Philippines đã hủy chứng nhận kiểm dịch nhập khẩu của một lô khoảng 12.480 tấn gạo 5% tấm từ Việt Nam trên tàu MV Tay Son 2. Hồ sơ xin nhập ghi gạo 25% tấm và hợp đồng giao hàng tháng 7 đã hết hạn, theo tuyên bố của Bộ trưởng Nông nghiệp Philippines đăng trên Philippine News Agency (PNA) ngày 14/10.
Bộ trưởng Nông nghiệp Francisco Tiu Laurel Jr. nói trong tuyên bố đăng trên PNA: “Chính Bộ Nông nghiệp, thông qua văn phòng của tôi, đã chặn lô hàng bằng cách yêu cầu Cục Công nghiệp Thực vật (BPI) hủy chứng nhận kiểm dịch nhập khẩu, dù tàu khi đó đang trên đường tới Philippines”. Theo ông, Bộ đã yêu cầu hủy chứng nhận kiểm dịch vệ sinh và kiểm dịch thực vật (SPSIC) theo đề nghị của công ty nhập khẩu Planters Product Inc. (PPI); giấy phép bị hủy trước khi tàu cập cảng Philippines.
Khoảng 9 giờ sáng 15/10 (giờ Hà Nội), chúng tôi mở bản gốc tuyên bố trên PNA và bài của Philippine Star. Cả hai bài đều nói Hải quan Philippines còn đang xác định cách xử lý lô hàng, và đều không nêu tên nhà xuất khẩu Việt Nam.
Hồ sơ nhập khẩu lệch ở hai điểm: loại gạo và thời điểm giao
Theo hồ sơ xin nhập khẩu, MV Tay Son 2 chở 12.480 tấn gạo, tương đương khoảng một phần ba nhu cầu gạo hằng ngày của Philippines là 37.000 tấn. PPI cho biết họ xin nhập gạo 25% tấm nhưng sau đó được báo lô hàng chứa gạo 5% tấm.
Điểm lệch thứ hai nằm ở thời gian. Theo PPI, lô hàng lẽ ra phải giao trong tháng 7, không phải tháng 9, và hợp đồng nhập khẩu với công ty nay đã hết hạn.
Bối cảnh là chính phủ Philippines cùng các bên liên quan trước đó đã tạm dừng nhập gạo 5% tấm, để người trồng lúa trong nước có cơ hội cạnh tranh với sản lượng lúa trong mùa thu hoạch mưa.
Con tàu vẫn nằm ở Davao khi Hải quan chưa có quyết định
PNA không nêu ngày cụ thể giấy phép bị hủy, còn Philippine Star chỉ ghi là vài ngày trước khi tàu tới. Theo PNA, ngày 14/9 MV Tay Son 2 cập cảng Davao và thuyền trưởng từ chối cho Cục Công nghiệp Thực vật kiểm tra lô hàng. Ngày 17/9 tàu rời Davao, lúc Hải quan Philippines đang xác định cách xử lý. Bộ Nông nghiệp ra lệnh giữ hàng để báo cho Hải quan ở các khu vực; Hải quân chặn tàu ngoài khơi Sarangani và đưa về cảng General Santos, nơi thuyền trưởng tiếp tục không cho kiểm tra.
Sau đó tàu quay lại Davao và còn ở đó trong khi Hải quan quyết định số phận lô hàng. Cục Công nghiệp Thực vật khuyến nghị trả gạo về nước xuất xứ và chờ Hải quan hành động.
Với giấy phép không hợp lệ, lô gạo không được dỡ tại các cảng Philippines. Theo PNA, hàng trong tình huống này có thể bị tịch thu, tiêu hủy, trả về nước xuất xứ hoặc chuyển sang nước thứ ba, nhằm bảo đảm sức khỏe và an toàn cộng đồng. Theo Philippine Star ngày 15/10, lô gạo trị giá 700 triệu peso và Hải quan cũng có thể tịch thu hàng và phạt tùy kết luận.
Với xuất khẩu gạo Việt Nam, đây là bài học tuân thủ hồ sơ hơn là tín hiệu về cả thị trường
Philippines là thị trường lớn nhất của gạo Việt Nam. Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường do Báo Thanh tra dẫn ngày 5/10, 9 tháng năm 2026 cả nước xuất khẩu 6,4 triệu tấn gạo, trị giá 3,11 tỷ USD; Philippines chiếm 40,9% thị phần. Giá trị xuất khẩu sang thị trường này giảm 16,8% so với cùng kỳ.
Quy đổi ra, 12.480 tấn của lô MV Tay Son 2 bằng khoảng 0,2% lượng gạo xuất khẩu 9 tháng. Vì vậy câu chuyện của lô hàng này nằm ở khâu đối chiếu hồ sơ, loại gạo ghi trên chứng từ và thời hạn hợp đồng, không phải ở nhu cầu của thị trường Philippines.
Với các doanh nghiệp đang giao hàng sang thị trường lớn nhất này, lô hàng cho thấy chứng nhận kiểm dịch gắn chặt với từng dòng trong hồ sơ nhập khẩu. Theo hai bài báo, Hải quan Philippines chưa có kết luận: tịch thu, phạt hay trả hàng về Việt Nam vẫn còn để ngỏ.
