Philippines tiếp tục mua gạo Việt Nam nhiều hơn mọi nguồn cung khác: theo The Manila Times, Việt Nam cung cấp 2,73 triệu tấn trong 4,07 triệu tấn gạo nước này nhập tính đến ngày 1/10. Số liệu do Cục Công nghiệp Thực vật Philippines (BPI) công bố hôm 16/10, khi Manila chuẩn bị nguồn cung cho đợt El Nino được cảnh báo kéo sang năm 2027.
Theo The Manila Times, tổng lượng gạo nhập của Philippines tăng 20,06% so với 3,39 triệu tấn cùng kỳ năm trước. Tính theo hai con số BPI, gạo Việt Nam chiếm khoảng 67% lượng nhập.
Đối thủ trong khu vực bị bỏ xa
Đứng sau Việt Nam là Thái Lan với 552.667 tấn và Myanmar với 418.854 tấn, theo số liệu BPI do The Manila Times dẫn. Lượng gạo Việt Nam vì thế gấp gần 5 lần lượng từ Thái Lan. Phần còn lại đến từ Campuchia, Pakistan, Ấn Độ, Hàn Quốc, Nhật Bản và Italy.
Nhu cầu dồn lên trước mùa khô hạn
Sức mua này có lý do thời tiết. Theo The Manila Times, cơ quan khí tượng Pagasa cảnh báo El Nino có thể mạnh lên thành rất mạnh vào cuối năm 2026 và kéo dài đến nửa đầu năm 2027, kéo theo mưa dưới mức bình thường, khô hạn kéo dài, nguồn nước giảm và nắng nóng cực đoan ở một số khu vực của nước này. Đầu tháng 9, Bộ Nông nghiệp Philippines nói nước này có thể cần nhập tới 5 triệu tấn gạo.
Ông Raul Montemayor, quản lý quốc gia của Liên đoàn Nông dân Tự do (Federation of Free Farmers), nói với The Manila Times ngày 16/10: “Mức 5 triệu tấn cho năm 2026 là rất có thể. Với El Nino và sản xuất trong nước giảm, đồng peso mất giá và giá quốc tế tăng, các nhà nhập khẩu và thương nhân có lẽ sẽ tích trữ trước vì dự đoán nguồn cung bắt đầu thắt lại từ đầu năm 2027, trước vụ thu hoạch mùa khô tháng 3-5”.
Ông Montemayor cũng dẫn dữ liệu của Hải quan Philippines, theo đó lượng gạo nhập đã đạt 4,2 triệu tấn tính đến cuối tháng 9. Con số này lấy từ hải quan nên khác nguồn và khác mốc thời gian với số liệu BPI.
Về giá, Chỉ số giá hằng ngày của Bộ Nông nghiệp Philippines tính đến 15/10, do The Manila Times dẫn, ghi gạo nhập khẩu loại đặc biệt ở mức 60,74 peso/kg, loại cao cấp 55,85 peso/kg, xay xát kỹ 48,55 peso/kg và xay xát thường 45,33 peso/kg.
Rủi ro nằm ở hồ sơ của từng chuyến hàng
Câu chuyện thứ hai không liên quan đến nhu cầu mà tới giấy tờ. Theo The Manila Times, trong tháng 9, Hải quan Philippines (BOC) phối hợp Bộ Nông nghiệp và Hải quân bắt giữ tàu MV Tay Son 2 chở 12.500 tấn gạo từ Việt Nam và tàu MV Lucky Star chở 7.500 tấn gạo, do hồ sơ có vấn đề và giấy phép vệ sinh dịch tễ bị hủy. Lô trên tàu Tay Son 2 có giấy phép nhập khẩu 12.480 tấn.
Tàu Tay Son 2 cập cảng Davao ngày 14/9 nhưng thuyền trưởng từ chối đưa gạo cho BPI kiểm tra, theo The Manila Times. Ba ngày sau, tàu rời Davao, bị Hải quân chặn ngoài khơi Sarangani, đưa về cảng General Santos rồi được lệnh quay lại Davao.
Diễn biến mới nằm ở cách xử lý lô hàng. Bộ trưởng Nông nghiệp Philippines Francisco Tiu Laurel Jr. nói trong phỏng vấn trên đài phát thanh ngày 15/10, theo The Manila Times: “Tôi không ủng hộ việc đấu giá lô hàng này”. Ông đề xuất giao lô gạo cho Bộ Phúc lợi Xã hội (DSWD) để phát cho các gia đình khó khăn, vì lo gạo DT8 5% tấm, loại gạo Việt Nam dễ bán, có thể rơi vào tay người muốn trục lợi; ông cũng không muốn giao lô hàng cho Cơ quan Lương thực Quốc gia.
Theo The Manila Times, BPI khuyến nghị trả gạo về nước xuất xứ, còn quyết định cuối cùng thuộc về BOC. Nông sản nhập khẩu không có giấy phép hợp lệ có thể bị tịch thu và tiêu hủy, trả về nước xuất xứ hoặc chuyển sang nước thứ ba; BOC cũng cân nhắc đấu giá để gạo không hỏng trong thời gian tạm giữ.
Khoảng 2 giờ 25 sáng 18/10 (giờ Hà Nội), chúng tôi đọc lại hai bài của The Manila Times. Các bài không nêu tên nhà xuất khẩu Việt Nam, và cũng không cho biết con số 2,73 triệu tấn tính theo giấy phép hay theo hàng đã về cảng. Đến thời điểm đó, các bài chưa nêu quyết định cuối cùng của Hải quan Philippines về lô Tay Son 2.
Với doanh nghiệp xuất khẩu gạo Việt Nam, hai câu chuyện cho thấy cùng một điều: nhu cầu nhập của Philippines đang lớn, còn rủi ro nằm ở giấy phép và kiểm dịch của từng lô. Mốc tiếp theo là quyết định của Hải quan Philippines về lô Tay Son 2 và kỳ số liệu nhập khẩu kế tiếp của BPI.
