Bốn dự án mới cho thấy Đài Loan muốn giữ chặt những mắt xích khó nhất của chuỗi công nghệ cao, nhưng sự tập trung đó không đến miễn phí.
Đài Loan vừa có thêm một bản tin đầu tư nghe khá quen tai: doanh nghiệp mở rộng nhà máy, thêm dây chuyền, thêm việc làm. Nhưng nếu đọc chậm hơn một chút, câu chuyện lần này không chỉ là vài dự án mới được duyệt.
Ngày 29/5, Bộ Kinh tế Đài Loan cho biết Văn phòng InvesTaiwan đã thông qua 4 doanh nghiệp mở rộng đầu tư, gồm một nhà sản xuất vật liệu điện tử cao cấp không nêu tên, Greatek Precision, Microprogram Information và Yi Yao. Tính đến nay, ba chương trình đầu tư lớn đã thu hút 1.758 doanh nghiệp, với tổng vốn 2.669,9 tỷ Đài tệ. Vẫn còn 28 hồ sơ chờ xét.
Phần đáng chú ý nằm ở chỗ dòng vốn này đi vào những mắt xích gần lõi công nghệ. Nhà sản xuất vật liệu điện tử cao cấp dự kiến rót khoảng 15,78 tỷ Đài tệ để xây nhà máy mới tại Đào Viên. Sản phẩm của doanh nghiệp này được dùng trong bảng mạch in cao cấp, truyền dẫn tốc độ cao, truyền thông tần số cao, đế IC và đóng gói tiên tiến. Greatek Precision cũng sẽ đầu tư khoảng 600 triệu Đài tệ để mở rộng dây chuyền MEMS và cảm biến tại Đài Trung.
Nghe qua, đây là tin tốt cho Đài Loan. Khi nhu cầu AI, máy chủ và cảm biến còn nóng, việc giữ vật liệu, đóng gói, kiểm định ở gần lõi sản xuất giúp Đài Loan bớt phụ thuộc vào chuỗi quá dài. Với khách hàng quốc tế, một hệ sinh thái có thể vừa làm vật liệu, vừa đóng gói, vừa đọc dữ liệu sản xuất sẽ dễ tạo cảm giác yên tâm hơn.
Nhưng chuỗi cung ứng thường không vận hành theo cách dễ chịu như vậy. Khi Đài Loan giữ lại các khâu khó, ASEAN không nhất thiết mất cơ hội. Một số nhà máy tại Malaysia, Việt Nam, Thái Lan hoặc Philippines có thể nhận thêm phần lắp ráp, module, thiết bị ngoại vi, cơ khí chính xác, logistics hoặc dịch vụ kỹ thuật. Vấn đề là phần được chia lại chưa chắc là phần có biên lợi nhuận tốt nhất.
Nếu vật liệu nền, đế IC, đóng gói tiên tiến và kiểm định quan trọng vẫn tập trung ở Đài Loan, các điểm sản xuất tại ASEAN có thể phải chạy theo nhịp của một trung tâm năng lực hẹp hơn. Một lô hàng chậm ở vật liệu, một thay đổi trong lịch kiểm định, hoặc một yêu cầu mới về dữ liệu carbon có thể khiến nhà máy ở ASEAN phải chỉnh kế hoạch dù họ không trực tiếp kiểm soát công đoạn đó.
Cách ASEAN cạnh tranh vì vậy cũng đổi khác. Trước đây, nhiều nước trong khu vực cố chứng minh mình có đất, lao động, ưu đãi thuế và vị trí gần thị trường. Bây giờ, câu hỏi chuyển sang khó hơn: ai có thể đứng gần những tiêu chuẩn mà Đài Loan và khách hàng công nghệ cao đang kéo lên? Không chỉ là nhà xưởng, mà là truy xuất vật liệu, kiểm soát lỗi, dữ liệu năng lượng, hồ sơ carbon và kỹ sư quy trình.
Ở tầng doanh nghiệp nhỏ hơn, áp lực còn rõ hơn. Một nhà cung ứng tại ASEAN có thể được mời tham gia chuỗi của khách hàng Đài Loan, nhưng phải chấp nhận kiểm tra chất lượng chặt hơn, thanh toán dài hơn, tồn kho cao hơn và hồ sơ kỹ thuật dày hơn. Cơ hội có thật, nhưng chi phí đứng trong danh sách nhà cung ứng cũng lớn hơn trước.
Đài Loan có lý do để làm vậy. Sau nhiều năm chứng kiến địa chính trị, thuế quan và rủi ro vận tải làm chuỗi cung ứng khó đoán, việc kéo vật liệu, đóng gói và cảm biến về gần hệ sinh thái trong nước là cách tự vệ khá thực tế. Nếu chỉ giữ thương hiệu hoặc thiết kế mà để các khâu then chốt đi quá xa, Đài Loan sẽ khó nói mình còn kiểm soát được nhịp công nghệ.
Tuy nhiên, sự tự vệ đó cũng đẩy gánh nặng quay lại trong đảo. Nhà máy vật liệu và dây chuyền đóng gói cần điện ổn định, nước, đất công nghiệp, kỹ sư, xử lý môi trường và vốn dài hạn. Các dự án lần này cũng nhắc tới quản lý năng lượng, điện mặt trời, chứng chỉ năng lượng tái tạo, kiểm kê carbon hoặc hệ thống thông minh. Những từ này nghe hiện đại, nhưng cũng cho thấy chi phí tuân thủ đang trở thành một phần của công suất.
Với ASEAN, bài học không chỉ là đi đón phần việc bị dịch chuyển ra ngoài. Nếu khu vực chỉ nhận những công đoạn dễ tách ra, trong khi phần tiêu chuẩn, vật liệu và quyền quyết định vẫn nằm ở nơi khác, chuỗi cung ứng sẽ rộng hơn nhưng chưa chắc cân bằng hơn. Nhiều nước có thể có thêm nhà máy, nhưng ít nước thật sự có thêm quyền đặt luật chơi.
Câu hỏi đáng giữ lại vì vậy không phải là Đài Loan có còn hấp dẫn nhà đầu tư hay không. Câu hỏi khó hơn là nếu càng nhiều mắt xích then chốt được kéo về trong nước, chuỗi cung ứng Đài Loan có đang trở nên an toàn hơn, hay chỉ đang trở nên đắt hơn, chật hơn và phụ thuộc hơn vào khả năng tự gánh cùng lúc điện, nước, đất, nhân lực và tiêu chuẩn carbon ngày càng nặng?
