Bộ phận nghiên cứu của Tập đoàn CIMB ước tính chỉ khoảng 31,9% giá trị hàng hóa Malaysia xuất khẩu sang Mỹ thực sự chịu tác động của mức thuế quan Malaysia mới theo Section 301 có hiệu lực từ 24/7, thấp hơn tỷ lệ 33,0% dưới cơ chế thuế cũ, nhờ phạm vi miễn trừ sản phẩm được mở rộng. Theo tính toán của CIMB, thuế suất hiệu lực bình quân mà Malaysia phải chịu khi xuất khẩu sang Mỹ hạ nhẹ xuống 5,1%, so với 5,2% trước đó.

Cơ chế thuế quan Malaysia mới và những miễn trừ đáng kể

Theo thông báo chính thức của Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR), Mỹ đã chính thức áp thuế Section 301 liên quan lao động cưỡng bức lên 60 nền kinh tế từ ngày 24/7, với hai mức 10% và 12,5% tùy quốc gia, thay thế mức thuế Section 122 cùng mức 10% hết hiệu lực cùng ngày; Malaysia thuộc nhóm chịu mức 10%, cùng nhóm thấp nhất với Indonesia, phản ánh cam kết của hai nước theo khuôn khổ Thỏa thuận Thương mại Đối ứng (Agreement on Reciprocal Trade). Tuy nhiên phạm vi miễn trừ sản phẩm lần này được mở rộng hơn cơ chế cũ. Phân tích của CIMB, được The Edge Malaysia đăng tải chi tiết, cho biết khoảng RM3,3 tỷ giá trị xuất khẩu của Malaysia đã được đưa ra khỏi phạm vi chịu thuế nhờ danh mục miễn trừ mới, bao gồm dầu cọ, dầu nhân cọ, hóa chất gốc dầu (oleochemical) và gỗ dán với tổng giá trị khoảng RM2,1 tỷ, cùng một phần thiết bị đo lường và kiểm định bán dẫn. Nhờ đó tỷ lệ kim ngạch xuất khẩu Malaysia sang Mỹ thực sự nằm trong phạm vi chịu thuế Section 301 hạ còn 31,9%, so với 33,0% trước đây. Nhờ đó, gánh nặng thuế quan Malaysia thực tế giảm nhẹ so với con số thuế suất danh nghĩa mà nhiều người mặc định.

Vì sao con số của CIMB quan trọng hơn mức thuế suất danh nghĩa

Điểm đáng giá trong phân tích của CIMB là đây là ước tính định lượng đầu tiên về tỷ lệ kim ngạch thực sự chịu tác động sau khi cơ chế thuế mới có hiệu lực, giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư đánh giá tác động chi phí thực tế thay vì chỉ nhìn vào con số thuế suất danh nghĩa 10% vẫn giữ nguyên. Cần phân biệt rõ: các con số 31,9%, 5,1% và giá trị miễn trừ RM3,3 tỷ là ước tính của bộ phận nghiên cứu CIMB, không phải số liệu chính thức do USTR công bố. CIMB cũng cảnh báo đây chỉ là kết quả mang tính giai đoạn, chưa phải cục diện lâu dài: Mỹ đang tiến hành một cuộc điều tra riêng về tình trạng dư thừa công suất mang tính cấu trúc (structural excess capacity), liên quan đến Malaysia và 15 nền kinh tế khác. Nếu cuộc điều tra này dẫn đến quyết định áp thêm thuế, tổng mức thuế quan Malaysia đối với Mỹ có thể lên tới vùng 15%-19%, gần với mức mục tiêu theo khuôn khổ ART, xóa đi phần lớn lợi thế giảm nhẹ hiện tại.

Doanh nghiệp nào bị ảnh hưởng và Việt Nam nên quan sát điều gì

Nhóm chịu ảnh hưởng trực tiếp gồm doanh nghiệp xuất khẩu ngành điện – điện tử (E&E), dầu cọ và thiết bị bán dẫn của Malaysia sang thị trường Mỹ, các nhà xuất khẩu cần rà soát lại danh mục sản phẩm được miễn trừ, cùng chuỗi cung ứng thượng nguồn – hạ nguồn liên quan, đặc biệt nhóm cung cấp thiết bị đo lường và kiểm định bán dẫn được hưởng miễn trừ mới nên chi phí xuất khẩu sang Mỹ giảm. Đây cũng là diễn biến tiếp theo của chính sách thuế Section 301 mà FDI News đã đưa tin khi Mỹ chính thức áp thuế với Malaysia hồi cuối tháng 7. Với doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách Việt Nam, việc thuế quan Malaysia hiệu lực thực tế thấp hơn mức thuế suất danh nghĩa là điểm cần theo dõi ở góc độ cạnh tranh thu hút đầu tư và đơn hàng xuất khẩu sang Mỹ trong khu vực, nhất là với ngành điện tử nơi Malaysia và Việt Nam cùng là điểm đến của dòng vốn dịch chuyển chuỗi cung ứng; nếu gánh nặng thuế quan thực tế của Malaysia tiếp tục thấp hơn tương đối so với các nền kinh tế xuất khẩu cạnh tranh khác trong khu vực, đây có thể là một biến số ảnh hưởng đến quyết định phân bổ đơn hàng và đầu tư mới của các tập đoàn đa quốc gia. Những mốc cần tiếp tục theo dõi gồm: kết quả và phạm vi cụ thể của cuộc điều tra dư thừa công suất mang tính cấu trúc, liệu tổng mức thuế quan Malaysia có thực sự bị đẩy lên vùng 15%-19% hay không, và liệu các nền kinh tế xuất khẩu khác trong khu vực có nhận được mức miễn trừ tương tự hay không.