Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) vừa hạ dự báo nguồn cung dầu toàn cầu năm 2026 thêm 4,3 triệu thùng/ngày, tương đương khoảng 4%, xuống còn 102,02 triệu thùng/ngày — mức thấp nhất trong các dự báo từ đầu năm của cơ quan này. Con số mới thấp hơn đáng kể so với mức hạ 3,7 triệu thùng/ngày mà báo cáo tháng 7 đưa ra, nghĩa là bức tranh xấu đi hai tháng liên tiếp. Nội dung được New Straits Times đăng ngày 12/8, dẫn báo cáo tháng của IEA.
Chuỗi đứt gãy trải dài trên ba tuyến biển
Theo IEA, nguồn cung dầu hiện thấp hơn nhiều so với nhu cầu vì một loạt điểm nghẽn chồng nhau: tàu dầu bị tấn công trở lại ở eo biển Hormuz sau khi lệnh ngừng bắn Mỹ – Iran đổ vỡ, các vụ tấn công của Houthi trên Biển Đỏ tại eo Bab el-Mandeb, Mỹ phong tỏa xuất khẩu của Iran, xuất khẩu CPC Blend của Kazakhstan giảm và các vụ tập kích bằng máy bay không người lái ở Biển Đen. Bốc xếp dầu từ Trung Đông từng hồi phục lên 20 triệu thùng/ngày đầu tháng 7 rồi rơi về 12 triệu thùng/ngày cuối tháng. Sản lượng Trung Đông trong tháng 7 vẫn thấp hơn mức trước chiến sự 8,3 triệu thùng/ngày; ở đỉnh điểm khủng hoảng, mức thiếu hụt từng lên tới 14 triệu thùng/ngày.
Cán cân cung – cầu nghiêng mạnh về phía thiếu
Với điều chỉnh lần này, thâm hụt giữa cung và cầu năm 2026 nới từ mức hàm ý 0,86 triệu thùng/ngày của báo cáo tháng 7 lên 1,27 triệu thùng/ngày. Riêng quý III, IEA dự báo thiếu hụt 1,8 triệu thùng/ngày — sâu hơn 1,0 triệu so với kỳ trước và là mức sâu nhất theo quý kể từ quý IV/2021. Phía nhu cầu cũng yếu đi: tiêu thụ dầu năm 2026 được dự báo giảm 1,6 triệu thùng/ngày, so với mức khoảng 1 triệu của dự báo trước, do nguồn cung sản phẩm lọc dầu khan và giá tăng — naphtha và diesel chịu đòn nặng nhất, châu Á và Trung Đông gánh phần lớn mức giảm so với cùng kỳ. Khoảng trống được bù bằng xả kho: kể từ khi chiến sự Iran nổ ra, thị trường đã rút khoảng 410 triệu thùng khỏi kho dự trữ.
Ai chịu thiệt trong khu vực
Nhóm chịu áp lực trực tiếp là các nước ASEAN nhập ròng dầu — Thái Lan, Philippines, Singapore — khi chi phí đầu vào của điện, vận tải và hóa chất cùng đội lên; doanh nghiệp logistics và sản xuất dùng nhiều năng lượng là đối tượng chịu chi phí trước tiên. Phản xạ tự nhiên là đa dạng hóa nguồn nhập: Indonesia, nước nhập khẩu dầu thô trong khối, đang phân tán rủi ro với Nigeria dẫn đầu nguồn cung, từng được FDI News ghi nhận (xem bài tại đây). Về phía nhà máy lọc dầu, tháng 7 ghi nhận sản lượng chế biến dầu thô toàn cầu giảm 5 triệu thùng/ngày so với cùng kỳ; riêng Nga chỉ còn lọc 3,9 triệu thùng/ngày, gần mức thấp nhất 20 năm, khiến xuất khẩu sản phẩm lọc của nước này trong tháng 7 rơi về 1,4 triệu thùng/ngày — khoảng một nửa mức tháng 7/2025 — trong khi xuất khẩu dầu thô lại lập kỷ lục 4,8 triệu thùng/ngày. Biên lợi nhuận lọc dầu vì thế bị đẩy lên vùng cao lịch sử.
Điểm cần theo dõi với nguồn cung dầu 2027
IEA giả định nếu căng thẳng hạ nhiệt, năm 2027 nguồn cung dầu sẽ vượt nhu cầu 4,61 triệu thùng/ngày, đủ đưa tồn kho trở lại mức tháng 2/2026, sớm nhất vào giữa năm sau. Nhưng đó là giả định, chưa phải dự đoán chắc chắn: hướng đi của eo biển Hormuz vẫn chưa rõ chừng nào các bên chưa đạt thỏa thuận mới. Điểm doanh nghiệp Việt Nam nên cân nhắc là chuỗi cung ứng năng lượng đang định giá rủi ro địa chính trị ngay trong từng thùng dầu — và mức độ thiệt hại của mỗi nền kinh tế tùy thuộc tỷ trọng dầu nhập khẩu trong chi phí sản xuất của chính nó.
