Từ ngày 1/8/2026, một nhóm sản phẩm cá ngừ và cá ngừ vằn chế biến của Indonesia sẽ vào thị trường Nhật Bản với thuế suất ưu đãi 0%. Bộ Các vấn đề Biển và Nghề cá Indonesia (KKP) xác nhận cơ chế IJEPA tuna Indonesia này chỉ mở cho những nhà xuất khẩu đã đăng ký, theo Hiệp định Đối tác Kinh tế Indonesia – Nhật Bản (IJEPA).

Từ 9,6% xuống 0%: cơ sở pháp lý và phạm vi áp dụng

Ưu đãi bắt nguồn từ Nghị định thư sửa đổi IJEPA, được phê chuẩn qua Quy định số 32 năm 2026 của Tổng thống Indonesia. Trước khi Nghị định thư sửa đổi có hiệu lực, nhóm hàng cá ngừ và cá ngừ vằn chế biến này chịu thuế nhập khẩu thông thường – tức mức tối huệ quốc (MFN) – là 9,6%.

Phạm vi ưu đãi gồm bốn mã HS: cá ngừ vằn và cá bonito đóng gói kín khí; cá ngừ đóng gói kín khí; katsuobushi – cá luộc chín sấy khô – có kích thước tối thiểu 30 cm; và cá ngừ nấu chín đông lạnh. Điều kiện kích thước 30 cm gắn riêng với dòng katsuobushi chứ không phải điều kiện chung của cả bốn mã.

“Chỉ còn chưa đầy một tuần nữa, thuế suất ưu đãi 0% theo IJEPA sẽ chính thức mở cho các nhà xuất khẩu Indonesia đã đăng ký”, ông Erwin Dwiyana, Quyền Tổng cục trưởng Tổng cục Tăng cường Năng lực Cạnh tranh Sản phẩm Biển và Thủy sản thuộc KKP, phát biểu hôm thứ Ba, theo bản tin của hãng thông tấn nhà nước ANTARA.

IJEPA tuna Indonesia gắn với chứng nhận cấp nhà máy, không phải cấp quốc gia

Điểm đáng chú ý nhất của cơ chế này không nằm ở con số thuế, mà ở cách xác định ai được dùng. Ưu đãi không mở cho toàn bộ doanh nghiệp xuất khẩu Indonesia, mà gắn với từng Đơn vị Chế biến Cá (UPI) đã qua thẩm định.

Theo KKP, từ tháng 1/2026 cơ quan này đã tiến hành xác minh hành chính và kỹ thuật đối với 30 UPI nộp hồ sơ, và đến nay chỉ định 11 UPI/nhà xuất khẩu được hưởng ưu đãi. KKP cho biết sẽ thanh tra định kỳ để bảo đảm tuân thủ các yêu cầu của IJEPA, đồng thời chuẩn bị cho giai đoạn đăng ký tiếp theo nhằm mở rộng số doanh nghiệp được hưởng lợi.

Cách làm hành chính ở cấp cơ sở chế biến cũng xuất hiện tại các khâu khác trong chuỗi thủy sản Indonesia: KKP mới đây đã tích hợp các dịch vụ chứng nhận xuất khẩu thủy sản tại Batam nhằm rút ngắn thủ tục cho doanh nghiệp.

Quy mô thị trường Nhật Bản trong xuất khẩu thủy sản Indonesia

Theo số liệu của KKP, giá trị xuất khẩu sản phẩm thủy sản Indonesia sang Nhật Bản năm 2025 đạt 613,65 triệu USD, tăng 2,5% so với năm trước đó. Cơ cấu mặt hàng chính gồm tôm (52,1%), cá ngừ và cá ngừ vằn (26,2%) và ngọc trai (5,9%).

Riêng nhóm cá ngừ và cá ngừ vằn chế biến – tức nhóm sẽ hưởng thuế 0% theo IJEPA – đạt 76,41 triệu USD trong năm 2025, tăng 21% so với năm 2024. Đây là nhóm hàng quy mô chưa lớn nhưng đang tăng nhanh trong rổ hàng thủy sản Indonesia bán sang Nhật.

Nhà cung ứng Việt Nam đọc gì từ cơ chế IJEPA tuna Indonesia

Nhật Bản là một trong những thị trường xuất khẩu quan trọng nhất của ngành chế biến thủy sản Việt Nam, và ở nhóm cá ngừ – cá ngừ vằn, Indonesia là một nguồn cung cùng phân khúc. Việc một nhóm mã HS cụ thể chuyển từ mức MFN 9,6% sang 0% cho các nhà máy Indonesia đã đăng ký là thay đổi trong cấu trúc chi phí đến cảng của nguồn cung cùng thị trường – biến số mà doanh nghiệp Việt Nam gặp trực tiếp khi chào giá và đàm phán với khách hàng Nhật.

Điểm thứ hai đáng đọc kỹ hơn cả con số thuế là cách phân bổ quyền lợi. Ưu đãi gắn với danh sách nhà máy đã qua thẩm định hành chính và kỹ thuật, kèm thanh tra định kỳ, thay vì áp dụng theo xuất xứ quốc gia. Nói cách khác, phần thưởng từ hiệp định thương mại ở thị trường Nhật đang dịch chuyển về phía “chứng nhận cấp nhà máy cộng với khả năng chịu được kiểm tra liên tục”. Với doanh nghiệp Việt Nam, năng lực tuân thủ và khả năng truy xuất ở cấp cơ sở chế biến vì thế ngày càng quyết định việc có chạm được vào ưu đãi hay không.

Điểm thứ ba là nhịp độ mở rộng. Hiện mới có 11 trong số 30 UPI nộp hồ sơ được chỉ định, và KKP nói rõ sẽ còn giai đoạn đăng ký tiếp theo. Số nhà máy Indonesia đủ điều kiện tăng đến đâu và nhanh đến mức nào là chỉ báo thực tế hơn nhiều so với bản thân mức thuế 0%, bởi nó quyết định lượng hàng thực sự có thể vào Nhật theo thuế suất ưu đãi.

Ở tuyến hiệp định khác, bản tin này trước đó đã đề cập tiến trình phê chuẩn IEU-CEPA giữa Indonesia và Liên minh châu Âu. Với nhà cung ứng Việt Nam, theo dõi từng nhóm mã HS được mở cửa ở từng thị trường – thay vì theo dõi hiệp định ở mức tiêu đề – sẽ cho tín hiệu cạnh tranh sát thực tế hơn.