Ngoại trưởng Indonesia Sugiono đã hối thúc Liên minh châu Âu đẩy nhanh việc ký kết Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Indonesia – EU, gọi tắt là IEU CEPA, trong cuộc gặp song phương với Đại diện cấp cao về chính sách đối ngoại và an ninh của EU Kaja Kallas hôm thứ Năm, ngày 23/7, bên lề Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN và các hội nghị sau hội nghị bộ trưởng tại Manila. “Việc ký kết IEU CEPA có ý nghĩa chiến lược cao đối với việc tăng cường quan hệ đối tác thương mại, đầu tư và kinh tế giữa Indonesia và EU”, ông Sugiono nói trong thông cáo do Bộ Ngoại giao Indonesia phát đi, theo bản tin của hãng thông tấn nhà nước ANTARA.
IEU CEPA đang ở bước nào của quy trình
Đàm phán thực chất giữa hai bên đã kết thúc trong năm 2025. Mục tiêu chính thức hiện nay là hoàn tất phê chuẩn trong nửa cuối năm 2026, mở đường cho hiệp định có hiệu lực vào đầu năm 2027.
Đầu tháng này, tiến trình bước sang một giai đoạn then chốt khi Ủy ban châu Âu trình lên Hội đồng Liên minh châu Âu các đề xuất về việc ký kết và giao kết cả IEU CEPA lẫn Hiệp định Bảo hộ Đầu tư đi kèm.
Trạng thái đó cần được giữ đúng khi đọc lại. IEU CEPA chưa được ký và chưa có hiệu lực. Việc đã xảy ra là Ủy ban châu Âu chuyển đề xuất sang Hội đồng. Lịch biểu bỏ phiếu tại Nghị viện châu Âu không nằm trong bản tin, nên không có cơ sở nào để đoán thời điểm hay khả năng thông qua. Nội dung hiệp định được phía Indonesia giới thiệu trong tài liệu về IEU CEPA trên cổng thông tin của Tổng cục Đàm phán Thương mại Quốc tế thuộc Bộ Thương mại.
98,5% là cam kết của Indonesia đối với hàng hóa EU
Theo thông tin chính thức của Ủy ban châu Âu, Indonesia sẽ xóa thuế nhập khẩu đối với 98,5% số dòng thuế và đơn giản hóa thủ tục cho hàng hóa EU vào Indonesia, gồm cả nông sản và thực phẩm. Con số này không mô tả mức mở cửa của EU dành cho hàng Indonesia.
Điểm phân biệt này quyết định hướng tác động. Cam kết 98,5% trước hết mở rộng khả năng tiếp cận thị trường Indonesia cho ô tô, thực phẩm, thiết bị và hàng công nghiệp từ EU. Muốn xác định mức ưu đãi mà hàng Indonesia được hưởng khi vào EU, doanh nghiệp vẫn phải chờ biểu thuế phía EU và quy tắc xuất xứ của từng nhóm hàng.
Vì vậy, riêng con số 98,5% chưa đủ để kết luận lợi thế mà hàng Việt Nam có nhờ EVFTA sẽ bị thu hẹp tại thị trường châu Âu. So sánh gần nhất nằm ở thị trường Indonesia, nơi hàng EU có thể cạnh tranh trực tiếp hơn với nhà cung cấp Việt Nam trong các nhóm thực phẩm, thiết bị và nguyên liệu trung gian.
Ba ngành mà IEU CEPA nêu đích danh cho đầu tư
Bản tin nêu ba ngành chiến lược nơi hiệp định được kỳ vọng mở thêm cơ hội đầu tư: xe điện, điện tử và dược phẩm.
Đây là phần dễ bị bỏ qua khi tin được đọc như một tin thuế quan. Ba ngành đó cũng chính là ba ngành mà Việt Nam đang chào mời dòng vốn châu Âu. Khi một hiệp định đặt tên chúng vào văn bản, sức hấp dẫn tương đối của Indonesia trong mắt nhà đầu tư EU tăng lên ở đúng ba lĩnh vực đang có cạnh tranh gay gắt nhất về dự án.
Hiệp định bảo hộ đầu tư đi kèm cũng đáng chú ý ở khía cạnh thể chế. Nó thay đổi điều kiện bảo đảm và cơ chế xử lý tranh chấp dành cho nhà đầu tư châu Âu tại Indonesia, và đó là loại điều khoản thường được đem ra so sánh trực tiếp khi doanh nghiệp châu Âu chọn nơi đặt dự án trong khu vực.
Cuộc gặp còn chạm tới chuyển dịch năng lượng
Ngoài IEU CEPA, hai bên còn trao đổi về chuyển dịch năng lượng. Ông Sugiono chủ trương tăng cường hợp tác trong lĩnh vực năng lượng tái tạo và đầu tư bền vững.
Vì sao lịch trình IEU CEPA là lịch trình của doanh nghiệp Việt Nam
Với doanh nghiệp Việt Nam, giá trị sử dụng của tin này nằm ở cả hướng tác động lẫn trục thời gian. Tiến trình vẫn phải đi qua Hội đồng Liên minh châu Âu và Nghị viện châu Âu, nên vẫn còn một quãng đệm về thủ tục, dù độ dài chính xác chưa thể xác định.
Nhà nhập khẩu và nhà đầu tư có thể điều chỉnh kế hoạch trước khi văn bản có hiệu lực. Doanh nghiệp Việt Nam bán hàng vào Indonesia nên theo dõi sức ép cạnh tranh từ nhà cung cấp EU; còn doanh nghiệp bán vào châu Âu cần chờ biểu cam kết dành cho hàng Indonesia, thay vì dùng tỷ lệ 98,5% để dự báo chênh lệch thuế.
Indonesia đồng thời đang xử lý điều kiện tiếp cận thị trường ở hướng khác, như trong hồ sơ xin miễn thuế cho dầu cọ tại Mỹ. Đọc hai hồ sơ cạnh nhau sẽ thấy rõ hơn: nước này đang cùng lúc thương lượng điều kiện thuế quan ở cả hai thị trường lớn nhất của nhiều nhóm hàng mà Việt Nam cũng xuất khẩu.
Ba thứ nên được theo dõi trong hồ sơ thị trường châu Âu: thời điểm Hội đồng cho phép ký, thời điểm IEU CEPA được ký chính thức, và biểu cam kết của EU dành cho hàng Indonesia kèm quy tắc xuất xứ. Trước khi có đủ các dữ liệu đó, mọi so sánh chi tiết về chênh lệch thuế suất giữa hàng Indonesia và hàng Việt Nam vào EU vẫn chỉ là ước lượng.
