đưa ra: chỉ riêng 6 tháng đầu năm 2026, thặng dư đã đạt RM147,15 tỷ (RM147.15 billion) — so với RM151,80 tỷ (RM151.80 billion) của cả năm 2025.
Theo bản tin của Malay Mail dẫn nguồn Bernama, ông Johari khẳng định Malaysia muốn thặng dư thương mại ngừng thu hẹp và tăng trưởng trở lại, thay vì tiếp tục đà chậm lại như hiện nay.
Nhìn vào bức tranh cả năm, số liệu chính thức từ cổng thông tin đầu tư Invest Malaysia (thuộc hệ thống MIDA/Bộ Tài chính Malaysia) cho thấy tổng kim ngạch thương mại năm 2025 của Malaysia tăng 6,3% so với 2024. Xuất khẩu đạt RM1,607 nghìn tỷ, tăng 6,5%; nhập khẩu đạt RM1,455 nghìn tỷ, tăng 6,2%. Thặng dư thương mại RM151,80 tỷ vẫn tăng 9,2% so với mức RM139 tỷ của năm 2024 — nhưng theo lời ông Johari, đà tăng nhập khẩu đang khiến thặng dư khó duy trì tốc độ mở rộng như mong đợi. Đây chính là điểm khiến MITI phải lên tiếng.
Điều kiện mới: đầu tư phải gắn với chuỗi cung ứng nội địa
Theo ông Johari, nhà đầu tư nước ngoài cần tự hỏi mình có thể mang lại những đóng góp cụ thể gì cho nền kinh tế Malaysia, thay vì chỉ coi đây là một thị trường để bán hàng. Ví dụ ông đưa ra là quan hệ giữa Proton và Geely — thứ ông gọi là một “quan hệ đối tác thực sự”: Geely chuyển giao công nghệ cho Proton, một số quyền sở hữu trí tuệ đã được đăng ký tại Malaysia, còn riêng khoản đóng góp thuế của Proton cho ngân sách nhà nước đã lên tới RM806 triệu, gồm thuế doanh nghiệp, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế nhập khẩu và thuế bán hàng.
Đi kèm với đó là cái giá không nhỏ của các ưu đãi. Malaysia đã miễn thuế nhập khẩu và thuế tiêu thụ đặc biệt cho xe điện suốt 4 năm, khiến ngân sách nhà nước thất thu tới RM3,3 tỷ (RM3.3 billion). Thông điệp mà MITI muốn truyền đi khá rõ ràng: đã hưởng ưu đãi thì phải đáp lại bằng những khoản đầu tư mang lại lợi ích thực chất, chứ không thể chỉ tranh thủ chính sách thuế để nhập hàng rồi bán ra thị trường nội địa.
Tín hiệu gì cho doanh nghiệp Việt Nam?
Với doanh nghiệp Việt Nam đang tìm hiểu cơ hội đầu tư, liên doanh hay mở rộng chuỗi cung ứng sang Malaysia, phát biểu của MITI là một tín hiệu đáng lưu tâm: khi xét duyệt ưu đãi đầu tư trong thời gian tới, cơ quan chức năng Malaysia nhiều khả năng sẽ đặt trọng số cao hơn cho chiều sâu nội địa hóa, chuyển giao công nghệ và mức đóng góp ngân sách cụ thể. Những dự án chỉ dừng ở khâu lắp ráp hay trung chuyển hàng hóa — không gắn với chuyển giao công nghệ, không góp phần xây dựng chuỗi cung ứng nội địa, không tạo việc làm có giá trị gia tăng — có thể sẽ khó tiếp cận các gói ưu đãi thuế và đầu tư như trước.
Đáng chú ý không kém là đà nhập khẩu của Malaysia tiếp tục tăng, phản ánh mức phụ thuộc ngày càng lớn vào nguyên liệu, linh kiện và tư liệu sản xuất nhập khẩu cho các ngành công nghiệp trong nước. Với doanh nghiệp Việt Nam đang cung ứng nguyên liệu, linh kiện hay thiết bị công nghiệp trong khu vực, đây là tín hiệu cho thấy nhu cầu nhập khẩu đầu vào sản xuất của Malaysia vẫn đang mở rộng — dù chính phủ nước này đồng thời muốn nâng cao yêu cầu về chất lượng dòng vốn FDI đổ vào.
Nói cách khác, khi chuẩn bị hồ sơ đầu tư hay tìm đối tác liên doanh tại Malaysia, doanh nghiệp Việt Nam nên tính đến việc đưa vào đề xuất những yếu tố như chuyển giao công nghệ, hợp tác sản xuất với doanh nghiệp bản địa hoặc cam kết đóng góp ngân sách cụ thể. Trong bối cảnh MITI đang công khai đặt ra tiêu chuẩn “đầu tư chất lượng” thay vì chỉ chạy theo số lượng vốn đăng ký, những hồ sơ như vậy nhiều khả năng sẽ có vị thế thuyết phục hơn — tương tự cách một số dự án sản xuất công nghệ cao gần đây, như nhà máy đầu tiên của Eppendorf tại Đông Nam Á đặt tại Penang, đã gắn khoản đầu tư với năng lực sản xuất và việc làm cụ thể tại địa phương.
