Bộ Nông nghiệp Philippines nói mức giá gợi ý không phải trần giá, nhưng vẫn có thể ảnh hưởng cách chuỗi gạo định vị hàng nội địa.
Trong một chợ gạo, người mua nhìn vào giá theo ký. Người bán nhìn thêm vào chi phí xay xát, vận chuyển, tồn kho và phần còn lại cho nông dân. Khi nhà nước đưa ra một mức giá gợi ý, tất cả những con số đó phải đứng gần nhau hơn.
Philippines đang thử làm điều này với gạo nội địa.
Bộ Nông nghiệp Philippines ngày 19/5 cho biết cơ quan này đã đạt đồng thuận với các bên trong ngành gạo để đặt giá bán lẻ gợi ý, hay SRP, ở mức 53 peso mỗi kg đối với gạo nội địa. Bộ trưởng Francisco P. Tiu Laurel Jr. nhấn mạnh đây không phải là trần giá, mà là hướng dẫn để người tiêu dùng biết mức giá hợp lý của gạo địa phương.
Mức 53 peso được đặt cao hơn mức 50 peso mỗi kg áp dụng cho gạo nhập khẩu 5% tấm trong 30 ngày kể từ ngày 14/5. Theo Bộ Nông nghiệp, con số này nhằm cân bằng giữa lợi nhuận của nông dân và ngân sách của người tiêu dùng. Một bản ghi nhớ của cơ quan này sẽ được ban hành sau để nêu chi tiết.
Với doanh nghiệp trong chuỗi gạo, SRP không giống trần giá nhưng vẫn là một tín hiệu thị trường. Nó tạo một điểm tham chiếu cho nhà xay xát, nhà bán buôn, cửa hàng và người mua cuối cùng. Nếu giá thực tế cao hơn nhiều, áp lực giải thích sẽ tăng. Nếu giá thấp hơn, câu hỏi chuyển sang phần lợi nhuận còn lại cho người sản xuất và các khâu trung gian.
Đây là điểm mà chính sách giá dễ trở nên phức tạp. Gạo nhập khẩu bị đặt ở một mức giá tham chiếu khác, còn gạo nội địa cần giữ khoảng giá đủ hấp dẫn với người mua nhưng không ép nông dân chịu phần thiệt. Trong một thị trường lương thực nhạy cảm, khoảng cách 3 peso mỗi kg có thể mang ý nghĩa lớn hơn con số trên bảng giá.
Với doanh nghiệp Việt Nam, nhất là nhóm theo dõi xuất khẩu nông sản, bán lẻ thực phẩm hoặc chuỗi cung ứng gạo, câu chuyện Philippines cho thấy giá lương thực không chỉ là quan hệ cung cầu. Nó còn là cách nhà nước định nghĩa “giá hợp lý” trong một thị trường chịu áp lực chính trị, lạm phát và thu nhập hộ gia đình.
Tại Kalinga, Philippines cùng lúc mở rộng P20 Rice Program với gói hỗ trợ gần 148 triệu peso cho nông dân. Một chính sách đi vào phân phối gạo giá thấp, một chính sách đặt mức tham chiếu cho gạo nội địa. Đặt cạnh nhau, chúng cho thấy chính phủ đang xử lý cả đầu bán lẻ lẫn đầu sản xuất.
Điểm cần chờ là bản ghi nhớ chi tiết của Bộ Nông nghiệp: SRP sẽ áp dụng thế nào, khu vực nào được theo dõi, nhóm gạo nào nằm trong phạm vi và cơ chế thực thi khác gì so với trần giá. Những chi tiết đó sẽ quyết định tác động thật với doanh nghiệp bán lẻ và nhà xay xát.
Với các nhà xay xát, mức SRP có thể khiến việc phân loại gạo trở nên quan trọng hơn. Hàng nội địa không phải một nhóm đồng nhất; chất lượng, độ tấm, vùng trồng, chi phí vận chuyển và thương hiệu đều khác nhau. Nếu người mua chỉ nhìn vào một mức giá tham chiếu, doanh nghiệp phải giải thích rõ vì sao sản phẩm của mình nằm trên hoặc dưới mức đó.
Ở phía bán lẻ, SRP cũng có thể làm thay đổi cách cửa hàng quản lý tồn kho. Khi giá tham chiếu được công bố, hàng nhập kho trước đó, hợp đồng vận chuyển và biên lợi nhuận của từng lô gạo đều cần được cân lại. Một chính sách được gọi là hướng dẫn có thể không buộc doanh nghiệp bán theo một mức giá, nhưng nó đặt thêm áp lực truyền thông lên mọi điểm bán.
Đặt cạnh chương trình P20, SRP 53 peso còn tạo ra hai tầng giá trong cùng một thị trường lúa gạo: một tầng dành cho mục tiêu hỗ trợ xã hội, một tầng dành cho gạo nội địa thương mại. Khoảng cách giữa hai tầng này sẽ ảnh hưởng đến cách người tiêu dùng so sánh chất lượng, nguồn gốc và khả năng chi trả.
Câu hỏi cuối cùng là khi một mức giá được gọi là “gợi ý” nhưng đứng giữa nông dân, người tiêu dùng và nhà bán lẻ, thị trường sẽ xem nó như lời tham khảo mềm hay như một chuẩn giá mới trong thực tế?
