Bộ trưởng Nông nghiệp và Hợp tác xã Thái Lan Suriya Juangroongruangkit ngày 23/10 ra lệnh cho Cục Nông nghiệp điều tra trong một tuần hồ sơ CPRAM đăng ký bốn giống húng quế lai Kaew Juree 01–04. Lệnh được đưa ra sau lo ngại của nông dân và công chúng về quyền giữ hạt giống và buôn bán các giống truyền thống.
Điểm chính
- 1Ngày 23/10, Bộ trưởng Nông nghiệp Thái Lan chỉ đạo Cục Nông nghiệp điều tra trong một tuần hồ sơ CPRAM đăng ký bốn giống húng quế lai Kaew Juree.
- 2Theo Cục Nông nghiệp, hiện chỉ có năm giống húng quế được bảo hộ theo Luật 1999: bốn giống của CPRAM và một giống của Đại học Kasetsart.
- 3Bốn giống có thời hạn bảo hộ từ 2024 đến 2036, tổng cộng 12 năm, theo Thai PBS.
- 4Số giống húng quế truyền thống khác nhau theo nguồn: hơn 200 theo CPRAM, hơn 300 theo hiệp hội hạt giống và CP Group.
Hai phía đang nói về cùng một hồ sơ nhưng nhấn vào hai điều khác nhau. Nông dân và các tổ chức xã hội dân sự nhìn vào quyền giữ hạt giống. Cục Nông nghiệp, CPRAM và Đại học Kasetsart nhìn vào phạm vi của bốn giống đã đăng ký. Bước kế tiếp là báo cáo của Cục Nông nghiệp gửi Bộ trưởng.
Con số chính
12 năm
Thời hạn bảo hộ của bốn giống Kaew Juree, từ 2024 đến 2036
300
Hơn 300 giống húng quế truyền thống theo hiệp hội hạt giống và CP Group; CPRAM nói hơn 200
Nông dân lo bảo hộ giống chạm tới việc giữ hạt
Nation Thailand ngày 24/10 cho biết bốn giống Kaew Juree 01, 02, 03 và 04 được đăng ký theo Luật Bảo hộ giống cây trồng B.E. 2542 (1999). Mạng lưới xã hội dân sự và người trồng lo rằng bảo hộ có thể hình sự hóa việc giữ hạt giống hoặc hạn chế buôn bán các giống truyền thống.
Thai PBS ngày 21/10 dẫn ông Witoon Lianchamroon, Tổng thư ký Quỹ BioThai, nêu rằng công ty từng tài trợ nghiên cứu cho một trường đại học công để cải tiến giống húng quế, nên cần xem trường có phần quyền đối với giống mới hay không.
Mốc thời gian
- 3/2/2023CPRAM nộp đơn đăng ký Kaew Juree 01 lên Cục Nông nghiệp.
- 2024–2036Thời hạn bảo hộ của bốn giống, tổng cộng 12 năm.
- 23/10/2026Bộ trưởng Suriya chỉ đạo Cục Nông nghiệp điều tra trong một tuần.
- Khoảng 30/10/2026Mốc một tuần kể từ lệnh điều tra; nguồn không nêu ngày chính xác của hạn báo cáo.
Chỉ năm giống húng quế đang được bảo hộ, theo Cục Nông nghiệp
Phó Tổng cục trưởng Cục Nông nghiệp Sasiya Pantun nói, theo Nation Thailand, rằng đăng ký giống phải qua thử nghiệm khoa học và người nộp đơn phải chứng minh khác biệt di truyền so với giống hiện có. Theo vị này, Cục có cơ sở dữ liệu DNA và hồ sơ kiểu hình các giống bản địa, và hiện chỉ có năm giống húng quế được bảo hộ theo Luật 1999: bốn giống của CPRAM và một giống của Đại học Kasetsart. Vị này nói thêm: “Chúng tôi có thể khẳng định chắc chắn rằng húng quế bản địa không thể bị đăng ký để chồng lên quyền hiện có.”
Về việc nông dân còn làm được gì, Thai PBS ngày 22/10 dẫn Giám đốc Phòng Phát triển hệ thống và chứng nhận tiêu chuẩn hàng cây trồng của Cục: người dân vẫn mua húng quế về trồng, hái lá bán, chế biến và giữ hạt trồng vụ sau theo điều kiện của luật. Cục cho rằng cần tách việc giữ hạt tự trồng khỏi việc dùng hạt giống đang được bảo hộ để sản xuất và bán thương mại. Cũng theo vị này, bốn giống của CPRAM được phát triển cùng các đơn vị như Đại học Kasetsart bằng cách gây đột biến hóa học và nhân đôi bộ nhiễm sắc thể để lá to hơn.
Nation Thailand dẫn quan chức Bộ cho biết bốn giống chỉ được trồng trong mạng lưới nông dân theo hợp đồng có giới hạn, cấp nguyên liệu cho thực phẩm công nghiệp như món xào đóng gói và nguyên liệu sấy; hạt giống không phân phối trên thị trường bán lẻ mở, và hai biến thể đỏ và trắng có lá to và thô hơn giống truyền thống. Thai PBS ngày 21/10 thì ghi lại lời Bộ Nông nghiệp rằng nông dân vẫn trồng húng quế bình thường nhưng bị giới hạn việc bán lại giống đã được bảo hộ. Hai mô tả nói về hai khía cạnh: nơi bốn giống được trồng, và giới hạn pháp lý khi bảo hộ có hiệu lực.
CPRAM, CP Group và Kasetsart: bảo hộ chỉ áp dụng cho bốn giống đã đăng ký
Thai PBS ngày 21/10 cho biết CPRAM nộp đơn đăng ký Kaew Juree 01 lên Cục Nông nghiệp ngày 3/2/2023, và bốn giống có thời hạn bảo hộ từ 2024 đến 2036, tổng cộng 12 năm. Cũng theo Thai PBS, phía CPRAM nói bốn giống được tạo ra từ húng quế thông dụng qua nghiên cứu, cải tiến và chọn lọc, và công ty không sở hữu mọi giống húng quế ở Thái Lan.
Hiệu trưởng Đại học Kasetsart, Phó Giáo sư Khongsak Thiangtum, nói, theo Bangkok Post ngày 24/10, rằng CPRAM tài trợ dự án nghiên cứu và phát triển bốn giai đoạn từ 2020 đến 2023, để phát triển các giống Kaew Juree từ dòng húng quế địa phương CPR1 tại cơ sở Kamphaeng Saen. Theo nhà trường, bảo hộ chỉ áp dụng cho bốn giống đã đăng ký, không áp dụng cho mọi cây húng quế.
CP Group ra thông cáo tối 24/10, theo Nation Thailand, nói tập đoàn chưa đòi quyền trên húng quế cả nước. Đơn đăng ký do CPRAM, công ty con của CP ALL (niêm yết tại Sở Giao dịch Chứng khoán Thái Lan), nộp cho bốn giống mới; nông dân vẫn được tự do trồng và bán hơn 300 giống truyền thống mà không cần xin phép. Tập đoàn bảo lưu quyền kiện người cố ý phát tán thông tin sai. Chủ tịch Hiệp hội Thương mại Hạt giống Thái Lan, theo Thai PBS ngày 22/10, cũng nhắc con số hơn 300 giống để nói thị trường hạt giống không nên bị xáo trộn.
Số giống truyền thống vì vậy khác nhau theo nguồn: CPRAM nói hơn 200 giống, còn hiệp hội và CP Group nói hơn 300. Nation Thailand và Thai PBS không đưa số liệu độc lập về số giống.
Câu hỏi cho nhà cung cấp húng quế Thái Lan: giống nào, nguồn nào
Đây là suy luận có điều kiện: nếu doanh nghiệp Việt Nam chế biến rau gia vị hoặc nhập khẩu thực phẩm từ Thái Lan có dùng nguyên liệu húng quế, câu hỏi hợp lý với nhà cung cấp là nguyên liệu thuộc giống nào và đến từ nguồn nào. Các nguồn tin đến nay chưa nêu bên mua hay nhà cung cấp cụ thể nào, nên chưa có cơ sở để nói chuỗi cung ứng nào chịu ảnh hưởng.
Bộ trưởng Suriya chờ báo cáo của Cục Nông nghiệp
Ông Kris Uttamavetin, Phó Thứ trưởng Thường trực kiêm người phát ngôn Bộ, nói, theo Nation Thailand, rằng bảo hộ giống cây tương tự bằng sáng chế dược phẩm, nhằm thưởng cho nghiên cứu dài hạn, và khi hết thời hạn luật định thì giống chuyển sang tài sản công. Mọi đơn đăng ký giống đều phải qua giai đoạn công bố và phản đối.
Ông Suriya phát biểu hôm thứ Sáu 23/10, theo Nation Thailand: “Chúng tôi hiểu nỗi lo của người dân, vì húng quế gắn chặt với sinh kế hằng ngày của nông dân Thái Lan. Chính phủ sẽ bảo vệ quyền hợp pháp của người làm nông. Tôi đã chỉ đạo Cục Nông nghiệp điều tra hồ sơ đăng ký của công ty tư nhân để xác minh tuân thủ pháp luật đầy đủ và báo cáo kết quả sớm nhất có thể.” Ông cũng nói cơ quan chức năng phải kiểm tra chi tiết kỹ thuật, gồm cả việc các biến thể đã đăng ký có trùng với giống bản địa ghi trong cơ sở dữ liệu nghiên cứu chính thức hay không.
Đến tối 24/10, chưa bài nào trong số Nation Thailand, Thai PBS và Bangkok Post nêu kết luận điều tra. Một tuần kể từ lệnh ngày 23/10 sẽ rơi vào khoảng 30/10, dù các nguồn không nêu ngày chính xác của hạn báo cáo.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao Thái Lan điều tra việc CPRAM đăng ký giống húng quế?
Bộ trưởng Nông nghiệp Thái Lan chỉ đạo điều tra trong một tuần sau lo ngại của nông dân và công chúng về việc bảo hộ có thể hình sự hóa việc giữ hạt giống hoặc hạn chế buôn bán các giống truyền thống.
Nông dân Thái Lan còn được trồng húng quế như trước không?
Có, theo Cục Nông nghiệp: người dân vẫn mua húng quế về trồng, hái lá bán, chế biến và giữ hạt trồng vụ sau theo điều kiện của luật. Cục cho rằng cần tách việc giữ hạt tự trồng khỏi việc dùng hạt giống đang được bảo hộ để sản xuất và bán thương mại.
Bao nhiêu giống húng quế đang được bảo hộ ở Thái Lan?
Theo Cục Nông nghiệp, hiện có năm giống: bốn giống của CPRAM và một giống của Đại học Kasetsart.
