Ngày 15/7, Hiệp hội Thép Philippines (PISI) đã nộp cho Cơ quan Đầu tư nước này (BOI) bản lộ trình phát triển ngành thép đến năm 2040, theo bản tin của BusinessWorld đăng ngày 11/8. Điểm được chú ý nhất trong tài liệu là hai kịch bản tiêu thụ thép sau 14 năm nữa: kịch bản giữ xu hướng hiện tại cho mức 21,4 triệu tấn, còn kịch bản lấy ASEAN làm trung tâm cho mức 29 triệu tấn. Cần nói ngay: đây là dự báo do hiệp hội đề xuất, không phải con số đã được chính phủ phê duyệt.

Hai kịch bản, một ẩn số lớn

Khoảng cách giữa 21,4 và 29 triệu tấn chính là phần đáng đọc nhất của bản lộ trình. Kịch bản thứ nhất gần như nối dài quán tính: nhu cầu thép đi theo nhịp hiện tại của xây dựng và chế tạo. Kịch bản thứ hai đặt Philippines vào vị trí mắt xích sâu hơn trong chuỗi sản xuất ASEAN, nơi hạ tầng và nhà máy mở rộng kéo nhu cầu thép lên cao hơn hẳn. PISI là bên dựng mô hình và chọn tham số cho các ước tính này, nên mức độ hiện thực hóa phụ thuộc vào chính sách đầu tư công và chu kỳ xây dựng trong nhiều năm tới. Nguồn tin không công bố chi tiết về thời điểm chuyển pha giữa hai kịch bản hay các giả định cụ thể bên trong mô hình, vì vậy không thể tự suy ra xác suất xảy ra của từng đường đi.

Vì sao thép là bài toán nhập khẩu của Philippines

Philippines tiêu thụ nhiều thép nhưng phụ thuộc lớn vào hàng nhập; nguồn cung đến từ nhà máy trong nước và từ các nhà xuất khẩu Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc cùng các nước Đông Nam Á khác. Trong bối cảnh đó, một lộ trình nâng sản lượng nội địa mang hai hàm ý: giảm chi phí ngoại tệ cho vật liệu xây dựng, và tạo chỗ đứng cho nhà máy luyện, cán thép trong nước trước khi các dự án hạ tầng lớn bước vào giai đoạn dùng nhiều vật liệu. Với BOI, tài liệu này là đầu vào để cân nhắc ưu đãi đầu tư cho khâu luyện cán; với ngành xây dựng, câu hỏi thực tế hơn là giá thép trong nước có hạ xuống khi nguồn cung nội lớn dần hay không. Ở giai đoạn này, chưa có quyết định đầu tư cụ thể nào được công bố kèm theo lộ trình.

Ai đứng trước cơ hội, ai chịu sức ép

Nhóm hưởng lợi nếu lộ trình được theo đuổi là các nhà sản xuất thép nội địa và nhà thầu hạ tầng, bởi sản lượng trong nước lớn hơn thường đi cùng chuỗi cung ứng ngắn hơn. Ngược lại, các nhà nhập khẩu thép — vốn quen với biên lợi nhuận từ chênh lệch giá quốc tế — sẽ chịu sức ép nếu chính sách nghiêng về thay thế nhập khẩu. Với nhà xuất khẩu từ Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và các nước ASEAN, thị trường Philippines vẫn là đầu ra lớn, nhưng tỷ trọng có thể thay đổi theo từng quyết định cấp phép của BOI. Người quan tâm đến chi phí vật liệu tại Philippines có thể theo dõi thêm diễn biến lạm phát và giá xây dựng đã được FDI News ghi nhận (xem bài tại đây).

Điểm cần theo dõi trong thời gian tới

Trước hết là phản hồi của BOI: lộ trình được tiếp nhận ở mức tham khảo hay trở thành nền tảng cho gói ưu đãi đầu tư luyện cán thép. Kế đến là các dự án mở rộng công suất thực tế — khi nào có nhà máy công bố kế hoạch nâng sản lượng, đó mới là bằng chứng cho thấy tài liệu chuyển thành hành động. Cuối cùng là nhịp tiêu thụ thật: hai con số 21,4 và 29 triệu tấn chỉ có ý nghĩa đối chiếu khi số liệu tiêu thụ từng năm được công bố đều đặn. Cho đến lúc đó, bản lộ trình nên được đọc như một đề xuất có điều kiện của ngành thép Philippines, chứ không phải cam kết đã chốt của chính phủ nước này.