Thương nhân đã có giấy chứng nhận xuất khẩu gạo được dùng giấy đến hết hạn, không phải xin cấp lại ngay theo quy định mới. Trong danh sách 152 giấy của Hiệp hội Lương thực Việt Nam (mốc 31/12/2025), 48 giấy ghi hạn trong năm 2026 và 31 giấy hết hạn năm 2027.
Nghị định 365/2026/NĐ-CP về kinh doanh xuất, nhập khẩu gạo do Chính phủ ban hành ngày 23/9/2026, có hiệu lực từ 1/10/2026 và thay Nghị định 107/2018/NĐ-CP cùng Nghị định 01/2025/NĐ-CP. Theo Bộ Công Thương, điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo giảm từ ba xuống hai. Khoảng 2 giờ sáng 4/10/2026 (giờ Hà Nội), chúng tôi mở mục danh sách thương nhân của Hiệp hội Lương thực Việt Nam: bản mới nhất vẫn là mốc 31/12/2025.
Danh sách mốc 31/12/2025: 48 giấy ghi hạn năm 2026
Từ cột ngày hết hạn trong danh sách, chúng tôi quy đổi được 48 giấy ghi hạn trong năm 2026: 42 giấy đến hết 30/9 và 6 giấy từ 1/10 đến 31/12. Phần còn lại gồm 31 giấy hết hạn năm 2027 và 73 giấy ghi hạn từ 2028 trở đi.
Con số này là mốc ghi trên giấy ở thời điểm 31/12/2025. Giấy cấp, gia hạn hoặc cấp lại sau ngày đó chưa nằm trong danh sách, và 42 giấy ghi hạn trước 1/10 có thể đã được cấp lại hoặc gia hạn theo Nghị định 107/2018/NĐ-CP. Vì vậy, đây chưa phải số thương nhân phải làm lại.
Theo quy định chuyển tiếp mà Bộ Công Thương và Báo Điện tử Chính phủ đăng tải, hồ sơ đã nộp đầy đủ trước 1/10/2026 vẫn được xem xét theo Nghị định 107/2018/NĐ-CP. Từ đó có thể suy luận rằng nhóm giấy hết hạn trong quý IV/2026 và năm 2027 sẽ là những thương nhân đầu tiên làm hồ sơ theo hai điều kiện mới. Đây là suy luận từ quy định chuyển tiếp, chưa có văn bản nào nêu thứ tự này.
Hai điều kiện hồ sơ gắn với kho và cơ sở xay xát
Khi giấy hết hạn, thương nhân cần có ít nhất một kho chuyên dùng chứa thóc, gạo và một cơ sở xay xát gạo đáp ứng quy định về an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật. Hai cơ sở này có thể thuộc sở hữu của thương nhân, hoặc được thuê bằng hợp đồng văn bản bảo đảm thời hạn của giấy chứng nhận. Khi hồ sơ đầy đủ, thời gian cấp giấy là 10 ngày làm việc, giảm từ 15 ngày.
Theo Báo Điện tử Chính phủ, thương nhân đã có giấy không được cho thương nhân khác thuê kho chuyên dùng và cơ sở xay xát đã ghi trong giấy của mình để người đó làm căn cứ xin giấy. Nói cách khác, một cơ sở chỉ làm căn cứ cho một giấy. Thương nhân chưa có cơ sở riêng, theo cách hiểu từ nghị định, có hai hướng: thuê cơ sở của chủ không dùng cho giấy khác, hoặc ủy thác xuất khẩu cho thương nhân có giấy. Bộ Công Thương nêu mục đích của cơ chế ủy thác là phát huy lợi thế của thương nhân có năng lực phát triển thị trường nhưng chưa đáp ứng điều kiện cấp giấy.
Gạo hữu cơ, gạo đồ và gạo bổ sung vi chất không cần giấy
Thương nhân xuất khẩu gạo hữu cơ, gạo đồ, gạo bổ sung vi chất dinh dưỡng không phải đáp ứng điều kiện về kho và cơ sở xay xát, không cần giấy chứng nhận, không phải dự trữ lưu thông và không phải báo cáo định kỳ. Với thương nhân có giấy, báo cáo định kỳ gộp thành một lần vào ngày 05 hằng tháng thay vì ba lần, tức 12 báo cáo một năm thay vì 36. Các bản tóm tắt của Bộ Công Thương, Báo Điện tử Chính phủ và Vietnam News mà chúng tôi mở cùng thời điểm chưa nêu con số cụ thể của mức dự trữ lưu thông.
Từ nhà máy xay xát ở đồng bằng sông Cửu Long đến bên mua
Trong chuỗi, kho và nhà máy xay xát là khâu đứng tên trong hồ sơ, thương nhân xuất khẩu là bên giữ giấy, còn bên mua làm việc với thương nhân xuất khẩu. Giấy bị thu hồi khi thương nhân không đứng tên người xuất khẩu trên tờ khai hàng hóa xuất khẩu trong 12 tháng liên tục, trừ trường hợp đã thông báo tạm ngừng kinh doanh. Từ 1/1/2028, thương nhân xuất khẩu được đánh giá mức tín nhiệm theo 10 tiêu chí, từ tín dụng, thuế, hải quan đến liên kết vùng nguyên liệu, kho chuyên dùng và an toàn lao động. Theo Bộ Công Thương, mức tín nhiệm là một tiêu chí để chỉ định thương nhân đầu mối và phân bổ hợp đồng tập trung.
Với thương nhân nhập khẩu gạo, hạn đăng ký kế hoạch nhập khẩu với Bộ Công Thương là trong vòng 45 ngày kể từ 1/10, tức khoảng giữa tháng 11/2026.
Tính đến sáng 4/10, danh sách của Hiệp hội Lương thực Việt Nam chưa có bản mốc sau khi nghị định có hiệu lực, nên số giấy cấp mới theo quy định này chưa có số liệu. Mốc gần nhất trên lịch là hạn đăng ký kế hoạch nhập khẩu vào khoảng giữa tháng 11.
