Bộ Nông nghiệp Philippines nộp đơn lên Ombudsman về tám dự án đường nông thôn bị cáo buộc không tồn tại, đặt lại câu hỏi về hạ tầng phục vụ nông dân.
Một con đường nông thôn trên giấy có thể trông giống một dự án nhỏ. Nhưng nếu con đường đó không tồn tại, thiệt hại không chỉ nằm ở ngân sách. Nông dân vẫn phải đưa hàng ra chợ bằng tuyến đường cũ, thương lái vẫn tính thêm chi phí vận chuyển, còn địa phương mất một phần năng lực nối sản xuất với thị trường.
Bộ Nông nghiệp Philippines cho biết ngày 21/05 đã nộp đơn khiếu nại lên Office of the Ombudsman đối với một số quan chức của Department of Public Works and Highways và các nhà thầu tư nhân, liên quan đến tám dự án Farm-to-Market Road tại Davao Occidental với tổng giá trị khoảng 94 triệu peso.
Theo Bộ Nông nghiệp, các đơn khiếu nại nêu cáo buộc về hành vi tham nhũng, biển thủ, làm giả tài liệu công, vi phạm nghiêm trọng trong công vụ và thiếu trung thực nghiêm trọng. Cơ quan này cho rằng hồ sơ nghiệm thu, chứng nhận thanh toán và chứng từ giải ngân đã bị làm sai lệch để khiến dự án có vẻ đã hoàn thành.
Đây là một bản tin về trách nhiệm công, nhưng với doanh nghiệp nông nghiệp, nó cũng là câu chuyện về chi phí logistics. Farm-to-Market Road là hạ tầng rất cơ bản: nối ruộng, vùng nuôi, kho, chợ và cảng. Nếu mắt xích đó sai lệch, mọi cải cách về giá, hỗ trợ giống hay tín dụng đều bị giảm hiệu quả.
Philippines gần đây liên tục nói về ổn định giá gạo, mở cửa nhập khẩu có điều kiện và hỗ trợ hợp tác xã. Nhưng những chính sách đó cần hạ tầng thật để đi tới nông dân. Một tuyến đường không hoàn thành có thể làm méo cả chuỗi giá trị.
Với doanh nghiệp Việt Nam, đây là lời nhắc rằng rủi ro hạ tầng không chỉ là chậm tiến độ. Rủi ro còn nằm ở chất lượng nghiệm thu, tính minh bạch của nhà thầu và khả năng kiểm chứng dự án.
Đường nông thôn thường được nói bằng ngôn ngữ phát triển. Nhưng với doanh nghiệp nông nghiệp, đó là chi phí vận chuyển, thời gian đưa hàng ra điểm tập kết, độ hư hao sau thu hoạch và khả năng tiếp cận người mua lớn hơn.
Vì vậy, một hồ sơ khiếu nại về dự án bị cáo buộc không tồn tại không chỉ là câu chuyện kỷ luật công vụ. Nó đặt lại câu hỏi về chất lượng chi tiêu hạ tầng. Nếu một con đường nằm trên giấy nhiều hơn ngoài thực địa, người trả giá cuối cùng có thể là nông dân, nhà thu mua và doanh nghiệp logistics nhỏ đang cần đường thật để gom hàng đúng giờ.
Ở một góc khác, việc Philippines cùng lúc xử lý hồ sơ nhập khẩu thực phẩm cho thấy nông nghiệp không chỉ là sản xuất trên đồng ruộng. Nó còn là kiểm dịch, đường vận chuyển, kho lạnh và niềm tin vào chi tiêu công. Một mắt xích yếu có thể làm cả chuỗi hàng nông sản mất nhịp.
Khi một doanh nghiệp đánh giá vùng nguyên liệu, điều gì quan trọng hơn: lời hứa về hỗ trợ hạ tầng, hay bằng chứng rằng con đường, kho bãi và điểm gom hàng thật sự đang vận hành?
