Vụ đông xuân 2026-2027 có thể có 105.000-150.000 ha cây trồng ở Tây Nguyên và 25.000-45.000 ha ở Duyên hải Nam Trung Bộ chịu ảnh hưởng của hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn. Cảnh báo được đưa ra tại hội nghị trồng trọt ngày 14/10, một ngày trước khi cơ quan khí tượng dự báo El Nino giữ cường độ rất mạnh tới tháng 1/2027.
Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia (Báo Điện tử Chính phủ đăng ngày 15/10), từ tháng 11/2026 đến tháng 1/2027 El Nino tiếp tục duy trì cường độ rất mạnh với xác suất 96%. Từ tháng 2 đến tháng 4/2027, hiện tượng này còn duy trì nhưng có xu hướng suy yếu và có thể kéo dài tới nửa đầu mùa hè 2027.
Tháng 12/2026, lượng mưa ở Duyên hải Nam Trung Bộ dự báo thấp hơn trung bình nhiều năm 50-100 mm, còn Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ thấp hơn 10-20 mm.
Sang tháng 1/2027, phần lớn các khu vực ngoài Bắc Bộ và Thanh Hóa – Hà Tĩnh có lượng mưa thấp hơn 10-30 mm; Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ phổ biến ít mưa. Nhiệt độ tháng 11 cả nước cao hơn trung bình 1-2 độ C, và mức chênh này kéo dài sang tháng 12, tháng 1 ở Cao nguyên Trung Bộ, Nam Bộ.
Ít mưa đi kèm ít bão. Theo Báo Điện tử Chính phủ, ông Nguyễn Đức Hòa, Phó Trưởng phòng Dự báo khí hậu, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, cho biết: “Từ tháng 11/2026 đến tháng 1/2027, số lượng bão, áp thấp nhiệt đới hoạt động trên khu vực Biển Đông và đổ bộ vào đất liền nước ta có khả năng thấp hơn trung bình nhiều năm cùng thời kỳ”. Trung bình nhiều năm là 2,8 cơn trên Biển Đông và 1,1 cơn đổ bộ.
Tháng 2 đến tháng 4 là quãng căng nhất
Chuyên gia khí tượng khuyến cáo từ tháng 2 đến tháng 4/2027, Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ có khả năng thiếu hụt mưa cùng nền nhiệt cao, có thể tác động lớn đến nguồn nước và sản xuất. Đông Nam Bộ có thể nắng nóng từ tháng 2, sớm hơn trung bình. Cơ quan khí tượng đề nghị địa phương cập nhật bản tin 1-3 ngày để điều chỉnh kế hoạch sản xuất và phương án vận hành hồ chứa.
Hồ chứa vào mùa khô với dung tích thiếu hụt
Nguồn nước đã yếu từ mùa hè. Theo Cục Quản lý tài nguyên nước, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong tháng 6-8/2026 dòng chảy trên hầu hết sông, suối thuộc 12 lưu vực lớn thấp hơn trung bình nhiều năm 10-75%, trừ lưu vực sông Hồng và dòng chính sông Mã.
Khi El Nino xảy ra, 74% hồ thủy điện thiếu hụt dung tích tích trữ cuối mùa lũ ở mức 15-80%. Với hồ thủy lợi, 40% số hồ thiếu hụt 20-87%.
Nông nghiệp là bên dùng nước nhiều nhất. Tổng nhu cầu nước các ngành khoảng 117 tỷ m3/năm, trong đó nông nghiệp chiếm 86%, công nghiệp và kinh doanh dịch vụ 8%, sinh hoạt 6%.
Riêng lưu vực sông Cửu Long cần 57,6 tỷ m3, khoảng 54% tổng nhu cầu. Ở kịch bản rủi ro rất cao, khi mưa và dòng chảy thiếu hụt 20-40%, nước được phân phối theo thứ tự ưu tiên: sinh hoạt trước, rồi tới nhu cầu sản xuất thiết yếu. Các hoạt động tiêu tốn nhiều nước nhưng hiệu quả kinh tế thấp có thể bị điều chỉnh lịch hoặc cắt giảm.
Lịch thời vụ xếp theo nguồn nước
Ngành trồng trọt đề nghị các địa phương căn cứ nguồn nước để bố trí lịch thời vụ, ưu tiên giống ngắn ngày, tưới tiết kiệm và chuyển đổi cây trồng ở nơi thiếu nước. Cục Quản lý tài nguyên nước đề nghị chủ động kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng, mùa vụ, cắt giảm diện tích canh tác ở vùng có nguy cơ thiếu nước và ngoài phạm vi cấp nước của hồ chứa.
Rủi ro không dừng ở vụ đông xuân. Hội nghị ngày 14/10 cảnh báo vụ hè thu và vụ mùa 2027 ở Duyên hải Nam Trung Bộ có khoảng 55.000-98.000 ha có nguy cơ (VnEconomy đưa tin ngày 15/10). Quy đổi ra, diện tích có nguy cơ ở Tây Nguyên trong vụ đông xuân lớn gấp khoảng 3-4 lần Duyên hải Nam Trung Bộ.
Rạng sáng 16/10, chúng tôi đọc lại hai bài của Báo Điện tử Chính phủ và VnEconomy: cả hai chưa chia diện tích có nguy cơ theo từng loại cây trồng hay theo từng tỉnh.
Với nhà máy chế biến và doanh nghiệp xuất khẩu nông sản, kế hoạch nước của từng vùng có thể trở thành căn cứ để xếp lịch thu mua quý I/2027. Mốc kế tiếp là lượng mưa tháng 12 và mực nước hồ chứa cuối mùa lũ.
