Cuộc họp quan chức cao cấp không phải chỉ để khẳng định quan hệ song phương. Nó cho thấy Jakarta và Singapore đang cố tháo những mắt xích làm chậm đầu tư ở công nghiệp, chuyển đổi xanh và nông nghiệp công nghệ.
Doanh nghiệp thường thích nghe tin về một dự án đã ký hơn là một cuộc họp giữa quan chức. Nhưng nhiều khoản đầu tư lớn lại bị giữ chân không phải vì thiếu vốn, mà vì thiếu một đầu mối xử lý việc đi lại, visa, trao đổi dữ liệu, tiêu chuẩn công nghệ hay thủ tục giữa hai bên. Bởi vậy, cuộc họp SOM giữa Indonesia và Singapore ngày 22/05 đáng chú ý ở phần rất thực dụng của nó.
Theo Coordinating Ministry for Economic Affairs of Indonesia, hai bên bàn sâu hơn về hợp tác công nghiệp, chuyển đổi xanh và agritech, đồng thời chạm tới các chi tiết như dịch vụ đầu mối cho nhà đầu tư, thông tin visa, kế hoạch hình thành đường dây hỗ trợ nhập cư 24 giờ và mức độ rõ ràng của các thủ tục liên quan. Những điểm này nghe hành chính, nhưng chính chúng quyết định tốc độ một dự án có thể đi từ ý định sang triển khai.
Trong chuỗi cung ứng hiện nay, quan hệ Indonesia – Singapore có một logic riêng. Indonesia có quy mô, đất đai, tài nguyên và thị trường nội địa lớn hơn. Singapore có thế mạnh ở tài chính, điều phối khu vực và chuẩn vận hành quốc tế. Khi hai bên nói về công nghiệp xanh hay agritech, doanh nghiệp sẽ nhìn ngay vào câu hỏi cũ: đặt khâu nào ở đâu để vừa tận dụng chi phí, vừa không làm rối dòng hàng, dòng dữ liệu và dòng người.
Nếu Jakarta làm rõ hơn thủ tục visa, đầu mối doanh nghiệp và thông tin hỗ trợ nhà đầu tư, lợi ích không chỉ nằm ở các tập đoàn lớn. Nhà cung ứng trung gian, công ty kỹ thuật, đơn vị dịch vụ chuỗi lạnh hay doanh nghiệp công nghệ nông nghiệp cũng có thể bớt chi phí ma sát khi phải đi lại và phối hợp giữa hai đầu. Đây là kiểu thay đổi khó lên tiêu đề, nhưng lại tác động trực tiếp đến tốc độ đóng hợp đồng và khởi động dự án.
Với doanh nghiệp Việt Nam, câu chuyện này cho thấy cạnh tranh trong ASEAN ngày càng diễn ra ở mức phối hợp thể chế chứ không chỉ ở ưu đãi thuế. Khi hai nền kinh tế tìm cách ghép lợi thế của nhau sát hơn, các dự án sản xuất, công nghệ và dịch vụ khu vực có thể được tái thiết kế lại. Một số khâu có thể đi về Indonesia nhiều hơn, trong khi khâu điều phối, vốn và thương mại tiếp tục gắn với Singapore.
Nhưng phần còn phải quan sát là mức độ thực thi. Đường dây hỗ trợ 24 giờ hay cải thiện thông tin visa chỉ có ý nghĩa nếu doanh nghiệp thật sự gọi được người xử lý việc của họ. Nếu không, cuộc họp vẫn chỉ là một bước ngoại giao đẹp, còn chi phí lặng lẽ của thủ tục vẫn nằm nguyên trong từng lịch trình đầu tư.
Ở giai đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu phân tán hơn, doanh nghiệp không còn chọn địa điểm theo cách cũ là nhìn một nước rồi ra quyết định. Họ nhìn cả cụm khu vực. Bởi vậy, năng lực phối hợp xuyên biên giới giữa hai nước láng giềng đôi khi quan trọng không kém bản thân ưu đãi đầu tư của từng nước.
Nếu Indonesia và Singapore làm được điều đó ở các lĩnh vực xanh và agritech, phần hưởng lợi không chỉ là dòng vốn mới mà còn là việc các nhà cung ứng phụ trợ biết rõ mình nên đứng ở mắt xích nào. Còn nếu phối hợp dừng ở thông báo, sự hấp dẫn của khu vực cũng sẽ dừng ở mức kỳ vọng.
Ở góc doanh nghiệp, vấn đề còn nằm ở chỗ ai trong chuỗi sẽ hấp thụ phần chi phí phát sinh trước tiên. Khi chính sách hoặc số liệu làm thay đổi kỳ vọng thị trường, bên mua thường chờ thêm tín hiệu, còn bên bán phải tự cân bằng tồn kho, nhân sự và lịch thanh toán. Khoảng trống giữa hai phía đó mới là nơi áp lực thật sự hình thành.
Vì vậy, Indonesia không chỉ đang phát ra một dữ kiện mới cho giới quan sát. Nước này đang phát ra một tín hiệu vận hành mà doanh nghiệp trong khu vực phải tự quy đổi sang câu hỏi quen thuộc của mình: hợp đồng có đổi nhịp hay không, giá có còn giữ được hay không, và liệu kế hoạch quý tới có nên đi nhanh như vài tuần trước nữa không.
