Myanmar cấp điện luân phiên từ 5/10, còn bang Johor của Malaysia ngày 17/10 cho trường học đóng cửa thêm năm ngày từ 19/10 vì khói mù. Hai biện pháp khác loại, cùng xuất hiện khi Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) dự báo El Niño còn mạnh lên, đỉnh vào tháng 12.
Bài này ghép năm thông báo từ năm nước, không phải một chuỗi nhân quả. Điện và khói mù là hai áp lực chạy song song: Myanmar và Visayas (Philippines) xử lý nguồn cung điện, Johor và Indonesia xử lý chất lượng không khí. Với doanh nghiệp Việt có đối tác hoặc nhà máy ở các nơi này, câu hỏi thiết thực là mỗi thông báo thực sự nói gì và chưa nói gì.
Chiều tối 18/10, chúng tôi đọc lại các bản tin của Bernama, The Star, Asia News Network, GMA News, Philstar và Antara, rồi mở toàn văn công văn 9694/VPCP-NN của Văn phòng Chính phủ Việt Nam. Bản gốc thông báo của Bộ Điện lực và Năng lượng Myanmar chưa mở được, nên phần Myanmar dưới đây dựa vào các bản tin dẫn lại.
| Nước | Điều đã công bố | Thông báo cần xem tiếp |
|---|---|---|
| Myanmar | Cấp điện luân phiên từ 5/10; Yangon chia nhóm A và B, chu kỳ bốn giờ | Số MW thiếu hụt và tổng số giờ cắt chưa công bố |
| Malaysia (Johor) | Đóng trường thêm năm ngày từ 19/10; API ở mức đáng quan ngại | Quyết định của Johor sau 23/10 |
| Philippines (Visayas) | Cảnh báo vàng 16/10 do nhà máy ngừng; 115 vàng, 44 đỏ đến 28/9 | Công suất bổ sung trước quý I/2027 |
| Indonesia | Gần 17.000 người ở hai tỉnh ưu tiên; 372 điểm nóng toàn quốc | Số điểm nóng và dự báo mùa mưa |
| Việt Nam | Công văn 9694 ngày 24/9 giao Bộ Công Thương lập phương án năng lượng | Phương án cụ thể của Bộ Công Thương |
Thông báo mới nhất của từng nước về điện và khói mù trong mùa El Niño (cập nhật đến 18/10/2026). Nguồn: Bernama, Asia News Network, GMA News, Antara, Văn phòng Chính phủ Việt Nam
Myanmar cắt điện luân phiên, khu công nghiệp Yangon vẫn được cấp suốt ngày đêm
Theo Bernama dẫn Tân Hoa xã, Bộ Điện lực và Năng lượng Myanmar phát thông báo ngày 4/10, áp dụng phân phối điện luân phiên từ 5/10 ở mức tối thiểu cần thiết. Bộ nêu lý do: mùa mưa đã lùi, nhiệt độ cả nước tăng mạnh do El Niño, kéo tiêu thụ điện lên. Nếu phát điện và tiêu thụ mất cân bằng, nhà máy có thể ngừng đột ngột hoặc lưới truyền tải chính gặp sự cố, thậm chí hệ thống điện toàn quốc có thể sập. Theo AFP đăng trên The Star, bộ cũng dự kiến hồ thủy điện xuống sâu hơn trong mùa khô, và thủy điện là nguồn phát lớn nhất của Myanmar.
Chi tiết nằm ở Yangon. Asia News Network ngày 7/10 cho biết Công ty Cấp điện Yangon (YESC) chia thành phố thành nhóm A và nhóm B, cấp điện luân phiên chu kỳ bốn giờ, có thể điều chỉnh theo công suất phát và tình trạng lưới. Các khu phía đông, tây, nam, bắc luân phiên vào ban ngày, ban đêm không cắt luân phiên. Các khu công nghiệp, doanh nghiệp ở khu công nghiệp Myaungtagar dùng điện từ nguồn LNG và các cơ quan nhà nước thiết yếu được cấp điện suốt ngày đêm.
Đây là sắp xếp của YESC cho Yangon, chưa có thông tin cho thấy các thành phố khác áp dụng giống vậy. Với đối tác ở Yangon, vị trí cơ sở quyết định họ nằm ở nhóm nào: nhà máy trong khu công nghiệp được nêu tên khác với xưởng nhỏ và kho nằm trong nội thành, những nơi có thể phải theo giờ của nhóm A hoặc B. Các thông báo mà chúng tôi đọc không nêu công suất thiếu hụt tính bằng MW hay tổng số giờ cắt mỗi ngày.
Bối cảnh cũng đáng nhìn lại. Theo Nation Thailand ngày 3/2, ngày 1/2 Bộ trưởng liên bang U Nyan Tun cho biết Bộ Điện lực đã kết thúc chế độ cắt điện luân phiên, nhờ nhà máy LNG công suất 500 MW cấp điện từ 14/1, đưa sản lượng hằng ngày lên khoảng 3.400 MW. Quy đổi ra, đợt luân phiên từ 5/10 là lần áp dụng trở lại sau khoảng bảy tháng rưỡi.
Visayas: cảnh báo vàng đã có, cảnh báo đỏ mới là dự báo có điều kiện
Ở Philippines cần tách hai việc. Việc thứ nhất đã xảy ra: lưới Visayas đặt cảnh báo vàng 17:00 đến 19:00 ngày 16/10, khi lưới vận hành 2.545 MW so với nhu cầu đỉnh 2.471 MW, và cảnh báo vàng 17:00 đến 18:00 ngày 15/10. Theo GMA News dẫn Tổng công ty Lưới điện quốc gia Philippines (NGCP), nguyên nhân là nhà máy than lớn PEDC 3 và KSPC 1 không khả dụng, nhập điện từ Mindanao bị hạn chế, tổng cộng 657,1 MW công suất không khả dụng. NGCP không gắn các cảnh báo này với El Niño.
Việc thứ hai là dự báo. Trong họp báo ngày 12/10, Thứ trưởng Năng lượng Mario Marasigan nói Bộ Năng lượng (DOE) đang mô phỏng lưới điện với nhu cầu tăng do El Niño. Theo GMA News, ông nói về các giải pháp tạm thời ở Visayas gồm hệ thống lưu trữ pin và sà lan điện cần sẵn sàng trước quý I/2027: “Nhưng nếu các công suất bổ sung đó không thành hiện thực, chúng ta sẽ có số lượng đáng kể cảnh báo đỏ, không chỉ cảnh báo vàng”. Nếu hoàn thành đúng hạn, số cảnh báo vàng và đỏ sẽ giảm mạnh. Với Luzon, theo GMA News, ông dự kiến thỉnh thoảng có cảnh báo đỏ nhưng không nhất thiết dẫn đến cắt tải thủ công.
Con số mà bên mua có thể hỏi thẳng nhà cung cấp là lịch sử cảnh báo: đến 28/9, Visayas ghi 115 cảnh báo vàng và 44 cảnh báo đỏ theo NGCP. Quy đổi ra, cảnh báo đỏ chiếm khoảng 28% trong 159 cảnh báo. Cảnh báo không đồng nghĩa với cắt điện tại một cơ sở cụ thể; nhưng nhà cung cấp có phát điện dự phòng hay không, chạy được bao lâu, là câu hỏi hợp lý. Theo Philstar ngày 13/10, Bộ trưởng Năng lượng Sharon Garin cũng cảnh báo nhu cầu cao và sản lượng nhà máy giảm, nhất là thủy điện, có thể đẩy giá điện lên.
Johor kéo dài đóng trường, Indonesia dồn người dập lửa
Ở Malaysia, mốc thời gian dày hơn hẳn. Tối 8/10, Bộ trưởng Giáo dục Fadhlina Sidek thông báo trường ở Johor, Melaka, Negeri Sembilan, Selangor, Kuala Lumpur, Putrajaya và huyện Rompin (Pahang) đóng cửa ngày 9/10 vì khói mù, chuyển sang dạy học tại nhà, giáo viên được làm việc tại nhà. Ngày 13/10, bà thông báo Johor, Melaka, Negeri Sembilan cùng một số huyện ở các bang khác đóng cửa ngày 14/10; lúc 15:00 hôm đó có 22 khu vực trên cả nước ở mức API không lành mạnh. Ngày 14/10, cơ quan giáo dục Selangor, Negeri Sembilan, Melaka và Pahang cho biết trường mở lại từ 15/10.
Johor đi theo nhịp riêng. Ngày 10/10, ông Muhammad Naqib Md Ghazali, Chủ tịch Ủy ban Giáo dục và Thông tin bang Johor, thông báo đóng cửa từ 12 đến 16/10, nêu API ở mức 170 đến 180 và dự báo gió từ Kalimantan ngày 13 đến 15/10 có thể mang ô nhiễm xuyên biên giới. Ngày 17/10, sau cuộc họp của Ủy ban Điều phối Quản lý Khói mù Johor, bang gia hạn thêm năm ngày từ 19/10. Ông Naqib nói trong tuyên bố cùng ngày: “Các báo cáo giám sát cho thấy chỉ số chất lượng không khí vẫn ở mức đáng quan ngại, chưa có cải thiện đáng kể”. Cơ quan y tế bang ghi 30.648 ca hen và nhiễm trùng hô hấp trên trong tháng 10.
Với nhà máy và công ty logistics ở Johor, trường đóng cửa có thể kéo theo việc phụ huynh phải điều chỉnh ca làm. Đây là suy luận từ biện pháp đã công bố; các bản tin không có số liệu đi làm của doanh nghiệp nào.
Phía Indonesia, hai tỉnh ưu tiên dập cháy là Trung Kalimantan và Nam Sumatra. Theo Bernama, ông Berton Panjaitan, Quyền Trưởng ban dữ liệu, thông tin và truyền thông thiên tai của Cơ quan Quản lý Thiên tai quốc gia (BNPB), cho biết đến ngày 15/10 đã huy động gần 17.000 người dập cháy rừng và đất, gồm 4.686 người ở Trung Kalimantan và 12.285 người ở Nam Sumatra. Ông nói trong tuyên bố ngày 15/10: “Lực lượng mặt đất được ưu tiên hơn không quân vì tầm nhìn kém đã hạn chế hoạt động của trực thăng thả nước”. Bộ Lâm nghiệp ghi nhận điểm nóng độ tin cậy cao ở sáu tỉnh ưu tiên lên 294 đến 21:00 ngày 14/10, từ 148 một ngày trước; toàn quốc là 372.
Con số 60.177 người của Bộ trưởng Nội các Teddy Indra Wijaya (Antara, ngày 12/10) là toàn bộ lực lượng dập cháy mặt đất, khác phạm vi và khác ngày với con số gần 17.000, nên không đặt cạnh nhau thành tỷ lệ. Cũng theo Antara, Phủ Nội các dự báo mùa mưa lan rộng hơn vào giữa đến cuối tháng 10. Dự báo ấy nằm cạnh nhận định của WMO rằng El Niño còn mạnh lên tới tháng 12, nên chưa thể suy ra khói mù sẽ tan hay kéo dài.
Việt Nam chuẩn bị về nước và hồ chứa, chưa nói đến cắt điện
Ở Việt Nam, công văn 9694/VPCP-NN ngày 24/9/2026 truyền đạt chỉ đạo của Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, dựa trên Báo cáo 10441/BC-BNNMT ngày 12/9 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Mục tiêu là bảo đảm nước sinh hoạt và nhu cầu nước cho phát triển kinh tế – xã hội năm 2027, góp phần giữ an ninh lương thực và an ninh năng lượng. Chúng tôi mở toàn văn hai trang này chiều tối 18/10 và đối chiếu với bài của VietnamPlus cùng ngày.
Nhiệm vụ được chia cho từng bộ. Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng kịch bản điều hòa nguồn nước các lưu vực, chú trọng Trung Bộ, Tây Nguyên, Nam Bộ, cập nhật phương án vận hành hồ chứa theo hướng tích nước sớm ở nơi nguy cơ hạn cao, đồng thời hạ mực nước sớm để đủ dung tích cắt lũ. Bộ Xây dựng lập phương án cấp nước an toàn và dự phòng cho đô thị lớn. Bộ Công Thương chủ động xây dựng phương án sử dụng hợp lý các nguồn năng lượng, ứng phó nguy cơ thiếu nước về các hồ thủy điện những tháng cuối năm 2026, đầu năm 2027, nhất là ở Trung Bộ và Đông Nam Bộ.
Đây là chỉ đạo phòng ngừa về nước và hồ chứa; công văn không nêu số liệu công suất điện và không nêu cắt điện. Trong hai trang đã mở, chưa có nội dung phương án cụ thể của Bộ Công Thương.
Cùng chữ El Niño, nhưng mỗi nước dùng một loại thông báo khác nhau: lịch cấp điện ở Myanmar, cảnh báo lưới ở Visayas, API và lịch đóng trường ở Johor, điểm nóng và nhân lực ở Indonesia, công văn phòng ngừa ở Việt Nam. Chúng không cộng được thành một chỉ số chung.
Các mốc kiểm được tiếp theo khá rõ. Johor sẽ quyết định sau 23/10 là mở lại hay đóng tiếp. Số cảnh báo ở Visayas và công suất bổ sung phải rõ trước quý I/2027. Myanmar chưa công bố số MW. Đỉnh El Niño theo WMO là tháng 12, và phương án của Bộ Công Thương vẫn chờ công bố.
