Malaysia nêu ưu tiên cải tổ hệ thống y tế sau Covid-19
By Hoàng Chấn Cương, 2026-01-27
Một bài phân tích đăng ngày 26/01/2026 của The Star cho rằng Malaysia cần một gói cải cách “thực dụng và phối hợp” để gia cố hệ thống y tế, tập trung vào chăm sóc ban đầu (primary care), khủng hoảng nhân lực, bài toán tài chính, quản trị và chăm sóc lấy bệnh nhân làm trung tâm. Bài viết nhắc lại tác động của đại dịch Covid-19: năng lực ứng phó mạnh mẽ của đội ngũ y tế nhưng đồng thời bộc lộ điểm nghẽn như bệnh viện quá tải, nhân viên kiệt sức, lộ trình nghề nghiệp thiếu rõ ràng và chi phí tăng. Nhóm tác giả lập luận những quyết định chính sách hiện nay sẽ định hình “sức bền” của hệ thống cho thế hệ tiếp theo.
Về cấu trúc hệ thống, The Star nhận định Malaysia vẫn “thiên về bệnh viện”, trong khi người bệnh có xu hướng bỏ qua phòng khám vì cho rằng tuyến cơ sở thiếu nguồn lực, dẫn tới ùn tắc và kém hiệu quả tại bệnh viện. Các đề xuất chính gồm nâng cấp Klinik Kesihatan và phòng khám cộng đồng (tăng nhân sự, chẩn đoán, kéo dài giờ khám, hồ sơ số tích hợp), thúc đẩy hợp tác công–tư để bác sĩ gia đình (GP) và cơ sở công vận hành liền mạch, đồng thời mở rộng y tế dự phòng (tầm soát sớm, can thiệp lối sống, quản lý bệnh mạn tính) nhằm giảm gánh nặng biến chứng tốn kém. Trong bối cảnh này, “Kertas Putih Kesihatan/Health White Paper” của Bộ Y tế Malaysia—được Quốc hội thông qua giữa năm 2023—đặt mục tiêu cải cách hệ thống theo lộ trình dài hạn, nhấn mạnh tính công bằng, bền vững và khả năng chống chịu.
Một điểm nhấn khác là khủng hoảng nhân lực. The Star dẫn các ước tính thiếu hụt hơn 20.000 điều dưỡng, 8.000 bác sĩ (medical officers) và 11.000 bác sĩ chuyên khoa; tình trạng “burnout” lan rộng, bác sĩ trẻ làm hợp đồng ngắn hạn và xu hướng rời đi ra nước ngoài vì điều kiện tốt hơn. Gói giải pháp được nêu gồm xây dựng lộ trình nghề nghiệp minh bạch, đãi ngộ cạnh tranh tương xứng rủi ro–trách nhiệm, đảm bảo an toàn nơi làm việc và hỗ trợ tâm lý, mở rộng đào tạo sau đại học và cơ chế cố vấn. Ở góc độ tài chính, dữ liệu Malaysia National Health Accounts (MNHA) cho năm 2024 cho thấy tổng chi tiêu y tế (TEH) khoảng RM89,827 triệu, tương đương 4,7% GDP; chi tiêu y tế hiện hành (CHE) khoảng RM77,896 triệu, tương đương 4,0% GDP, trong khi chi trực tiếp từ hộ gia đình (out-of-pocket, OOP) khoảng RM34,843 triệu, chiếm 38,8% TEH. Các con số này được MNHA dùng để minh hoạ áp lực bền vững tài chính và nhu cầu thảo luận minh bạch về nguồn thu đa dạng, quỹ y tế “ring-fenced” và các mô hình hợp tác công–tư có quản trị tốt—những ý tưởng cũng được nhắc trong bài của The Star. (Lưu ý: chúng tôi đã cố gắng chụp trang PDF MNHA bằng công cụ ảnh chụp để đối chiếu trực quan, nhưng thao tác bị lỗi truy cập; các số liệu nêu trên được trích từ nội dung văn bản đã đọc được trong tệp.)
Đối với doanh nghiệp Việt Nam, các hướng cải cách tại Malaysia có thể tạo ra nhu cầu mới nhưng cũng đi kèm yêu cầu tuân thủ cao hơn. Nếu Malaysia đẩy mạnh số hoá hồ sơ sức khoẻ và tính tương thích giữa các hệ thống (interoperability), các nhà cung cấp Việt Nam trong mảng phần mềm y tế, tích hợp dữ liệu, an ninh mạng và thiết bị CNTT bệnh viện có thể thấy thêm cơ hội hợp tác—nhưng sẽ phải đáp ứng chuẩn kết nối, bảo mật và quy trình mua sắm công. Đồng thời, khi Chính phủ Malaysia triển khai gói sáng kiến RESET để xử lý lạm phát chi phí y tế tư nhân—bao gồm công bố “white paper” về gói bảo hiểm y tế cơ sở (Base MHIT), công cụ hỗ trợ quyết định cho người tiêu dùng, công bố khung chi phí điều trị tham chiếu tại bệnh viện tư và khuyến khích quỹ phúc lợi bệnh viện tư—thị trường bảo hiểm và dịch vụ y tế tư có thể dịch chuyển theo hướng minh bạch giá và chuẩn hoá quyền lợi. Theo giới quan sát, xu hướng này thường kéo theo nhu cầu về thiết bị y tế, vật tư tiêu hao và dược phẩm có hồ sơ chất lượng rõ ràng, khả năng truy xuất nguồn gốc và cạnh tranh giá; với doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam, “lợi thế” sẽ phụ thuộc vào năng lực đáp ứng tiêu chuẩn đăng ký, quy định nhập khẩu và yêu cầu đấu thầu/niêm yết của từng hệ thống bệnh viện, thay vì kỳ vọng tăng đơn hàng một cách tự động.
