Thu giữ, vận chuyển và lưu trữ một tấn CO2 tại Việt Nam có thể tốn 100-350 USD, trong khi giá tín chỉ carbon thí điểm chỉ khoảng 4,6-5,4 USD. Dữ liệu công bố ngày 4/9 đặt một câu hỏi thẳng: chuỗi CCS sẽ sống bằng nguồn thu nào?
Khung luật mở cửa
Dự thảo Luật Dầu khí sửa đổi đang mở đường pháp lý. Tại phiên họp ngày 17/8, Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết dự thảo được chỉnh lý để điều chỉnh CCS gắn trực tiếp với hoạt động dầu khí. Quyền tín chỉ carbon của nhà thầu và trách nhiệm sau khi đóng mỏ cũng được làm rõ hơn.
Khung này tận dụng dữ liệu, hạ tầng và kinh nghiệm sẵn có của ngành dầu khí. Các mỏ cạn, tầng chứa nước mặn sâu và vỉa than sâu có thể trở thành nơi lưu trữ. Một số bể trầm tích, trong đó có Sông Hồng, Cửu Long và Nam Côn Sơn, đã có dữ liệu địa chất từ hoạt động thăm dò.
Nhưng có hồ sơ mỏ không đồng nghĩa có kho chứa thương mại. Đơn vị vận hành phải chứng minh sức chứa, khả năng giữ khí, rủi ro rò rỉ và cơ chế quan trắc dài hạn. Đây là việc kỹ thuật, đồng thời là khoản chi phí kéo dài sau ngày dự án ngừng bơm.
Hóa đơn đi qua cả chuỗi
Một dự án lưu trữ công nghiệp khác trong khu vực là kho dầu Bukom tại Singapore, nhưng CCS còn thêm yêu cầu về CO2 và trách nhiệm dài hạn.
Chuỗi bắt đầu từ nhà máy phát thải. CO2 phải được tách khỏi dòng khí, nén và đưa vào đường ống hoặc phương tiện vận tải chuyên dụng. Sau đó mới đến kho chứa, giám sát và xác minh. Chỉ cần một khâu thiếu tiêu chuẩn hoặc không rõ ai chịu trách nhiệm, cả dự án khó chốt giá.
VietnamPlus dẫn Viện Dầu khí Việt Nam ước tính chi phí toàn chuỗi ở mức 100-350 USD mỗi tấn. Trong khi đó, tín chỉ carbon thí điểm có giá khoảng 120.000-140.000 đồng, tương đương 4,6-5,4 USD mỗi tấn. Hai mức giá không hoàn toàn cùng một khái niệm, nhưng khoảng cách quá lớn để bỏ qua.
Mỏ cạn chưa tạo ra người mua
CCS có thể có thêm nguồn thu từ tăng thu hồi dầu, dịch vụ lưu trữ cho khách hàng quốc tế hoặc tài chính khí hậu. Tuy nhiên, đó mới là các cửa doanh thu có điều kiện. Muốn tính được tiền, phải biết lượng CO2, giá dầu, quyền sử dụng hạ tầng, quyền tín chỉ và bên nào gánh trách nhiệm nếu có rò rỉ.
Quy mô 40 tỷ USD của thị trường CCS Đông Nam Á là ước tính tiềm năng, không phải đơn hàng Việt Nam đã nắm trong tay. VPI đang nghiên cứu tiêu chí và sẵn sàng phối hợp đề xuất một dự án thí điểm thương mại quy mô nhỏ trong giai đoạn 2027-2030. Một đạo luật có thể mở cửa, nhưng không tự trả hóa đơn cho thiết bị thu giữ, đường ống và trách nhiệm lưu trữ hàng chục năm. Nếu giá tín chỉ vẫn ở vùng hiện nay, ai sẽ ký hợp đồng đầu tiên để trả phần chênh lệch của cả chuỗi?
