Nhà thầu thi công đường ray và nhà cung cấp phụ kiện cho đường sắt đô thị, tốc độ cao có thêm một mốc cụ thể để tính phương án chào giá bằng ray sản xuất trong nước: Hòa Phát đặt mục tiêu ra thanh ray tốc độ cao đầu tiên trong quý I/2027. Phụ kiện và bộ ghi đi theo một lộ trình dài hơn.
Ngày 22/9/2026, Công ty CP Ray và Thép đặc biệt Hòa Phát Dung Quất và Viện Công nghệ ký biên bản ghi nhớ hợp tác nghiên cứu làm chủ công nghệ sản xuất ray và phụ kiện ray. Hợp tác gắn với nhiệm vụ nghiên cứu làm chủ công nghệ sản xuất ray, phụ kiện, bộ ghi đường sắt đô thị và ray, phụ kiện đường sắt tốc độ cao tại Việt Nam, do Bộ Xây dựng chủ trì quản lý, dự kiến thực hiện đến tháng 12/2030. Văn bản vừa ký là ghi nhớ hợp tác nghiên cứu, không phải hợp đồng cung ứng ray.
Hai bên chia việc rõ ràng. Viện Công nghệ chủ trì nghiên cứu, giải mã các tiêu chuẩn kỹ thuật và xây dựng quy trình sản xuất ray, phụ kiện. Hòa Phát đưa vào hệ thống sản xuất từ luyện gang, tinh luyện đến cán thép cùng các phòng thí nghiệm, làm nơi thử kết quả nghiên cứu ở quy mô công nghiệp. Đích đến là làm chủ chuỗi công nghệ sản xuất ray và phụ kiện ray, từng bước nội địa hóa vật tư chiến lược, giảm phụ thuộc nguồn cung nhập khẩu cho các công trình giao thông trọng điểm.
Tiến độ nhà máy ray gần gấp đôi trong sáu tháng
Nơi thử nghiệm là nhà máy sản xuất ray và thép đặc biệt Hòa Phát Dung Quất, công suất thiết kế 700.000 tấn/năm, tổng vốn đầu tư hơn 10.000 tỷ đồng, dùng dây chuyền công nghệ của SMS group (Đức). Nhà máy vẫn đang xây. Theo Hòa Phát ngày 1/4/2026, đến quý I/2026 công trình mới đạt 35%; tới tháng 9, dự án đã hoàn thành gần 70% tiến độ.
Nhịp tăng này cho thấy phần xây dựng đang đi nhanh. Từ tháng 10/2026, dự án bước vào giai đoạn cao điểm tiếp nhận, lắp đặt, hiệu chỉnh và chạy thử thiết bị, trước mốc lô sản phẩm đầu tiên của quý I/2027.
Dây chuyền cán bốn trục linh hoạt, kiểm soát hình học ray bằng laser và dò khuyết tật bằng siêu âm, cho ray dài đến 100 m. Danh mục gồm ray tốc độ cao, ray đô thị, ray cầu trục và thép hình H, I, U, V khổ lớn đến 700 mm, hướng tới các tiêu chuẩn của châu Âu, Nhật Bản và Trung Quốc. Con số 700.000 tấn là của riêng nhà máy ray; toàn Hòa Phát có năng lực sản xuất 16 triệu tấn thép mỗi năm.
Ray có thể ra trước, phụ kiện cần thêm gần bốn năm
Tác động đến trước hết ở khâu vật tư đầu vào của các gói thầu đường ray. Khi lô ray đầu tiên ra lò đúng hạn và đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, nhà thầu thi công có thêm một nguồn trong nước để so với hàng nhập khẩu khi chào giá các gói đường sắt sau năm 2027. Chủ đầu tư dự án là bên kế tiếp, khi quyết định yêu cầu kỹ thuật về ray trong hồ sơ mời thầu.
Một tuyến đường sắt cần nhiều hơn thanh ray. Phụ kiện và bộ ghi nằm trong cùng nhiệm vụ nghiên cứu, với thời hạn kéo tới tháng 12/2030. Đặt cạnh mốc ray đầu tiên, khung thời gian của phần phụ kiện, bộ ghi dài hơn gần bốn năm.
Vì vậy, với nguồn ray trong nước, điều cần hoàn thiện tiếp theo là phụ kiện, tiêu chuẩn và chứng nhận, hơn là công suất. Kết quả chứng nhận của lô ray tốc độ cao đầu tiên có thể là căn cứ để nhà thầu và chủ đầu tư đưa ray sản xuất tại Việt Nam vào phương án vật tư.
Bước kế tiếp là đợt lắp đặt và chạy thử thiết bị từ tháng 10/2026; giữ được lịch này, lô ray đầu tiên có thể ra đúng quý I/2027, mở đường cho phần phụ kiện và bộ ghi theo sau trên lộ trình tới năm 2030.
