Tổng thống Philippines Ferdinand R. Marcos Jr. đã dành một phần Thông điệp Quốc gia lần thứ năm, đọc hôm thứ Hai, ngày 27/7, để liệt kê các biện pháp mà chính phủ đã dùng để can thiệp vào chi phí vận tải và logistics sau khi giá dầu tăng vì chiến sự ở Trung Đông. Trong bài SONA này, Tổng thống nói: “Ang sektor ng transportasyon ang pinakamatinding tinamaan ng epekto ng krisis”, tức ngành vận tải là nơi hứng chịu tác động nặng nhất của cuộc khủng hoảng, theo bản tin của Cơ quan Thông tin Philippines PIA.
Danh mục phí cảng và sân bay được SONA điểm lại
Chính quyền đã tạm giảm hoặc miễn nhiều loại phí tại sân bay và cảng biển nhằm hạ chi phí vận tải và logistics, gồm phí nhà ga, phí hạ cánh, phí cất cánh, phí cảng vụ, phí neo đậu, phí cập cầu và phí lưu kho.
Ba khoản được nêu cụ thể hơn: miễn tạm thời phí nhà ga tại cảng Cebu; giảm phí phục vụ hành khách tại các sân bay; và tạm ngừng thu phí nhà ga trong ba tháng đối với phương tiện vận tải công cộng tại Trung tâm Trung chuyển Tích hợp Parañaque, tức PITX.
Đây là chỗ cần thận trọng. Bản kê trong SONA không cho biết căn cứ pháp lý của từng khoản miễn giảm, không liệt kê đầy đủ các cảng được áp dụng, và ngoài mốc ba tháng của PITX thì không nêu ngày bắt đầu hay kết thúc.
SONA và mức 1 peso: phạm vi hẹp hơn con số
Khoản can thiệp có biên độ lớn nhất nằm ở nông sản. Phí bến Ro-Ro đối với xe chở nông sản được giảm từ 500 peso xuống chỉ còn 1 peso. Chính phủ cũng áp dụng chiết khấu phí cầu đường trên các tuyến cao tốc, và xe tải được Bộ Nông nghiệp cấp chứng nhận thì được miễn phí cầu đường.
Phạm vi của mức 1 peso hẹp hơn nhiều so với ấn tượng mà con số tạo ra: nó chỉ áp cho xe chở nông sản sử dụng tuyến Ro-Ro, không áp cho hàng công nghiệp thông thường. Bản tin cũng chỉ đưa số tuyệt đối, không quy đổi thành tỷ lệ tiết kiệm chi phí.
Nhánh trợ giá vận tải trong cùng bài SONA
Bài SONA còn kê nhóm biện pháp hỗ trợ trực tiếp người vận hành phương tiện. Tài xế xe khách công cộng nhận hỗ trợ tiền mặt qua chương trình AICS, với hơn 1,8 triệu người thụ hưởng. Xe jeepney và UV Express được trợ giá dầu diesel 10 peso mỗi lít. Cơ chế đặt hàng dịch vụ cho xe buýt và xe jeepney công cộng được khôi phục.
Về giá vé, hành khách phổ thông được giảm 20%, học sinh sinh viên, người cao tuổi và người khuyết tật giảm 40%, còn MRT-3 và LRT-2 ở vùng thủ đô giữ mức giảm 50%.
Nhánh năng lượng trong SONA: LPG và dầu hỏa dừng thuế ba tháng
Với sự phối hợp của Quốc hội, chính phủ đã tạm dừng thu thuế tiêu thụ đặc biệt đối với khí hóa lỏng LPG và dầu hỏa trong ba tháng. Sau khi chiến sự nổ ra, Tổng thống cho biết ông đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp năng lượng quốc gia và triển khai gói hỗ trợ UPLIFT, đồng thời gần 58 tỷ peso đã được chuyển cho chính quyền địa phương, theo bản tin thứ hai của PIA về cùng bài phát biểu.
Về nguồn cung, Tổng thống nói chính phủ đã trao đổi với các nước như Nhật Bản, Hàn Quốc, Oman, Ấn Độ, Nga và Trung Quốc để bảo đảm nguồn cung sản phẩm dầu mỏ liên tục, và tuyên bố đã bảo đảm được lượng cung gần hai tháng. Bản tin dừng ở mức trao đổi giữa các nước, không nói tới hợp đồng cung ứng nào đã được ký.
Cách đọc bản kê này cho đúng thì
Một bài SONA là bản tổng kết nhìn lại, và cả hai bản tin của PIA đều thuật các biện pháp ở dạng đã thực hiện. Không câu nào trong SONA xác nhận các khoản miễn giảm phí cảng và sân bay vẫn còn hiệu lực tại thời điểm phát biểu, nên trạng thái hiện hành phải được xác minh riêng trước khi đưa vào bảng tính chi phí.
Điều đáng theo dõi với hàng Việt Nam đi Philippines
Thứ nhất, danh mục phí mà SONA điểm lại cho thấy Philippines coi phí cố định ở cảng biển và sân bay là công cụ điều tiết ngắn hạn. Với chủ hàng Việt Nam trung chuyển qua Philippines hoặc bán vào thị trường này, chi phí giao hàng tại chỗ có thể dao động theo tháng vì lý do chính sách chứ không vì lý do cơ cấu, nên thời hạn hiệu lực của báo giá cần rút ngắn tương ứng.
Thứ hai, mức 1 peso dành cho xe chở nông sản đi Ro-Ro tác động thẳng vào cước vận chuyển nông sản giữa các đảo trong nước. Đó là thay đổi ở phía cạnh tranh giá tại thị trường nội địa Philippines mà hàng nông sản nhập khẩu phải đối mặt.
Thứ ba, việc miễn phí cầu đường chỉ dành cho xe tải có chứng nhận của Bộ Nông nghiệp tạo ra chênh lệch chi phí giữa các đối tác phân phối. Cùng một lô hàng, chi phí chặng đường bộ sẽ khác nhau tùy tư cách của nhà vận tải được chọn.
Thứ tư, việc dừng thuế tiêu thụ đặc biệt với LPG và dầu hỏa trong ba tháng cho thấy thuế năng lượng ở Philippines có thể được điều chỉnh nhanh khi có khủng hoảng. Doanh nghiệp đặt nhà máy tại đây nên dự báo chi phí năng lượng theo một khoảng chính sách, không chỉ theo giá dầu quốc tế.
Chi phí thương mại của hàng hóa Philippines đồng thời chịu điều chỉnh từ phía ngoài, như trong hồ sơ mức thuế 12,5% mà Mỹ áp và nỗ lực kéo xuống 10% của Manila. Đặt hồ sơ đó cạnh bản kê trong SONA sẽ thấy rõ biên độ biến động của chi phí đưa hàng vào và ra khỏi thị trường này trong năm nay.
