Nhà máy Philippines chạy nhanh nhất từ 2016, PMI tháng 8 lên 54,9. S&P Global công bố 1/9, BusinessWorld đối chiếu tháng 7 ở 51,8.

BusinessWorld ghi tháng thứ tư trên 50, mạnh nhất từ 55,7 tháng 12/2016. Trong đó đơn mới nhanh nhất sáu tháng, nhờ mẫu mới, khách lặp và mở rộng khách. Inquirer cùng 54,9, Nyah Genelle C. De Leon. Đồng thời Maryam Baluch, economist tại S&P Global Market Intelligence, nói quý trước đi ngang vì xung đột Trung Đông, tháng 8 sản lượng nhanh nhất từ 2016. Nhà máy Philippines tăng sản lượng và đơn xuất, tồn kho thành phẩm vẫn giảm tháng thứ hai.

Manila Times ngày 2/9, Niña Myka Pauline Arceo, thêm chỉ số phụ. Đơn xuất mới tăng lần đầu trong sáu tháng; việc làm tăng lần đầu năm tháng, nhịp mạnh nhất 21 tháng. Mua vào nhanh nhất sáu tháng. Tồn kho mua tăng lần đầu từ tháng 2. Nhà cung cấp giao kém hơn, một số nhà máy lấy kho thành phẩm. Tồn kho thành phẩm giảm tháng thứ hai, mức nhẹ. Chi phí đầu vào tăng chậm hơn tháng 7: năng lượng, nguyên liệu, logistics. Giá bán tăng yếu nhất chuỗi sáu tháng. Niềm tin cao nhất từ tháng 11/2024.

PMI: đơn xuất nhích, kho thành phẩm vẫn xả

Sản lượng nhanh nhất từ 2016. Đơn nội địa và đơn xuất cùng được điều tra kéo lên. Khách mới, mẫu mới, đơn lặp — đó là lời panel, không phải tờ khai một cảng. Kho thành phẩm mỏng hơn thì container tuần này lấy từ đâu, panel không nói.

Đơn xuất mới tăng lần đầu sáu tháng. Kho thành phẩm vẫn giảm. Theo đó cửa sổ xuất đang mở trên phiếu điều tra, hàng sẵn trong kho lại mỏng hơn. Ngoài ra mua vào tăng nhanh: nguyên liệu vào nhà máy, chưa chắc hàng đã ra cảng.

Cùng Philippines, bốn tuyên bố khu kinh tế của Recto là giấy hàng rào. PMI tháng 8 là dây và kho. Đơn xuất nhích, kho thành phẩm xả; giấy Recto khác dây PMI. Hai cột không cộng. Tuyên bố khu mở cửa sổ đất. Điều tra PMI đo đơn, người và kho trong tháng 8.

Việc làm 21 tháng, niềm tin khác cột

Việc làm tăng lần đầu năm tháng, nhịp mạnh nhất 21 tháng. Niềm tin năm tới cao nhất từ tháng 11/2024. Niềm tin cao nhất từ tháng 11/2024 không lấp chỗ kho thành phẩm đang xả. Không lấy nhầm «21 tháng» gắn vào niềm tin.

Baluch nói nhà máy tăng mua và tuyển để theo sản lượng. Nhà cung cấp chậm hơn. Đó là áp lực giao, không phải cầu đã tắt. Chi phí năng lượng, nguyên liệu và logistics vẫn lên, chỉ chậm hơn tháng 7. Giá bán tăng yếu nhất chuỗi sáu tháng. Nhà máy không đẩy hết chi phí sang khách trong tháng này.

PMI không tách ngành điện tử

Chỉ số không ghi bán dẫn hay EMS. Tag bài là sản xuất công nghiệp. Người xuất linh kiện Việt Nam đọc đơn xuất PMI như tín hiệu chung nhà máy, rồi hỏi khách hàng cụ thể, không bịa ngành gánh 54,9.

Nhà xuất khẩu linh kiện Việt Nam nên hỏi đơn thật và lịch giao, không đọc PMI thành công suất cảng đã tăng.

Số tháng 9, cùng cách tính S&P, sẽ cho biết đơn xuất còn nhích hay kho thành phẩm đã đảo. Tờ khai tuần sau mới là cột hàng. Panel tháng 8 không thay biên bản cảng. Dây tháng 8 đã chạy trên panel; hàng rào khu trên giấy đứng cột khác.

62 doanh nghiệp PEZA đang chạy tại Tanza, Cavite; hai khu IT Dumaguete và Lipa còn locator dự kiến. Thư ký điều hành Recto công bố bốn tuyên bố tổng thống, 31/8.

Daily Tribune dẫn Executive Secretary Ralph G. Recto: 46 khu thời Marcos, dự kiến 141,2 tỷ peso và gần 189.000 việc. SunStar ngày 31/8 cùng statement, ghi 43 khu ngoài Metro Manila. Trong đó bốn giấy mới gần 9,7 tỷ peso vốn mới. Đồng thời 29 khu ở Luzon, 12 Visayas, 5 Mindanao. Đó là giấy đất, không phải locator đã vào ca trên mọi thửa.

Tuyên bố 1337 gộp đất barangay Punta I và Sahud-Ulan vào Suntrust Ecotown Tanza. Khu đang có 62 doanh nghiệp PEZA, 6.322 công nhân. Mở rộng: khoảng 851 triệu peso vốn mới, khoảng 2.200 việc. Tuyên bố 1338 nới LISP IV Malvar: 43 doanh nghiệp, khoảng 1.769 công nhân; 8,5 tỷ peso vốn cam kết, 200 việc. Malvar là một nhịp trong bốn giấy, không phải toàn bộ câu chuyện. 851 triệu Tanza cộng 8,5 tỷ Malvar cộng 288 triệu Dumaguete cộng 52,5 triệu Lipa là bốn giấy mới, khác cột 141,2 tỷ của cả kho 46 khu.

Bốn tuyên bố mở đất khu: Tanza và Malvar nới khu đã có locator, Dumaguete và Lipa còn locator dự kiến chứ chưa thành chỗ ngồi IT-BPM tuần này.

Recto: đất IT mới, locator còn dự kiến

6.322 công nhân Tanza đã có mặt; 1.500 việc Dumaguete và 110 việc Lipa gắn locator dự kiến.

Tuyên bố 1340 lập Robinsons Dumaguete I.T. Park. Locator dự kiến 288 triệu peso, 1.500 việc IT-BPM Visayas. Tuyên bố 1385 lập Biz Hub tại LIMA Estate, barangay Bugtong na Pulo, Lipa, khu IT. Locator dự kiến 52,5 triệu peso, 110 việc. Theo đó hai giấy Visayas-Batangas IT mở hàng rào trước khi có tên locator công khai trên hai nguồn đã đọc.

Recto nói doanh nghiệp đến nơi có nhân lực địa phương, công nhân không phải đổ đô thị chật. Lời chính sách. Không phải 1.500 người Dumaguete đã ngồi ca đêm.

Cùng cơ quan hàng rào, giấy PEZA tháng 8 nặng nhà xưởng và khu, EMS Laguna còn trên giấy. Bốn tuyên bố 31/8 là cửa đất. Locator chạy là cột khác.

46 khu là kho giấy, không phải 189.000 ca đã mở

Ngoài ra SunStar ghi bản tin là PR. Tribune cùng số. peza.gov.ph chưa ra HTML cột dự kiến lúc lấy nguồn. Bài bám statement Recto, không bịa tên locator.

141,2 tỷ peso và gần 189.000 việc là cột dự kiến của 46 khu dưới thời Marcos, không phải kim ngạch xuất tuần này.

Nhà phát triển khu và locator IT-BPM Việt Nam nên hỏi tên locator Dumaguete đã ký thuê chưa, thay vì đọc 141,2 tỷ peso thành việc làm đã vào ca.

Hợp đồng thuê và thông báo vận hành thương mại mới là cột chỗ ngồi. Chuỗi đi từ tuyên bố tổng thống sang chủ khu, rồi mới tới locator thuê nhà xưởng hoặc chỗ IT. Tanza đã có locator sản xuất trên hàng rào cũ. Dumaguete và Lipa mới mở cửa IT-BPM. Hai nấc khác nhau. Sản xuất Cavite hỏi điện, nước, cổng container. IT-BPM hỏi cáp và nhân lực ca đêm. Không đọc bốn giấy thành một loại nhà máy.

Malvar mang 8,5 tỷ peso vốn cam kết, lớn nhất bốn giấy mới, nhưng locator đã có 43 doanh nghiệp. Mở rộng đất không bằng 43 dây đã chạy thêm ca. 200 việc gắn mở rộng là số dự kiến. Không cộng 200 vào 1.769 công nhân đang có để viết «gần 2.000 đã vào nhà máy tuần này».

Tanza đã chạy, Dumaguete còn giấy

Với nhà phát triển khu Việt Nam, giấy Philippines tách hai việc: nới khu đang chạy và lập khu IT còn chờ locator. Cùng lúc Epson giấy robot Batangas cũng mới ở phụ lục. Người thuê chỗ IT hỏi hợp đồng, không hỏi 46 khu trên diễn văn.

Tuyên bố tổng thống mở hàng rào.

64,57 tỷ peso giấy duyệt tháng 8 của PEZA, phần lớn vào nhà xưởng và khu, hai dự án điện tử Laguna còn trên giấy. Hội đồng PEZA họp 20/8. Tổng giám đốc Tereso Panga gắn số với xuất khẩu.

Inquirer ngày 26/8 dẫn thông cáo PEZA: 22 dự án mới và mở rộng, tăng 334,13% so với 14,87 tỷ peso cùng tháng năm trước. Chín dự án lớn 62,05 tỷ peso gánh phần lớn giấy tháng 8, trong khi hai dự án điện tử Laguna chỉ hơn 3 tỷ peso. Trong đó hai doanh nghiệp facilities tại Tarlac mang 35,39 tỷ peso; bốn dự án phát triển khu tại Cavite, Bataan, Davao del Sur và Cebu mang 22,39 tỷ peso; một doanh nghiệp xuất khẩu chuyển sang thị trường nội địa khoảng 1 tỷ peso cũng đặt tại Tarlac. Manila Bulletin ngày 25/8 cùng thông cáo ấy, ghi Bộ trưởng Thương mại Cristina Roque, chủ tịch hội đồng PEZA, nói hơn 72% mục tiêu năm đã nằm trên giấy sau tám tháng. Đồng thời Panga gọi kết quả là phiếu tín nhiệm cho đầu tư giá trị cao. Đó là lời cơ quan xúc tiến, không phải biên bản xuất xưởng.

Từ tháng 1 đến tháng 8, PEZA duyệt 196 dự án, tăng 9,5% so với 179 dự án cùng kỳ. Giá trị giấy 216,46 tỷ peso, tăng 104,53% so với 105,83 tỷ peso tám tháng năm trước, đạt 72,16% mục tiêu 300 tỷ peso do Bộ Thương mại đặt từ đầu năm. Sản xuất chiếm 80 dự án, phát triển khu 31, IT-BPM 30, facilities 19, logistics 15. 34 dự án big-ticket cộng 193,71 tỷ peso. Hà Lan đứng đầu nguồn vốn ngoại trên thông cáo PEZA, rồi Hàn Quốc, Singapore, Đài Loan.

Giấy PEZA tháng 8 mở cửa khu và nhà xưởng trước, hai dự án dịch vụ sản xuất điện tử – bán dẫn ở Laguna vẫn nằm trên giấy chứ chưa thành hàng ra cảng.

Giấy PEZA nặng ở nhà xưởng, nhẹ ở Laguna

Locator hỏi dây lắp, không hỏi tổng giấy tháng 8.

Hai cột xuất khẩu không cùng một phép đo: 32,89 tỷ USD nửa đầu năm là hàng đã ra; 6,60 tỷ USD là xuất khẩu dự kiến gắn các dự án vừa duyệt. Việc làm trực tiếp trong khu nửa đầu năm 1,82 triệu người, tăng 1,56%. 26.994 việc làm và 6,60 tỷ USD xuất khẩu là số dự kiến của các dự án đã duyệt, không phải biên chế hay kim ngạch tuần này.

EMS-SMS trên thông cáo là dịch vụ sản xuất điện tử và bán dẫn. Locator Laguna sẽ lắp, kiểm tra và giao cho chủ hàng xuất khẩu, không làm tấm wafer. Doanh nghiệp facilities bán nhà xưởng cho locator. Doanh nghiệp phát triển khu bán đất, cổng, điện và đường trong hàng rào. Theo đó peso tháng 8 nằm ở đất và nhà xưởng hơn là ở dây lắp điện tử. 35,39 tỷ facilities Tarlac cộng 22,39 tỷ phát triển khu bằng 57,78 tỷ peso, tức phần lớn giấy tháng 8 nằm ở thượng nguồn đất và nhà xưởng.

Cùng một cơ quan cấp giấy, Epson mở giấy robot tại Batangas cũng mới ở phụ lục, máy thương mại viết sang năm sau. Nhà lắp ráp điện tử Việt Nam mua robot và thuê khâu EMS trên cùng một nấc: ai lắp bo mạch, ai kiểm, ai đóng thùng. Giấy Laguna tăng cửa sổ công suất tương lai trên nấc ấy, không đổi giá gia công tuần này.

Ngoài ra Inquirer ghi chín dự án lớn chiếm khoảng 96,1% giấy tháng 8. Phần còn lại của tháng là các dự án nhỏ hơn, không đủ kéo cột peso. Người nhập linh kiện từ khu Philippines nhìn thấy cửa mặt bằng mở trước cửa dây EMS.

Xuất khẩu PEZA nửa đầu năm khác cột giấy mới

Sản xuất dẫn về số dự án tám tháng, 80 trên 196. Peso tháng 8 thì không đi theo cột đếm dự án. Khu và nhà xưởng gánh phiếu lớn. Hai dự án Laguna chỉ là cửa EMS trên giấy. Người đọc nhầm cột 80 dự án sản xuất thành 80 nhà máy điện tử mới trong tháng sẽ đọc sai thông cáo.

Chuỗi đi từ chủ đầu tư khu sang chủ nhà xưởng rồi mới tới locator lắp hàng. Hạ nguồn xuất khẩu điện tử phải đợi máy Laguna quay. Thượng nguồn đất đã có phiếu lớn hơn. Đó là cơ chế tháng 8, không phải bức tranh cả năm đã chốt.

Cửa sổ 300 tỷ peso còn thiếu giấy bốn tháng

Năm ngoái cơ quan này đặt mốc rồi dừng ở 260,89 tỷ peso. Lần gần nhất chạm mốc 300 là năm 2012, 311,91 tỷ peso, theo Bulletin. Mốc 300 tỷ peso còn thiếu khoảng 83,54 tỷ giấy mới trong bốn tháng, nếu lấy 216,46 tỷ đã duyệt.

Roque nói việc còn lại là đẩy dự án chạy để công nhân và cộng đồng nhận lợi ích. Panga nói cơ quan sẽ săn thêm đầu tư xanh và công nghệ cao. Mục tiêu xúc tiến không phải đơn nhà máy Laguna đã chạy.

Nhà xuất khẩu điện tử Việt Nam nên hỏi khi nào hai dự án Laguna vào dây, thay vì đọc giấy tháng 8 thành công suất xuất đã tăng tuần này.

Số giấy tháng 9, cùng cách tính, sẽ cho biết cửa sổ còn mở bao nhiêu. Vận hành thương mại ở Laguna mới là cột hàng.

Nhà lắp ráp điện tử Việt Nam đang cân nhắc mua robot công nghiệp cho dây SMT, đúng lúc Epson Precision Philippines Inc. (EPPI) mở rộng hoạt động đăng ký tại Lima Technology Center, Batangas, sang sản xuất robot, không còn chỉ làm máy in.

BusinessWorld ngày 19/8 dẫn PEZA: phụ lục thỏa thuận ký 13/8, dự án robot khoảng 40 triệu peso, vận hành thương mại năm 2027, 118 việc làm mới. Daily Tribune cùng ngày ghi rõ hơn: hơn 40 triệu peso, thương mại tháng 3/2027, lực lượng trung bình khoảng 118 người. Hai nguồn không trùng từng chữ về vốn — một bên viết 40 triệu, một bên viết hơn 40 triệu.

PEZA Director-General Tereso O. Panga và chủ tịch kiêm tổng giám đốc EPPI Yushi Irie ký phụ lục. Panga nói PEZA chào đón chương mới, từ in ấn chính xác sang robot chính xác; đó là lời của cơ quan xúc tiến, không phải biên bản xuất xưởng.

Sản phẩm đăng ký gồm robot công nghiệp kiểu SCARA, robot sáu trục, linh kiện, cụm lắp ráp knock-down, phụ tùng và phụ tùng hậu mãi. PEZA gọi EPPI là nhà sản xuất robot SCARA số 1 thế giới. Đó là cách PEZA giới thiệu locator, chưa phải bảng xếp hạng độc lập kèm phương pháp.

EPPI đăng ký PEZA từ 1995. Cơ sở Lima, theo PEZA, sẽ gắn Philippines vào chuỗi robot toàn cầu của Epson. Cửa sổ thật sự với nhà máy Việt Nam là khi máy và phụ tùng rời Batangas, vì ngày ký phụ lục chưa mô tả lịch giao hàng. Epson đẩy khẩu robot công nghiệp xuống Batangas, lịch giao máy khu vực có thể đổi từ tháng 3/2027, không phải chỉ thêm một nhà in. Bối cảnh phê duyệt đầu tư của PEZA nửa đầu năm có thể xem báo cáo PEZA về vốn đầu tư nửa đầu năm.

Robot công nghiệp SCARA còn trên giấy đăng ký

Giấy PEZA và dây xuất xưởng không cùng một cột. Vốn đăng ký khoảng 40 triệu peso không đồng nghĩa đã có dây robot công nghiệp xuất xưởng tại Batangas; đó là số PEZA ghi khi mở rộng hoạt động. Philstar ngày 21/8 lặp lại mốc tháng 3 năm sau và nhắc cơ sở hiện hữu 33 ha, hơn 20.000 lao động; số này mô tả campus in ấn hiện có, không phải biên chế riêng của dự án robot.

Với nhà lắp ráp đang mua máy, câu hỏi nằm ở phụ tùng và lắp đặt. Nhà lắp ráp điện tử Việt Nam đang mua robot công nghiệp: khác biệt nằm ở cửa sổ phụ tùng và lắp đặt sau tháng 3/2027, không nằm ở số vốn 40 triệu peso. Robot SCARA và sáu trục sẽ cạnh tranh với nguồn Nhật, Đài Loan, Trung Quốc đang vào khu công nghiệp phía Bắc; hai nguồn báo chí cũng chưa nêu tên đơn hàng xuất khẩu từ Batangas.

Ở cấp doanh nghiệp, thay đổi này thể hiện ở lịch chào thầu linh kiện knock-down và hợp đồng bảo hành. PEZA đã ghi phụ tùng hậu mãi vào hoạt động đăng ký, nhưng bảng giá công khai thì chưa thấy.

118 việc làm robot công nghiệp vẫn là dự kiến

Hai cách viết về lao động cũng không khít. 118 việc làm là số PEZA dự kiến khi ký phụ lục, chưa phải biên chế đã tuyển đủ. Tribune viết average workforce of 118; BusinessWorld viết 118 new jobs, nên chưa có căn cứ để đọc thành 118 người đã vào biên chế.

Ai chịu chi phí, ai nhận cơ hội ở bước này khá rõ. PEZA nhận thêm hoạt động giá trị cao trong khu. EPPI nhận giấy phép mở rộng. Công nhân Batangas nhận cửa sổ tuyển dụng từ nay đến tháng 3/2027. Nhà cung ứng linh kiện robot khu vực nhận câu hỏi: phụ tùng knock-down sẽ mua ở đâu.

Nếu nhìn xuống chuỗi cung ứng, robot công nghiệp không tự chạy từ Batangas sang Bắc Ninh hay Hải Phòng. Cần lịch giao, chứng nhận an toàn và cửa sổ bảo hành; các mục đó chưa có trong phụ lục mà báo chí trích.

Nhà lắp ráp Việt Nam hỏi lịch giao máy

Lịch giao máy mới quan trọng hơn giấy đăng ký. Doanh nghiệp Việt nên hỏi nhà cung ứng lịch giao SCARA và robot sáu trục sau tháng 3/2027, thay vì coi 40 triệu peso là nhà máy đã chạy. Điểm cần theo dõi tiếp theo là thông báo vận hành thương mại, danh sách model xuất xưởng, và giá phụ tùng hậu mãi.

Panga nhấn mạnh đầu tư lâu dài có thể đẩy locator lên nấc giá trị cao hơn; đó là mục tiêu cơ quan xúc tiến. Mốc kiểm chứng vẫn là tháng 3/2027: máy có ra cổng hay vốn 40 triệu peso chỉ nằm trên giấy đăng ký. Robot công nghiệp vẫn là hoạt động mới được ghi, sản lượng thì còn phụ thuộc lịch xuất xưởng mà hai nguồn chưa công bố.

Tại New Clark City thuộc tỉnh Tarlac, khu công nghiệp Pax Silica rộng 1.619 ha đang được Cơ quan Chuyển đổi và Phát triển Căn cứ (BCDA) đàm phán khung thỏa thuận toàn diện với phía Mỹ, hướng tới ký kết vào tháng 11/2026. Đây là bước đi mới nhất của Philippines trong sáng kiến Pax Silica do Bộ Ngoại giao Mỹ dẫn dắt — chương trình mà Manila chính thức tham gia từ tháng 4/2026.

Pax Silica và quy mô 1.619 ha tại New Clark City

Theo BusinessWorld Online, Tổng giám đốc BCDA Joshua M. Bingcang cho biết hai bên vẫn đang thương lượng khung quản trị cho khu công nghiệp, với mục tiêu hoàn tất vào tháng 11. Thỏa thuận mang tính thương mại, bao gồm các khía cạnh kinh doanh, kỹ thuật và pháp lý.

Khu đất 1.619 ha được định vị sản xuất linh kiện then chốt cho hạ tầng AI, không phải cụm trung tâm dữ liệu quy mô siêu lớn. BCDA cũng khẳng định dự án mang tính thương mại thuần túy, không liên quan hoạt động quốc phòng.

Quy mô 1.619 ha tương đương khoảng 4.000 acre theo cách mô tả của báo chí địa phương, và khoảng 16,19 km² nếu quy đổi trực tiếp từ hecta — một diện tích đủ lớn để bố trí nhiều nhà máy bán dẫn và lắp ráp phần cứng AI trong cùng một cụm.

Chip AI, ưu đãi đầu tư và khung pháp lý

GMA News Online dẫn lời BCDA cam kết đàm phán để đạt điều khoản có lợi nhất cho Philippines. Khu công nghiệp sẽ vận hành dưới khung pháp lý quản trị của BCDA và luật đầu tư hiện hành, hưởng ưu đãi theo RA 7227 (Luật Chuyển đổi căn cứ) và RA 12066 (CREATE MORE).

Pax Silica là sáng kiến hàng đầu của Bộ Ngoại giao Mỹ. Philippines tham gia cùng 23 bên ký kết khác gồm EU, Nhật Bản, Ấn Độ, Singapore, Hàn Quốc và Anh. Manila gia nhập chính thức từ tháng 4/2026.

Về hạ tầng, BCDA cho biết khu sẽ có nguồn điện và tiện ích độc lập, không gây thêm tải cho lưới điện Luzon. Cơ quan cũng cân nhắc xây hồ chứa thu gom nước mưa phục vụ nhu cầu công nghiệp — yếu tố quan trọng với các nhà máy chip AI tiêu thụ nước và điện lớn.

Tác động lên chuỗi cung ứng và doanh nghiệp Việt Nam

Philippines từng được xem là thị trường lắp ráp điện tử; nếu Pax Silica đi vào giai đoạn sản xuất chip AI thay vì trung tâm dữ liệu, bản đồ cạnh tranh bán dẫn ở Đông Nam Á sẽ thêm một mảnh ghép mới. Các nhà cung ứng Việt Nam đã theo dõi diễn biến chuỗi cung ứng bán dẫn Philippines sẽ thấy New Clark City là điểm cần đặc biệt chú ý.

BCDA dự kiến hoàn tất khung thỏa thuận vào tháng 11, nhưng hiện vẫn đang đàm phán. Khu công nghiệp Pax Silica tại New Clark City, nếu khung thỏa thuận ký được vào tháng 11, sẽ đặt Philippines vào vị trí sản xuất phần cứng AI thay vì trung tâm dữ liệu quy mô lớn — điều này mở thêm một cửa cạnh tranh cho chuỗi cung ứng bán dẫn ở ASEAN mà doanh nghiệp Việt Nam không thể bỏ qua.

New Clark City chọn hướng linh kiện cho hạ tầng AI thay vì dung lượng lưu trữ. Trong khi Việt Nam đang tập trung vào lắp ráp và gia công điện tử, Philippines chọn hướng đi sản xuất linh kiện thiết yếu cho hạ tầng AI — khác biệt nằm ở khâu đầu vào chuỗi giá trị chip, không phải dung lượng lưu trữ dữ liệu.

Khung thỏa thuận dự kiến ký tháng 11 sẽ là mốc quan trọng để xác định ai được hưởng ưu đãi RA 7227 và CREATE MORE, cũng như phân khúc sản xuất nào được phép triển khai. Doanh nghiệp Việt Nam cung ứng thiết bị, vật liệu bán dẫn hoặc dịch vụ kỹ thuật nên theo dõi nội dung khung thỏa thuận tháng 11, đặc biệt điều khoản về ưu đãi đầu tư và phân đoạn sản xuất được phép.

Tuy nhiên, thỏa thuận khung vẫn đang đàm phán và chưa có danh sách nhà đầu tư hay mức vốn cụ thể được công bố — mục tiêu ký vào tháng 11 chỉ là kế hoạch, chưa phải cam kết đã hoàn tất.

Điểm cần theo dõi tiếp theo là văn bản khung sau khi ký: liệu BCDA có công bố rõ các phân khúc sản xuất chip AI được phép hay không, và cơ chế ưu đãi điện-nước độc lập được cụ thể hóa thế nào. Các doanh nghiệp Việt Nam cung ứng thiết bị bán dẫn cần chuẩn bị phương án tham gia sớm nếu khung thỏa thuận mở cửa cho nhà cung ứng nước ngoài.

Giải thích chính sách. Với doanh nghiệp năng lượng Việt đang tìm hợp đồng ở Philippines, câu hỏi thực tế là hợp đồng dầu khí ngoài khơi Sulu bây giờ do ai ký. Theo DOE Philippines, DOE và chính quyền BARMM (MENRE) sẽ lập thông tư liên tịch để cùng quản lý hai hợp đồng dịch vụ dầu khí PSC 80 và PSC 81 mới trao ở biển Sulu, đồng thời xây dựng khung giám sát cho hoạt động thăm dò hydrogen tự nhiên. Thứ trưởng DOE Giovanni Carlo J. Bacordo ngày 11/8 giải thích tại họp báo rằng thông tư liên tịch sẽ xác lập cơ chế cùng quản lý hợp đồng dầu khí biển Sulu, theo Manila Times. Đây là bước thể chế hóa đầu tiên kể từ khi BARMM và chính quyền trung ương ký thỏa thuận bàn giao chức năng năng lượng hồi tháng 11/2024.

Thông tư liên tịch là bảng phân quyền, không phải khẩu hiệu

Điều nhà đầu tư thực sự chờ đợi nằm trong nội dung thông tư liên tịch: thẩm định thăm dò, phân chia lợi nhuận và giấy phép môi trường sẽ do cấp nào ký. Hai văn bản đi cùng là Bộ luật Năng lượng BARMM và Luật Điện khí hóa Toàn BARMM, cả hai đều đang được thúc đẩy song song. Với doanh nghiệp Việt có kinh nghiệm hợp đồng dầu khí ở biển Đông, cơ chế đồng quản lý kiểu này từng khiến dự án chậm ở giai đoạn cấp phép, nên trước khi đặt bút ký thăm dò, cần xác định rõ một hồ sơ phải qua bao nhiêu con dấu và thời gian trung bình của từng bước.

Lộ trình điện khí hóa toàn vùng: Turtle Islands trước, lưới chính sau

Luật Điện khí hóa Toàn BARMM đi kèm lộ trình điện khí hóa tổng thể của vùng, phủ tới các cộng đồng ngoài lưới xa xôi như Turtle Islands. Các cộng đồng ngoài lưới như Turtle Islands vẫn chạy máy phát diesel, nên thay thế bằng năng lượng tái tạo cộng lưu trữ thường được ưu tiên trước các dự án nối lưới chính, vì chi phí thay thế thấp và hiệu quả minh chứng rõ. Đây là phần dễ nhìn thấy đơn hàng nhất đối với doanh nghiệp Việt sản xuất pin lưu trữ, inverter và giải pháp lưới điện siêu nhỏ: quy mô từng đảo nhỏ, nhưng số lượng đảo và chu kỳ vận hành dài.

Mục tiêu 50% tái tạo năm 2040 của BARMM tính từ đâu

Hai văn bản này cùng nhắm tới mục tiêu quốc gia là năng lượng tái tạo chiếm 50% cơ cấu phát điện vào năm 2040, trong khi tỷ trọng hiện tại mới khoảng 22% đến 23%, tức mỗi năm phải leo thêm khoảng 2 điểm phần trăm. Khoảng cách này giải thích vì sao điện khí hóa đảo được đẩy trước: mỗi megawatt lắp ở đảo vừa là công suất, vừa là hồ sơ minh chứng cho chính sách. Hydrogen tự nhiên thì ngược lại, vẫn ở giai đoạn rất sớm, khung giám sát được dựng trước nghĩa là luật chơi có trước công nghệ, doanh nghiệp nên đọc để không bỏ lỡ vòng cấp quyền đầu tiên.

Doanh nghiệp Việt nên chờ thông tư liên tịch và hồ sơ mời thầu điện khí hóa đảo, không cần đợi luật năng lượng BARMM hoàn tất toàn bộ. Điểm kiểm chứng tiếp theo: văn bản chính thức của thông tư liên tịch, dự thảo Bộ luật Năng lượng BARMM vào nghị viện và thông báo mời thầu điện khí hóa các đảo. Hồ sơ mời thầu điện khí hóa đảo là nơi doanh nghiệp Việt tính được quy mô và lịch trả tiền thật, thay vì ước tính từ văn bản chính sách.

Theo dõi dữ liệu. Xuất khẩu bán dẫn Philippines nửa đầu năm 2026 tăng 21,7% so với cùng kỳ, đạt 19,5 tỷ USD trong tổng xuất khẩu điện tử 26,1 tỷ USD, theo số liệu tháng của Cơ quan Thống kê Philippines (PSA). Trên đà đó, Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn và Điện tử Philippines (SEIPI) hôm 10/8 nâng dự báo tăng trưởng xuất khẩu năm 2026 từ 5% lên 10%, tương ứng tổng giá trị khoảng 53-54 tỷ USD cho nhóm điện tử, mức cao nhất lịch sử. BusinessWorld dẫn lời Chủ tịch SEIPI Danilo C. Lachica công bố điều chỉnh này.

Bán dẫn Philippines tăng trưởng từ đâu

Nếu chỉ nhìn vào tổng số, mức tăng trưởng 10% nghe đều đặn, nhưng cơ sở so sánh đã khác: Năm 2025 xuất khẩu điện tử tăng 16,11% lên 49,64 tỷ USD từ 42,75 tỷ USD của năm 2024, một kết quả mà chính SEIPI thừa nhận đầu năm chỉ dự báo đi ngang. Đà tăng năm nay đến từ chu kỳ bán dẫn toàn cầu: Hồng Kông vẫn là thị trường xuất khẩu điện tử và bán dẫn lớn nhất của Philippines, tiếp theo là Mỹ và Trung Quốc; Trung Quốc đồng thời là nguồn nhập điện tử lớn nhất, chủ yếu là tấm silicon, cho thấy vị trí của Philippines nằm ở công đoạn đóng gói và kiểm thử phía sau chuỗi. Với doanh nghiệp Việt Nam bán vật tư cho các nhà máy đóng gói tại Laguna, Cavite và Clark, đơn hàng hậu kỳ thường đi cùng chu kỳ nhập tấm silicon từ Trung Quốc, nên số liệu nhập khẩu tháng sau là chỉ báo sớm cho sản lượng đóng gói.

Vị thế 5% thị phần và khoảng trống wafer fab

Tách theo từng nhóm cho thấy giới hạn của mô hình này: Philippines chiếm khoảng 5% thị phần bán dẫn toàn cầu tính theo năm 2025, nhưng trong mảng dịch vụ sản xuất điện tử (EMS) chỉ chiếm 1%. Lachica thừa nhận Philippines có lợi thế ở công đoạn hậu kỳ đóng gói và kiểm thử, nhưng thiếu nhà máy wafer khiến chuỗi không thể khép kín; SEIPI đặt mục tiêu trình đề xuất xây nhà máy wafer quy mô phòng thí nghiệm lên Bộ Khoa học và Công nghệ (DOST) trước năm 2027. Nhà máy đóng gói kiểm thử tại Philippines hiện làm việc ở vị thế 5% thị phần toàn cầu; một wafer fab dù ở quy mô thí nghiệm cũng kéo theo nhu cầu khí đặc biệt, hóa chất tinh khiết và thiết bị kiểm định—những dòng hàng mà nhà cung cấp Việt Nam chưa có chỗ đứng. Chuỗi bán dẫn Philippines vì thế được đánh giá theo từng công đoạn: năng lực đóng gói và kiểm thử lớn, nhưng phần đầu chuỗi vẫn phụ thuộc nhập khẩu tấm silicon.

Số liệu tháng 8 sẽ kiểm chứng dự báo 10%

So với cùng kỳ năm trước, nửa đầu năm 2026 đã tăng 20,7% cho cả nhóm điện tử; để cả năm đạt mức tăng 10%, nửa cuối năm chỉ cần giữ nhịp, nhưng rủi ro nằm ở nhu cầu của khách hàng lớn nhất. Với nhà cung cấp Việt Nam đang xuất hóa chất và thiết bị vào cụm nhà máy bán dẫn Philippines, mốc công bố tháng 7 của PSA là thời điểm cập nhật lại kế hoạch đơn hàng quý sau. Doanh nghiệp cung ứng thiết bị và hóa chất đang bán cho các nhà máy tại Philippines cần ghim mốc kiểm chứng: Điểm kiểm chứng tiếp theo là bản công bố xuất nhập khẩu tháng 7 của PSA, nơi doanh nghiệp có thể đối chiếu liệu xuất khẩu bán dẫn Philippines có giữ được mức hai chữ số hay chậm lại trước khi năm kết thúc.

Giải thích chính sách. Chính sách xe điện Philippines vừa bước sang trang mới: từ trước đến nay, nhà sản xuất ô tô muốn lắp ráp xe tại nước này phải tự tính bài toán thuế và đất, vì không có khung ưu đãi riêng cho dòng xe. Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. đã ký Sắc lệnh 121, lập Chương trình Khuyến khích Xe điện (EVIS) với các khoản hỗ trợ tài khóa “có thời hạn, có mục tiêu, theo hiệu quả và minh bạch” cho nhà sản xuất xe điện và xe hybrid, xe thương mại cùng nhà sản xuất linh kiện. Văn phòng Truyền thông Tổng thống (PCO) công bố văn bản sắc lệnh ngày 31/7, BusinessWorld liệt kê các mức hỗ trợ cụ thể để doanh nghiệp đối chiếu. Đây là khung ưu đãi xe điện Philippines đầu tiên ở cấp sắc lệnh tổng thống, nên cách đọc của doanh nghiệp không phải là tỷ lệ phần trăm, mà là điều kiện đi kèm từng khoản.

Ai đủ điều kiện nhận ưu đãi của xe điện Philippines

Điểm khác biệt nằm ở bộ tiêu chí đầu vào: EVIS chỉ nhận dự án đầu tư mới với vốn tối thiểu 5 tỷ peso, phải đáp ứng mục tiêu sản lượng và ra mắt mẫu xe sản xuất trong nước trong vòng 3 năm kể từ khi đăng ký, mỗi nhà sản xuất được đăng ký tối đa 2 mẫu xe. Với Doanh nghiệp lắp ráp xe điện đang cân nhắc thị trường này, con số cần tính trước không phải là trần hỗ trợ mà là 3 năm: mốc này quyết định dự án có kịp ra xe và giữ được tư cách hưởng ưu đãi hay không. Mức hỗ trợ tối đa 40% chi phí vốn không tự động đến tay nhà đầu tư, mọi khoản đều bị ràng buộc bởi mốc ra xe 3 năm, mức sản lượng 10.000 xe và trần 60 tỷ peso. Chính sách xe điện Philippines vì thế được đọc ngược từ mốc thời gian chứ không đọc xuôi từ tỷ lệ hỗ trợ.

Cơ cấu hỗ trợ: 40% chi phí vốn và thưởng theo sản lượng

Trên thực tế, quy định này sẽ tác động trước hết đến phần chi phí đầu tư ban đầu. Khoản Hỗ trợ Đầu tư Cố định (FIS) bù tới 40% chi phí vốn cho xe thuần điện gồm dụng cụ, thiết bị và nghiên cứu phát triển; xe hybrid, plug-in hybrid và xe pin nhiên liệu được 30%. Khoản Khuyến khích theo Sản lượng (PVI) trả tối đa 12% giá xuất xưởng, mỗi xe không quá 200.000 peso và chỉ áp dụng khi đạt ít nhất 10.000 xe; cả hai khoản áp dụng tối đa 10 năm. Tổng trần hỗ trợ tài khóa là 60 tỷ peso, mỗi mẫu xe tối đa 15 tỷ peso, chi trả bằng chứng nhận thanh toán thuế. Mọi khoản hỗ trợ của EVIS đều gắn với mốc ra xe 3 năm, mức sản lượng 10.000 xe và trần 60 tỷ peso, nên giá trị thực tế phụ thuộc vào tiến độ dự án hơn là tỷ lệ phần trăm. Với Nhà sản xuất ô tô đang có nhà máy lắp ráp trong nước, FIS là khoản giảm thẳng vào dòng tiền đầu tư, còn PVI là khoản thưởng gắn với từng xe bán ra, nên hai khoản được tính toán trên hai chu kỳ khác nhau.

Phần triển khai còn để ngỏ và cái giá của việc không đạt mục tiêu

Cơ quan thực thi là Bộ Thương mại và Công nghiệp (DTI) qua Ban Đầu tư (BOI), phối hợp với Hội đồng Rà soát Ưu đãi Tài khóa (FIRB). Nhà sản xuất không đạt mục tiêu trong 3 năm có thể bị thu hồi tư cách, phạt hoặc truy thu khoản hỗ trợ—đây là điều khoản mà Nhà sản xuất linh kiện đi theo chuỗi cần đọc kỹ, vì tư cách của khách hàng lắp ráp kéo theo tính chắc chắn của đơn hàng linh kiện. Tín hiệu thị trường đầu tiên đã có: Mitsubishi Motors Philippines công bố đầu tư 7 tỷ peso từ công ty mẹ để tham gia EVIS, sản xuất xe hybrid. Chính sách xe điện Philippines cũng sẽ được kiểm chứng bằng hồ sơ đăng ký đầu tiên và tiến độ ra xe của từng dự án, chứ không phải bằng tỷ lệ hỗ trợ trên giấy. Doanh nghiệp cần theo dõi hướng dẫn chi tiết mà DTI và BOI ban hành sau sắc lệnh, vì đó là nơi quy định mẫu hồ sơ đăng ký và cách xác nhận mục tiêu sản lượng.

Ngày 12/8, khi thị sát trạm bơm Diokno ở thành phố Pasay, Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. công bố một mốc thời gian cho điện rác: trong một năm đến một năm rưỡi nữa, hệ thống đốt rác phát điện đầu tiên của chương trình Philippines waste energy có thể bắt đầu vận hành.

Thời điểm của tuyên bố không phải ngẫu nhiên. Gió mùa tây nam và hai cơn bão vừa qua khiến rác thải làm tắc hệ thống thoát nước, nặng thêm nguy cơ ngập lụt; ông Marcos phát biểu ngay trong chuyến thị sát công tác nạo vét và thu gom. Câu chuyện đốt rác phát điện lần này không đứng riêng, mà gắn với những bãi chôn lấp ngày càng đầy và ngày càng đắt.

Mấu chốt nằm ở nguồn rác. Để một nhà máy đốt rác phát điện đạt quy mô kinh tế, chính quyền địa phương phải cam kết khối lượng rác giao hằng ngày trong nhiều năm; đổi lại, nhà máy phải đảm bảo tiêu chuẩn khí thải và mức giá điện đủ hấp dẫn so với các nguồn khác. Hợp đồng giữa địa phương và nhà máy vì thế không phải giấy tờ thủ tục, mà là phần khó nhất của toàn bộ hệ thống.

Hệ thống Philippines waste energy đứng giữa lời hứa và giấy phép

Theo BusinessWorld, ông Marcos cho biết phần kỹ thuật của hệ thống đã hoàn tất; những thứ chưa xong là cách chính quyền địa phương hợp tác với nhà máy, địa điểm đặt nhà máy và những công ty nào tham gia. Chính ông thừa nhận: việc này không dễ, vì phải ghép cả hệ thống lại với nhau, và chúng tôi chưa từng làm điều này bao giờ. Về thời gian, ông nói có lẽ sau một năm, một năm rưỡi nữa sẽ bắt đầu thấy kết quả.

Điểm vào tiền nằm ở cuộc đấu giá của Bộ Năng lượng (DOE), và theo ông Marcos, cuộc đấu giá không còn nằm trên giấy — nó đang diễn ra. Hai con số được chốt trước: sản lượng điện bán ra và giá bán. Khung đấu giá mang tên Chương trình Đấu giá Năng lượng Xanh (GEAP); tháng 6 năm nay DOE vừa nâng mục tiêu công suất từ 230 MW lên 400 MW, đồng thời buộc đơn vị trúng thầu liên doanh với chính quyền địa phương (LGU) và chốt hợp đồng cung cấp rác trước. Cổng thông tin của DOE là nơi điều khoản sẽ được công bố.

Đơn hàng thật nằm sau cuộc đấu giá

Thứ tự các bước đã rõ: giá điện và sản lượng được quyết trước, rồi mới đến địa điểm và danh sách công ty. Với nhà thầu thiết bị và vận hành, mỗi bước là một cửa sổ thầu riêng: đấu giá mở cửa cho nhóm phát triển dự án, chọn địa điểm mở cửa cho nhóm xây dựng, ký hợp đồng mua điện mở cửa cho nhóm vận hành dài hạn.

Kinh nghiệm quốc tế cũng đặt sẵn hai bài kiểm tra. Các dự án điện rác ở châu Á thường chậm ở khâu cấp phép môi trường và phân loại rác tại nguồn; nơi nào bỏ qua phân loại, chất lượng đốt giảm và chi phí bảo trì tăng. Philippines khởi động từ con số không, nên hai bài kiểm tra ấy sẽ đến sớm hơn bất kỳ thị trường đi trước nào.

Philippines từ lâu nằm trong nhóm giá điện cao ở Đông Nam Á, còn các bãi chôn lấp quanh Manila mỗi năm chật thêm một vòng. Điện rác trả lời hai câu hỏi cùng lúc, nên tốc độ không chỉ phụ thuộc ý chí chính trị mà phụ thuộc vào mấy thủ tục còn lại: ai mua điện, nhà máy đặt ở đâu, công ty nào vào.

Với doanh nghiệp Việt Nam có kinh nghiệm vận hành nhà máy nhiệt điện và xử lý chất thải, cuộc đấu giá của DOE là điểm hẹn đầu tiên. Trước khi đấu giá mở, mọi con số về công suất vẫn chỉ là phát biểu; sau khi đấu giá đóng, mốc kiểm chứng tiếp theo là địa điểm được chọn.

Đồng hồ đã chạy, còn hai ô trống chưa điền

Một chi tiết đáng chú ý trong phát biểu: tổng thống nhấn mạnh chính phủ sẽ thúc đẩy nhanh nhất có thể, nhưng không đưa ra con số công suất hay danh sách địa phương tham gia. Khi hai ô trống ấy được điền, hệ thống mới thật sự rời khỏi tờ lịch của tổng thống. Lời hứa một năm rưỡi, đấu giá vài tháng — đồng hồ đã chạy.

Chương trình điện hạt nhân Philippines đang ở giai đoạn xác định địa điểm và giải quyết năng lực nền tảng, chưa phải giai đoạn xây dựng nhà máy. BusinessWorld cho biết Bộ Năng lượng Philippines đã xác định thêm các địa điểm tiềm năng, nâng số địa điểm được nghiên cứu lên 7. Nguồn này nêu mục tiêu 1.200MW vào năm 2032 và 1,4GW vào năm 2038, đồng thời dẫn 19 vấn đề hạ tầng hạt nhân theo đánh giá của IAEA còn cần xử lý. Đây là lộ trình và địa điểm tiềm năng, không phải phê duyệt đầu tư, cấp phép xây dựng hay bảo đảm tài chính.

Khoảng cách giữa các mốc công suất hạt nhân Philippines

Phép tính bình quân cho thấy: 1,4GW tương đương 1.400MW; mục tiêu 2038 cao hơn mục tiêu 2032 là 200MW. Hai phép tính này làm rõ quan hệ giữa các mốc công suất, nhưng không cho biết dự án nào sẽ tạo ra phần công suất tăng thêm. Công suất mục tiêu cũng chưa nói đến công nghệ lò, hệ số khả dụng, khả năng truyền tải, nhiên liệu, chất thải và yêu cầu dự phòng. Một nhà máy hạt nhân cần nhiều năm cho khảo sát, cấp phép, xây dựng, thử nghiệm và vận hành thương mại.

Chương trình này không thể được đọc như một danh mục đơn hàng thiết bị ngay lập tức. 7 địa điểm là các lựa chọn nghiên cứu; 19 vấn đề IAEA bao gồm chuẩn bị lưới, an toàn, an ninh, bảo đảm, quy định, ứng phó khẩn cấp, nhiên liệu, chất thải, nhân lực và tham vấn bên liên quan. Các bên bị tác động gồm nhà thầu kỹ thuật năng lượng, nhà cung ứng lưới điện và an toàn hạt nhân, cùng cộng đồng địa phương. Mỗi nhóm cần các mốc xác nhận khác nhau trước khi có thể lập kế hoạch cung ứng.

Cần vượt qua các mốc an toàn, lưới và cấp phép

Một chương trình hạt nhân thương mại cần sự phối hợp của cơ quan năng lượng, cơ quan pháp quy, đơn vị truyền tải, chính quyền địa phương, nhà cung cấp công nghệ và hệ thống đào tạo nhân lực. Trong giai đoạn đầu, dữ liệu quan trọng không chỉ là số MW mà còn là tiêu chí sàng lọc địa điểm, kết quả khảo sát địa chất, đánh giá rủi ro thiên tai, kế hoạch kết nối lưới, mô hình bảo hiểm và cơ chế xử lý nhiên liệu đã qua sử dụng. Nếu các hồ sơ này chưa công khai, doanh nghiệp không nên chuyển mục tiêu 1,4GW thành dự báo đơn hàng.

BusinessWorld dẫn các số liệu về 7 địa điểm, công suất mục tiêu và 19 vấn đề IAEA; các quy định và văn bản ban hành tiếp theo có thể tra cứu tại Bộ Năng lượng Philippines.

Chương trình cũng chịu rủi ro về thời điểm. Nếu đánh giá địa điểm kéo dài, mục tiêu 2032 có thể cần điều chỉnh. Nếu lưới điện chưa đủ mạnh, công suất hạt nhân mới sẽ cần kế hoạch truyền tải song song. Nếu thiếu nhân lực hoặc cơ chế pháp quy, thiết bị có thể được đặt hàng nhưng chưa thể vận hành. Doanh nghiệp cung ứng cần theo dõi các mốc pháp lý và kỹ thuật thay vì chỉ theo dõi con số 1,4GW.

Cơ hội chuỗi cung ứng nằm sau các mốc xác nhận

Chương trình điện hạt nhân Philippines chỉ chuyển thành thị trường thiết bị khi lựa chọn địa điểm, pháp quy, lưới điện và an toàn đạt các mốc có thể kiểm chứng. Địa điểm và công suất mục tiêu phải đi qua khảo sát, cấp phép, thiết kế, lưới, an toàn và tài chính trước khi trở thành gói mua sắm dài hạn. Hãy theo dõi văn bản pháp quy, tiêu chí địa điểm và mốc IAEA trước khi dùng 1,4GW để ước tính đơn hàng.

Vì vậy, đây là tín hiệu chính sách có thời hạn dài, không phải bằng chứng về công trình đã sẵn sàng. Mức hỗ trợ hạt nhân 82% trong khảo sát năm 2024, so với 79% năm 2019 theo nguồn, cho thấy bối cảnh xã hội được nhắc tới nhưng không thay thế đánh giá an toàn, môi trường và tài chính. Nhà cung ứng có thể chuẩn bị năng lực và tiêu chuẩn, nhưng quyết định thương mại nên chờ hồ sơ dự án và mốc phê duyệt cụ thể. Những mốc chưa được phê duyệt vẫn chưa đủ để thay thế hồ sơ dự án và quyết định thương mại.

Để mở rộng bối cảnh quản trị năng lượng khu vực, xem thêm ba diễn biến về an ninh năng lượng ASEAN.

Chương trình CREATE MORE của Philippines đang được đặt trước bài toán chuyển cam kết đầu tư thành dự án có giấy phép, hạ tầng và sản lượng thực tế. BusinessWorld cho biết cơ chế CREATE MORE đã thu hút 932 tỷ peso cam kết qua 895 dự án trong giai đoạn từ tháng 11/2024 đến tháng 6/2026. Nguồn này cũng nêu thuế suất thu nhập doanh nghiệp của nhóm doanh nghiệp đáp ứng điều kiện giảm từ 25% xuống 20%. Đây là số vốn cam kết trong một giai đoạn chính sách, không phải xác nhận toàn bộ dự án đã xây dựng hoặc đi vào sản xuất.

Phép tính bình quân không nói lên quy mô từng dự án

Phép tính bình quân cho thấy: 932 tỷ peso chia cho 895 dự án cho ra khoảng 1,04 tỷ peso mỗi dự án. Đây chỉ là bình quân số học. Nó không cho biết phân bố giữa dự án lớn và nhỏ, cũng không xác định vốn đã giải ngân ở thời điểm nào. Cách tính giúp hình dung quy mô trung bình của danh mục được nêu, nhưng không nên dùng để định giá từng nhà máy, hợp đồng EPC hoặc nhu cầu thiết bị. Bình quân không phải hồ sơ dự án.

Chuỗi tính toán thứ hai là: thuế suất 20% bằng 80% mức 25% ban đầu. Điều này có nghĩa tỷ lệ thuế tương đối giảm 20%, chứ không phải giảm 20 điểm phần trăm. Hai phép tính bổ sung góc nhìn định lượng cho nguồn, nhưng không thay thế điều kiện hưởng ưu đãi, thời hạn ưu đãi và nghĩa vụ báo cáo của từng doanh nghiệp.

Chính sách này có thể tác động đến nhà đầu tư đăng ký dự án, cơ quan xúc tiến đầu tư, nhà phát triển khu công nghiệp và nhà cung ứng địa phương. Các bên bị tác động gồm nhà đầu tư đăng ký dự án, nhà phát triển khu công nghiệp và nhà cung ứng thiết bị tại Philippines. Số vốn cam kết chỉ trở thành nhu cầu chuỗi cung ứng khi doanh nghiệp có địa điểm, vốn, giấy phép, điện, nước, logistics và lịch lắp đặt.

Cam kết CREATE MORE của Philippines khác với số vốn BOI được phê duyệt trong nửa đầu năm

Thông tin cụ thể của Board of Investments ghi nhận nửa đầu năm 2026 có 461,84 tỷ peso đầu tư được phê duyệt, 124 dự án và 14.415 việc làm trực tiếp dự kiến. Con số này là nguồn chính thức cho một bộ số liệu khác, nhưng không thể cộng thẳng với 932 tỷ peso của CREATE MORE. Hai nhóm có thời kỳ, tiêu chí phê duyệt và phạm vi chính sách khác nhau.

Cam kết CREATE MORE và đầu tư BOI được phê duyệt có thời kỳ, cách tính và phạm vi chính sách khác nhau, không thể cộng trực tiếp. Đồng thời, cam kết và phê duyệt đều không đồng nghĩa với nhà máy đã vận hành. Doanh nghiệp đọc số liệu cần giữ riêng ba giai đoạn: cam kết, được phê duyệt và thực hiện. Mỗi giai đoạn tạo ra một loại nhu cầu khác nhau cho tư vấn, xây dựng, máy móc và vận hành.

Vì thế, ưu đãi thuế cần được đọc cùng hồ sơ đủ điều kiện. Ưu đãi thuế có thể cải thiện dòng tiền dự kiến, nhưng lợi thế đó chỉ có giá trị nếu dự án đáp ứng điều kiện ngành, thời gian, tỷ lệ nội địa hóa và nghĩa vụ duy trì hoạt động. Nhà đầu tư cũng phải tính chi phí đất, điện, cảng, tuyển dụng và tuân thủ.

Ưu đãi thuế phải đi qua các mốc triển khai

CREATE MORE chỉ tạo lợi thế chuỗi cung ứng khi ưu đãi thuế gắn với điều kiện đủ tư cách, giấy phép, đất đai và hạ tầng của từng dự án. Ưu đãi thuế trước hết thay đổi dòng tiền, sau đó cùng đất, điện, giấy phép và nhà cung ứng quyết định dự án có đi vào sản xuất hay không. Hãy tách vốn cam kết, vốn được phê duyệt và vốn đã triển khai trước khi lập dự báo công suất Philippines.

Tín hiệu cạnh tranh thu hút vốn đáng chú ý, song danh mục 895 dự án vẫn cần được chuyển thành dữ liệu có tên nhà đầu tư, địa điểm và mốc thực hiện. Nếu thiếu các dữ liệu đó, mức bình quân 1,04 tỷ peso chỉ là chỉ báo quy mô, không phải giá trị hợp đồng của một nhà cung ứng. Cách đọc thận trọng giúp doanh nghiệp tìm đúng điểm vào thay vì phản ứng với một con số tổng hợp.

Để đặt cam kết CREATE MORE cạnh dòng vốn đã được phê duyệt, xem thêm số vốn PEZA được phê duyệt trong bảy tháng năm 2026.

Từ mức 628,8 triệu USD kim ngạch năm 2025, Philippines và New Zealand muốn nâng thương mại song phương thêm 50% trước năm 2030. Mục tiêu được đặt tại kỳ họp đầu tiên của Ủy ban Kinh tế Chung (JEC) giữa hai nước, tổ chức ngày 7/8 ở Wellington, theo bài viết của phóng viên Beatriz Marie D. Cruz trên BusinessWorld. JEC là viết tắt của Joint Economic Commission — ủy ban kinh tế chung giữa hai chính phủ.

Phép tính của mục tiêu +50% giữa Philippines và New Zealand

Nếu cộng đúng 50% vào kim ngạch 2025, đích đến của hai nước vào năm 2030 tương đương khoảng 943 triệu USD — đây là phép tính từ hai con số trong nguồn tin, không phải dự báo chính thức. Khoảng cách hơn 314 triệu USD cần lấp đầy trong bốn năm cho thấy mục tiêu này không nhỏ với một cặp thương mại vốn khiêm tốn. Ba lĩnh vực được nêu làm trục hợp tác: nông nghiệp, năng lượng tái tạo và sản xuất quốc phòng. Nguồn tin không kèm kế hoạch hành động, lộ trình thuế quan hay danh mục dự án — tất cả mới dừng ở mức mục tiêu và định hướng của một kỳ họp đầu tiên. Nói cách khác, kỳ họp JEC đầu tiên đóng vai trò đặt nền móng thể chế: có kênh đối thoại thường kỳ trước, rồi mới đến danh mục việc cụ thể giữa Philippines và New Zealand. Trong bức tranh rộng hơn, các nền kinh tế ASEAN cũng đang đẩy nhanh mở rộng thị trường bằng các hiệp định, như cách Thái Lan ghi nhận thương mại qua kênh FTA tăng mạnh nửa đầu năm nay (xem bài tại đây).

Góc nhìn từ cuộc đua đa dạng hóa thị trường

Việc Manila dựng kênh JEC với Wellington nằm trong logic quen thuộc của các nước xuất khẩu ASEAN: giảm phụ thuộc vào một vài thị trường lớn bằng những điểm đến bổ sung. Bối cảnh rộng hơn là các hiệp định và kênh đối thoại song phương đang mọc dày trong ASEAN, mỗi kênh đều nhắm một thị trường ngách. New Zealand là thị trường nhỏ nhưng ổn định, mạnh về nông nghiệp công nghệ cao — và cũng là nơi các nhà cung cấp trong khu vực phải cạnh tranh bằng tiêu chuẩn chất lượng. Với New Zealand, việc dựng kênh JEC cũng là cách củng cố hiện diện kinh tế tại Đông Nam Á, dù bản tin không nêu động cơ của phía Wellington. Với doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam đang bán nông sản và thực phẩm chế biến ra các thị trường phát triển, động thái của Philippines là tín hiệu về mức độ cạnh tranh tiêu chuẩn sẽ dày thêm, dù nguồn tin không đề cập nước thứ ba. Năng lượng tái tạo và sản xuất quốc phòng — hai trục còn lại — là các mảng mà chuỗi cung ứng khu vực chưa có nhiều dữ kiện công khai để đo đếm.

Điểm cần theo dõi

Trước hết là cơ chế biến mục tiêu thành việc: JEC sẽ họp với tần suất nào và có nhóm công tác hay không. Một điểm nữa là thành phần tham gia: doanh nghiệp hai nước có được kéo vào các kỳ họp kế tiếp hay không sẽ quyết định tốc độ chuyển từ mục tiêu sang hợp đồng. Kế đến là phần việc của ba trục nông nghiệp, năng lượng tái tạo và quốc phòng — trục nào ra hợp đồng trước. Cuối cùng là kim ngạch thực tế các năm tới so với đường thẳng tới 943 triệu USD. Mục tiêu đã đặt trên bàn; việc đi được nửa chặng đường còn lại tùy thuộc các kỳ họp kế tiếp.

Trong dự thảo ngân sách năm 2027, chính phủ Philippines đề xuất 145,37 tỷ peso cho phần vốn đối ứng của các dự án được tài trợ từ nước ngoài — tăng 319,6% so với mức phân bổ 34,65 tỷ peso của năm 2026. Nói cách khác, mức đề xuất mới cao gấp hơn bốn lần hiện tại. Toàn bộ con số nằm trong tài liệu Ngân sách Chi tiêu và Nguồn Tài trợ (BESF) năm 2027 và vẫn chờ quốc hội phê chuẩn, theo BusinessWorld đưa tin ngày 12/8.

Vốn đối ứng phình theo dòng tiền ngoại

Đi cùng mức tăng vốn đối ứng, tổng nguồn vốn đề xuất cho các dự án nước ngoài năm 2027 cũng được nâng lên 416,59 tỷ peso, tức hơn gấp đôi so với trước. Trong đó, 271,22 tỷ peso dự kiến đến từ tiền vay nước ngoài — so với 97,38 tỷ peso của năm 2026, mức đề xuất mới cao gần ba lần; phần còn lại do ngân sách Philippines tự gánh. Động lực chính là các đại dự án đường sắt, cầu và vận tải được nâng cấu phần vốn đáng kể. Hai nhà tài trợ lớn nhất: nhóm dự án do ADB hỗ trợ chiếm 169,67 tỷ peso trong đề xuất 2027, nhóm do JICA hỗ trợ đứng thứ hai với 158,7 tỷ peso — cả hai con số gồm cả tiền vay lẫn phần đối ứng.

Những dự án đứng sau con số

Danh mục đề xuất lộ diện các đại công trình: tuyến đường sắt North-South Commuter Railway bản ADB đề xuất 79,73 tỷ peso với phần vốn đối ứng 23,07 tỷ, so với 6,76 tỷ năm trước; cầu nối Bataan – Cavite đề xuất 22,49 tỷ peso, phần đối ứng 13,32 tỷ so với chỉ 866,36 triệu năm trước; tuyến đường ven hồ Laguna đề xuất 35,21 tỷ peso, phần đối ứng 9,48 tỷ so với 757,98 triệu năm trước. Phía JICA có giai đoạn một tàu điện ngầm Metro Manila với phần đối ứng đề xuất 40,73 tỷ peso, tăng vọt từ 3,33 tỷ của năm trước; bản NSCR của JICA đề xuất 44,11 tỷ peso. Tất cả đều là con số đề xuất, chưa phải ngân sách đã duyệt.

Áp lực tài khóa và tín hiệu hạ tầng

Với nhà thầu và nhà cung ứng vật liệu, đề xuất này là tín hiệu đơn hàng hạ tầng đường sắt – cầu sẽ dày lên trong chu kỳ 2027 nếu được thông qua. Với Bộ Tài chính Philippines, cái giá phải trả là phần vốn tự gánh phình nhanh hơn phần vay: áp lực cân đối ngân sách tăng cùng quy mô dự án. Điều cần ghi nhận: đây mới là hồ sơ trình — quốc hội có thể sửa, cắt hoặc giữ nguyên, và không con số nào trong bài này là tiền đã về tài khoản. Bối cảnh rộng hơn: Philippines đang đẩy mạnh phê duyệt và triển khai dự án đầu tư, dòng chảy từng được ACTA Wire Vietnam ghi nhận qua con số PEZA phê duyệt trong nửa đầu năm (xem bài tại đây).

Điểm cần theo dõi

Thứ nhất, số phận của đề xuất tùy thuộc phiên thẩm tra ngân sách sắp tới tại quốc hội. Thứ hai, nếu được duyệt, tiến độ giải ngân thực tế mới là phép thử — nhiều đại dự án Philippines từng chậm vì mặt bằng và thủ tục. Thứ ba, cấu phần vay nước ngoài tăng nhanh đặt câu hỏi về trần nợ công, hiện chưa được nguồn tin đề cập. Doanh nghiệp Việt quan tâm chuỗi cung ứng vật liệu xây dựng khu vực có thể theo dõi hồ sơ này, nhưng quyết định nên chờ văn bản ngân sách cuối cùng, chưa vội đặt cược vào con số đề xuất.

Hiệp hội các nhà nhập khẩu thịt Philippines (MITA) vừa lên tiếng cảnh báo: nếu Bộ Nông nghiệp triển khai thuế tự vệ thịt theo số lượng, chi phí sẽ chạy thẳng từ cảng vào giỏ hàng của người tiêu dùng. Cảnh báo được đưa ra trong lúc chính sách vẫn chưa chốt, theo bài viết ngày 12/8 của phóng viên Marron Joshua F. Mendoza trên BusinessWorld.

Bộ Nông nghiệp đã đi tới bước nào

Về phía nhà nước, Bộ Nông nghiệp Philippines đã phát lệnh bộ: thông qua Bộ trưởng Tài chính Frederick D. Go, văn bản được gửi tới Cục trưởng Hải quan Ariel F. Nepomuceno để yêu cầu thu thuế tự vệ theo số lượng với nhóm thịt được chọn. Danh mục dự kiến khá rộng: thịt bò tươi ướp lạnh dạng rút xương, gà cà ri đóng gói bán lẻ, thịt heo chế biến bảo quản, tiết heo, giăm bông và phần cắt khúc, nội tạng, thịt hộp không đóng gói bán lẻ, cùng các sản phẩm thịt chế biến bảo quản đóng gói bán lẻ. Nói cách khác, bộ máy hành chính đã bắt đầu chuyển động — nhưng thuế suất cụ thể và ngày hiệu lực chưa xuất hiện trong nguồn tin.

Thương nhân cảnh báo gì về thuế tự vệ thịt

Ông Jesus C. Cham, Chủ tịch danh dự của MITA, trả lời BusinessWorld qua Viber với lập luận cốt lõi: thuế tự vệ thịt đánh theo số lượng sẽ đội chi phí cập cảng (landed cost), và phần tăng ấy cuối cùng người mua lẻ gánh. Ông cũng chỉ ra một điểm thị trường: với thịt chế biến, trước đây chỉ có hàng bảo quản nhiệt độ thường, nay đã có thêm hàng đông lạnh — và vì thực phẩm này rẻ, tiện, đáng đồng tiền, lượng nhập dự kiến còn tăng bất kể thuế. Nói gọn, phía thương nhân lo rằng thuế tự vệ thịt đến đúng lúc nhu cầu đang lên.

Hai lập luận về ngưỡng kích hoạt

Nút thắt pháp lý nằm ở câu hỏi: lượng nhập đã đủ lớn để kích hoạt thuế hay chưa? Ông Cham đặt nghi vấn trực diện — chẳng hạn với thịt bò ướp lạnh vốn chủ yếu phục vụ nhà hàng cao cấp, con số nhập thực tế bao nhiêu vẫn là dấu hỏi. Ở chiều ngược lại, Văn phòng Biện pháp Thương mại của Bộ Nông nghiệp khẳng định lượng nhập thực tế của một số nông sản đã vượt ngưỡng kích hoạt tương ứng, đáp ứng điều kiện của Luật Biện pháp Tự vệ để thu thuế theo số lượng. Hai phát ngôn đứng thẳng hàng ngang trong cùng một bản tin; phần kiểm chứng số liệu nhập khẩu chưa được công bố công khai.

Điểm cần theo dõi

Thứ nhất, thuế suất và phạm vi cuối cùng tùy thuộc quyết định của Bộ Nông nghiệp, hiện vẫn ở giai đoạn đề xuất. Thứ hai, phản ứng dây chuyền lên giá thực phẩm — trong bối cảnh lạm phát Philippines còn ở vùng cao, từng điểm giá thịt đều nhạy cảm, như mức CPI tháng 7 từng được ACTA Wire Vietnam ghi nhận (xem bài tại đây). Thứ ba, nếu thuế được áp, các nhà nhập khẩu có thể xoay nguồn cung hoặc chuyển dòng sản phẩm, và tác động thực lên thị trường chưa thể đo trước. Với doanh nghiệp xuất khẩu thực phẩm trong khu vực, hồ sơ thuế tự vệ thịt này là biến số cần đưa vào danh sách theo dõi — nhưng mọi kết luận lúc này đều phụ thuộc văn bản chính thức sắp tới.

Ngày 15/7, Hiệp hội Thép Philippines (PISI) đã nộp cho Cơ quan Đầu tư nước này (BOI) bản lộ trình phát triển ngành thép đến năm 2040, theo bản tin của BusinessWorld đăng ngày 11/8. Điểm được chú ý nhất trong tài liệu là hai kịch bản tiêu thụ thép sau 14 năm nữa: kịch bản giữ xu hướng hiện tại cho mức 21,4 triệu tấn, còn kịch bản lấy ASEAN làm trung tâm cho mức 29 triệu tấn. Cần nói ngay: đây là dự báo do hiệp hội đề xuất, không phải con số đã được chính phủ phê duyệt.

Hai kịch bản, một ẩn số lớn

Khoảng cách giữa 21,4 và 29 triệu tấn chính là phần đáng đọc nhất của bản lộ trình. Kịch bản thứ nhất gần như nối dài quán tính: nhu cầu thép đi theo nhịp hiện tại của xây dựng và chế tạo. Kịch bản thứ hai đặt Philippines vào vị trí mắt xích sâu hơn trong chuỗi sản xuất ASEAN, nơi hạ tầng và nhà máy mở rộng kéo nhu cầu thép lên cao hơn hẳn. PISI là bên dựng mô hình và chọn tham số cho các ước tính này, nên mức độ hiện thực hóa phụ thuộc vào chính sách đầu tư công và chu kỳ xây dựng trong nhiều năm tới. Nguồn tin không công bố chi tiết về thời điểm chuyển pha giữa hai kịch bản hay các giả định cụ thể bên trong mô hình, vì vậy không thể tự suy ra xác suất xảy ra của từng đường đi.

Vì sao thép là bài toán nhập khẩu của Philippines

Philippines tiêu thụ nhiều thép nhưng phụ thuộc lớn vào hàng nhập; nguồn cung đến từ nhà máy trong nước và từ các nhà xuất khẩu Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc cùng các nước Đông Nam Á khác. Trong bối cảnh đó, một lộ trình nâng sản lượng nội địa mang hai hàm ý: giảm chi phí ngoại tệ cho vật liệu xây dựng, và tạo chỗ đứng cho nhà máy luyện, cán thép trong nước trước khi các dự án hạ tầng lớn bước vào giai đoạn dùng nhiều vật liệu. Với BOI, tài liệu này là đầu vào để cân nhắc ưu đãi đầu tư cho khâu luyện cán; với ngành xây dựng, câu hỏi thực tế hơn là giá thép trong nước có hạ xuống khi nguồn cung nội lớn dần hay không. Ở giai đoạn này, chưa có quyết định đầu tư cụ thể nào được công bố kèm theo lộ trình.

Ai đứng trước cơ hội, ai chịu sức ép

Nhóm hưởng lợi nếu lộ trình được theo đuổi là các nhà sản xuất thép nội địa và nhà thầu hạ tầng, bởi sản lượng trong nước lớn hơn thường đi cùng chuỗi cung ứng ngắn hơn. Ngược lại, các nhà nhập khẩu thép — vốn quen với biên lợi nhuận từ chênh lệch giá quốc tế — sẽ chịu sức ép nếu chính sách nghiêng về thay thế nhập khẩu. Với nhà xuất khẩu từ Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và các nước ASEAN, thị trường Philippines vẫn là đầu ra lớn, nhưng tỷ trọng có thể thay đổi theo từng quyết định cấp phép của BOI. Người quan tâm đến chi phí vật liệu tại Philippines có thể theo dõi thêm diễn biến lạm phát và giá xây dựng đã được ACTA Wire Vietnam ghi nhận (xem bài tại đây).

Điểm cần theo dõi trong thời gian tới

Trước hết là phản hồi của BOI: lộ trình được tiếp nhận ở mức tham khảo hay trở thành nền tảng cho gói ưu đãi đầu tư luyện cán thép. Kế đến là các dự án mở rộng công suất thực tế — khi nào có nhà máy công bố kế hoạch nâng sản lượng, đó mới là bằng chứng cho thấy tài liệu chuyển thành hành động. Cuối cùng là nhịp tiêu thụ thật: hai con số 21,4 và 29 triệu tấn chỉ có ý nghĩa đối chiếu khi số liệu tiêu thụ từng năm được công bố đều đặn. Cho đến lúc đó, bản lộ trình nên được đọc như một đề xuất có điều kiện của ngành thép Philippines, chứ không phải cam kết đã chốt của chính phủ nước này.

Tỷ lệ thất nghiệp Philippines trong tháng 6/2026 nhích lên 4,9%, mức cao nhất kể từ tháng 3 năm nay và là tháng thứ hai liên tiếp đi lên. Nhưng bảng số liệu đi kèm cho thấy một điều ngược với phản xạ thông thường: số người có việc làm tại Philippines trong tháng 6 không co lại, mà còn nhiều hơn cả tháng trước lẫn cùng kỳ năm ngoái. Thứ phình ra nhanh hơn là mẫu số, tức quy mô lực lượng lao động. Với các nhà máy đang cân nhắc đặt công đoạn thâm dụng lao động ở đâu trong ASEAN, phân biệt được hai cách đọc này quyết định họ nhìn Philippines như một thị trường việc làm đang xấu đi, hay như một thị trường vừa có thêm rất nhiều người bước ra tìm việc.

Tỷ lệ thất nghiệp Philippines tháng 6 lên 4,9% trong khi số người có việc làm vẫn nhiều hơn

Theo bản công bố Khảo sát Lực lượng Lao động của Cơ quan Thống kê Philippines (PSA) phát hành ngày 6/8, tỷ lệ thất nghiệp Philippines tháng 6 ở mức 4,9%, so với 4,8% của tháng 5 và 3,7% của tháng 6/2025. Số người thất nghiệp ước tính 2,59 triệu, so với 2,50 triệu của tháng 5 và 1,95 triệu một năm trước. Tỷ lệ có việc làm ở mức 95,1%, thấp hơn 95,2% của tháng 5 và 96,3% của tháng 6/2025; nhưng số người có việc làm lại lên tới 50,66 triệu, nhiều hơn cả 49,63 triệu của tháng 5 và 50,47 triệu của cùng kỳ năm ngoái. Chìa khóa nằm ở tỷ lệ tham gia lực lượng lao động: 65,1% trong tháng 6 so với 63,8% của tháng 5, đưa tổng lực lượng lao động lên 53,25 triệu người. Bản báo cáo do Thống kê trưởng quốc gia Claire Dennis S. Mapa ký ban hành. Mục tài chính ASEAN của Trung ương xã Đài Loan ngày 6/8 đọc mức 4,9% này là đỉnh của ba tháng gần nhất, tính từ mức 5,0% hồi tháng 3.

Nguồn cung lao động mới chảy vào nhanh hơn chỗ làm mới: điều tỷ lệ thất nghiệp Philippines không nói hết

Bản công bố của PSA không đưa ra lý giải nguyên nhân cho mức đi lên của tỷ lệ thất nghiệp Philippines, và cũng không quy nó cho bất kỳ ngành hay chính sách cụ thể nào. Những gì bảng số liệu cho thấy là một thị trường phải hấp thụ thêm người tìm việc nhanh hơn tốc độ mở ra chỗ làm mới. Tỷ lệ tham gia lực lượng lao động 65,1% vẫn thấp hơn mức 65,7% của tháng 6/2025, nghĩa là lực lượng lao động chưa vượt đỉnh cũ, nhưng cú nhảy từ 63,8% chỉ trong một tháng đủ mạnh để làm lệch mẫu số của mọi tỷ lệ còn lại. Chất lượng việc làm cũng chưa cải thiện tương ứng: tỷ lệ thiếu việc làm, tức nhóm đang có việc nhưng muốn làm thêm giờ, ở mức 12,1%, gần như đứng yên so với 12,2% của tháng 5 và vẫn cao hơn 11,4% của tháng 6/2025. Áp lực dồn rõ nhất vào nhóm trẻ: PSA ghi nhận tỷ lệ tham gia lực lượng lao động của nhóm 15-24 tuổi ở mức 33,7%, còn tỷ lệ có việc làm của chính nhóm này chỉ còn 86,5%, so với 90,6% cùng kỳ năm ngoái. Về cơ cấu, dịch vụ vẫn là khu vực lớn nhất với 62,7% tổng việc làm, nông nghiệp chiếm 20,0% và công nghiệp 17,3%; xét biến động theo tháng, PSA cho biết nông lâm nghiệp, dịch vụ khác cùng hành chính công và quốc phòng là các nhóm có thêm nhiều việc làm nhất, trong khi nuôi trồng thủy sản, chế tạo và khai khoáng đi xuống.

Điều kiện tuyển dụng, chi phí nhân công và cách doanh nghiệp Việt Nam nên đọc số liệu này

Nhóm chịu tác động trực tiếp của tỷ lệ thất nghiệp Philippines đi lên là người lao động nước này, đặc biệt là lao động trẻ vừa rời ghế nhà trường, cùng các nhà sản xuất thâm dụng lao động và ngành dịch vụ thuê ngoài đang đặt cơ sở tại đây. Với bên tuyển dụng, một thị trường có 2,59 triệu người đang tìm việc và 12,1% số người có việc làm muốn làm thêm giờ là thị trường mà việc lấp đầy dây chuyền dễ hơn, và thế thương lượng lương của người lao động yếu hơn so với một năm trước, khi tỷ lệ thất nghiệp Philippines còn ở 3,7%. Sức ép này tập trung ở nhóm việc làm phổ thông và nhóm mới vào nghề, chứ không phải ở lao động kỹ thuật đã có kinh nghiệm. Philippines và Việt Nam cùng là điểm đến cho các công đoạn lắp ráp và dịch vụ thuê ngoài mà khách hàng Âu – Mỹ phân bổ trong ASEAN, nên nguồn nhân lực dồi dào hơn ở phía Manila là một biến số cạnh tranh thật chứ không chỉ là số liệu vĩ mô của nước láng giềng; ACTA Wire Vietnam từng đưa tin về việc mở rộng các dự án dịch vụ công nghệ thông tin và thuê ngoài quy trình doanh nghiệp tại Philippines, mảng vốn hấp thụ trực tiếp lực lượng lao động trẻ có trình độ. Điều cần theo dõi tiếp không phải là đoán con số của tháng sau, mà là ba mốc kiểm chứng trong các kỳ khảo sát tới: việc làm ngành chế tạo có dừng đà đi xuống theo tháng hay không, tỷ lệ thiếu việc làm có rời khỏi vùng 12% khi mùa cao điểm dịch vụ tới hay không, và tỷ lệ có việc làm của nhóm 15-24 tuổi có bò lại gần mức 90,6% của một năm trước hay không. Chừng nào ba chỉ báo đó chưa đổi chiều, mức 4,9% của tỷ lệ thất nghiệp Philippines nên được đọc là dấu hiệu của một thị trường lao động đang nới lỏng ở phía cung, chứ không phải của một đợt mất việc làm.

Lạm phát Philippines tiếp tục hạ nhiệt. Cơ quan Thống kê Philippines (PSA) ngày 5/8/2026 công bố chỉ số giá tiêu dùng tháng 7/2026 tăng 6,2% so với cùng kỳ năm trước, thấp hơn mức 6,4% của tháng 6. Đây là tháng thứ hai liên tiếp chỉ số này đi xuống kể từ đỉnh gần nhất. Lạm phát cơ bản trong tháng 7 tăng 4,2%, cũng giảm so với 4,4% của tháng trước, và mức trung bình bảy tháng đầu năm là 5,0%.

Lạm phát Philippines hạ nhiệt tháng thứ hai, nhóm giao thông kéo chỉ số đi xuống

Theo báo cáo tóm tắt chỉ số giá tiêu dùng tháng 7/2026 của PSA mang số hiệu tham chiếu 2026-249, lực kéo chính khiến chỉ số chung giảm đến từ nhóm giao thông: mức tăng theo năm của nhóm này lùi từ 12,8% trong tháng 6 xuống còn 11,9% trong tháng 7. Nhóm dịch vụ giáo dục cùng nhóm ăn uống và lưu trú cũng ghi nhận tốc độ tăng chậm lại trong cùng kỳ. Mức nền so sánh của tháng 6 được xác nhận độc lập tại bảng thống kê lạm phát của Ngân hàng Trung ương Philippines, nơi ghi nhận 6,4% cho tháng 6 và 6,8% cho tháng 5; số liệu tháng 7 tại thời điểm tra cứu chưa xuất hiện trên bảng này, cho thấy PSA là cơ quan công bố đầu tiên của chuỗi số liệu.

Xét theo vùng, vùng đô thị Manila (NCR) có chỉ số giá tiêu dùng chung ở mức 4,4%, giảm từ 4,9% của tháng 6. Các khu vực ngoài vùng đô thị (AONCR) ở mức 6,7%, gần như đứng yên so với 6,8% của tháng trước. Khoảng cách hơn hai điểm phần trăm giữa hai khu vực cho thấy áp lực giá không phân bố đồng đều về mặt địa lý, và tốc độ hạ nhiệt ở khu vực ngoài đô thị chậm hơn rõ rệt. Với doanh nghiệp phân phối hàng tiêu dùng, đây là khác biệt có ý nghĩa thực tế: sức mua phục hồi không diễn ra cùng nhịp trên toàn thị trường.

Nhóm lương thực đứng yên, riêng ngũ cốc chiếm gần ba phần tư mức đóng góp

Cũng theo báo cáo nói trên của PSA, lạm phát nhóm lương thực tháng 7 giữ nguyên ở 5,3%, không đi theo nhịp hạ nhiệt của chỉ số chung. Trong nhóm này, các sản phẩm ngũ cốc bao gồm gạo đóng góp tới 74,4% mức tăng giá lương thực.

Mức độ tập trung này là điểm cần đọc kỹ nhất của kỳ công bố. Chỉ số chung và lạm phát cơ bản cùng giảm, nhưng nhóm hàng mà hộ gia đình cảm nhận trực tiếp nhất lại chưa nới lỏng. Khi gần ba phần tư biến động giá lương thực dồn vào ngũ cốc, mọi thay đổi về nguồn cung hoặc giá gạo trong khu vực sẽ được khuếch đại thẳng vào mặt bằng giá chung của Philippines, thay vì được các nhóm hàng khác hấp thụ bớt. Khoảng cách hai điểm phần trăm giữa lạm phát cơ bản 4,2% và chỉ số chung 6,2% hiện đang được chống đỡ bởi chính nhóm lương thực và năng lượng.

Ý nghĩa với doanh nghiệp và ba con số cần theo dõi

Philippines là một thị trường tiêu dùng lớn trong khu vực Đông Nam Á — cùng nhịp với các chỉ báo sản xuất khác trong khu vực mà bản tin này đã theo dõi, chẳng hạn chỉ số PMI sản xuất Indonesia tháng 7 — nên diễn biến giá cả tại đây tác động trực tiếp tới sức mua của người dân và qua đó tới các ngành bán lẻ, dịch vụ cùng những doanh nghiệp sản xuất phục vụ nhu cầu nội địa. Nếu đà hạ nhiệt được duy trì, tác động thường thấy có hai lớp: sức mua hộ gia đình ổn định trở lại, và kỳ vọng của thị trường về chi phí vốn thay đổi theo.

Tuy vậy, bản công bố của PSA không đề cập tới lập trường chính sách của Ngân hàng Trung ương Philippines (BSP). Mọi suy đoán về hướng đi của lãi suất chỉ nên được xem là cách diễn giải của thị trường, không phải tín hiệu chính thức từ cơ quan thống kê.

Ba con số cần theo dõi trong kỳ tới: chỉ số giá tiêu dùng tháng 8 có tiếp tục giảm hay không; lạm phát nhóm lương thực có bắt kịp nhịp hạ nhiệt của chỉ số chung; và khoảng cách giữa lạm phát cơ bản với chỉ số chung có thu hẹp lại. Nếu cả ba cùng cải thiện thì mới đủ cơ sở nói rằng lạm phát Philippines bước vào xu hướng giảm bền vững. Trường hợp chỉ số chung đi xuống mà nhóm lương thực vẫn đứng yên, mức cải thiện thực tế đối với tiêu dùng hộ gia đình sẽ rất hạn chế.

Cục Ngân khố Philippines (Bureau of the Treasury – BTr) công bố nợ công chưa thanh toán của chính phủ tính đến cuối tháng 6/2026 đạt mức kỷ lục 19,065 nghìn tỷ peso, tăng 2,80% so với tháng 5 — và đã vượt qua mức dự báo cả năm 19,057 nghìn tỷ peso mà ngân sách 2026 đặt ra, sớm hơn dự kiến khi mới đi được nửa năm.

Đã xảy ra chuyện gì: BTr xác nhận nợ công vượt mốc dự báo cả năm trước thời hạn

Theo báo cáo của The Manila Times dẫn số liệu chính thức từ BTr, nợ công chưa thanh toán của Philippines tính đến cuối tháng 6/2026 đạt 19,065 nghìn tỷ peso — mức kỷ lục mới, tăng 2,80% (tương đương 518,98 tỷ peso) so với mức 18,546 nghìn tỷ peso ghi nhận cuối tháng 5. Nguyên nhân được BTr nêu rõ là do các khoản vay trong nước bổ sung và các khoản vay nước ngoài mới, “nhằm phục vụ phát triển quốc gia” (to fund national development). Cơ cấu nợ hiện tại cho thấy nợ trong nước chiếm khoảng 67,33% tổng nợ công, trong khi nợ nước ngoài chiếm khoảng 32,67%. Đáng chú ý nhất: con số 19,065 nghìn tỷ peso đã vượt qua mức dự báo cho toàn bộ năm 2026 là 19,057 nghìn tỷ peso — mức dự báo được đặt ra trong Bản Báo cáo Ngân sách và Chi tiêu Tài khóa (BESF) của chính phủ — nghĩa là nợ công đã chạm và vượt trần dự kiến cho cả năm chỉ sau sáu tháng.

Một cơ quan báo chí khác cũng đưa tin độc lập về cùng bộ số liệu này. Theo BusinessMirror, các con số hoàn toàn khớp với báo cáo của Manila Times, cho thấy đây là dữ liệu đã được nhiều hãng truyền thông trong nước xác nhận chéo từ cùng một nguồn chính thức.

Vì sao đây là chỉ dấu quan trọng cho chuỗi cung ứng

Việc số liệu do BTr công bố vượt mốc dự báo cả năm chỉ sau nửa năm cho thấy tốc độ vay nợ của chính phủ Philippines đang nhanh hơn kế hoạch ban đầu, nhằm hỗ trợ chi tiêu phát triển bao gồm cả hạ tầng cơ sở. Với giới quan sát chuỗi cung ứng, đây là chỉ dấu đáng chú ý vì dư địa tài khóa của chính phủ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng và mức độ ưu tiên rót vốn cho các dự án hạ tầng công — cảng biển, đường bộ, điện lực — cũng như các chương trình ưu đãi đầu tư trong thời gian tới.

Ai chịu tác động trực tiếp

Nhóm chịu ảnh hưởng gián tiếp nhưng đáng kể nhất là các doanh nghiệp trong và ngoài nước phụ thuộc vào chi tiêu hạ tầng công và các chương trình ưu đãi đầu tư của chính phủ Philippines, chẳng hạn các dự án liên quan đến PEZA (Cơ quan Quản lý Khu kinh tế Philippines) hay BOI (Ủy ban Đầu tư). Bên cạnh đó là giới đánh giá khả năng bền vững nợ công và các tổ chức xếp hạng tín nhiệm quốc gia, những bên sẽ theo dõi sát diễn biến này. Ở tầm vĩ mô hơn, dư địa hoạch định chính sách tài khóa của chính phủ nói chung cũng bị thu hẹp khi tốc độ vay nợ vượt kế hoạch ban đầu.

Những gì cần tiếp tục quan sát

Có ba điểm cần theo dõi trong các tháng tới: liệu Bộ Tài chính Philippines có điều chỉnh kế hoạch vay nợ cho cả năm hoặc đưa ra thông báo ứng phó chính thức hay không; liệu cơ cấu vay nợ trong nước/nước ngoài nửa cuối năm có thay đổi so với tỷ lệ hiện tại; và liệu xu hướng này có tiếp diễn đến mức ảnh hưởng đến đánh giá của các tổ chức xếp hạng tín nhiệm hoặc thứ tự ưu tiên chi tiêu hạ tầng của chính phủ. Nguồn tin hiện chưa đề cập đến bất kỳ quan điểm xếp hạng tín nhiệm nào, cũng không cho thấy dấu hiệu BTr hay chính phủ đang định tính đây là khủng hoảng nợ công — đây vẫn là một chỉ dấu cần tiếp tục theo dõi, chưa phải một kết luận đã được xác nhận.

Xem thêm các tin tức khác về Philippines trên ACTA Wire Vietnam.

Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. ký Sắc lệnh hành pháp 121, chính thức kích hoạt chương trình ưu đãi tài khóa EVIS trị giá tối đa 60 tỷ peso cho sản xuất xe điện trong nước; Mitsubishi là hãng xe đầu tiên lên tiếng xác nhận khoản đầu tư 7 tỷ peso hưởng ứng chương trình.

Ngày 29/7/2026, Tổng thống Philippines Ferdinand R. Marcos Jr. ký Sắc lệnh hành pháp số 121 (Executive Order No. 121, s. 2026), chính thức thông qua Chương trình Ưu đãi Xe điện (Electric Vehicle Incentive Strategy – EVIS). Đây là gói hỗ trợ tài khóa có tổng trị giá tối đa 60 tỷ peso, dành cho các nhà sản xuất muốn đặt nhà máy lắp ráp xe điện và linh kiện ngay tại Philippines.

Theo thông cáo của Bộ Tài chính Philippines (DOF), chương trình EVIS thực ra đã được Ban Rà soát Ưu đãi Tài khóa (FIRB) thông qua từ tháng 5/2026, việc ký EO 121 chỉ là bước luật hóa chính thức bằng sắc lệnh của Tổng thống. Bộ trưởng Tài chính kiêm Chủ tịch FIRB, ông Frederick D. Go, phát biểu: “EV Incentive Strategy gửi đi tín hiệu rõ ràng rằng Philippines đã sẵn sàng cạnh tranh cho làn sóng đầu tư ô tô thế hệ tiếp theo. Thông qua một hệ thống ưu đãi có mục tiêu và dựa trên hiệu suất, chúng tôi đang khuyến khích các nhà sản xuất xây dựng, đổi mới và phát triển tại Philippines, đồng thời tạo ra việc làm chất lượng cho người Philippines.”

Cơ chế ưu đãi EVIS: ai được tham gia, được hỗ trợ bao nhiêu

Chương trình chỉ chọn tối đa 4 nhà sản xuất, mỗi hãng được đăng ký không quá 2 mẫu xe điện. Điều kiện đầu vào không hề dễ: doanh nghiệp phải rót vốn mới ít nhất 5 tỷ peso, cam kết sản lượng kế hoạch từ 10.000 xe trở lên, và trong vòng 3 năm kể từ ngày đăng ký phải đưa được mẫu xe sản xuất trong nước ra thị trường – dù là tiêu thụ nội địa hay xuất khẩu.

Mức hỗ trợ chia theo loại xe. Xe điện thuần pin (BEV) cùng linh kiện liên quan được hỗ trợ đầu tư cố định (Fixed Investment Support) tương đương 40% chi phí vốn đầu tư; xe hybrid, hybrid sạc điện (PHEV) và xe pin nhiên liệu (FCEV) thấp hơn một chút, ở mức 30%. Ngoài khoản này, doanh nghiệp còn có thể nhận thêm ưu đãi theo sản lượng (Production Volume Incentive) tối đa 12% giá xuất xưởng mỗi xe, nhưng không vượt quá 200.000 peso/xe. Mỗi mẫu xe được chọn có tổng mức hỗ trợ tối đa 15 tỷ peso, nằm trong khuôn khổ ngân sách chung 60 tỷ peso của cả chương trình. Việc giám sát triển khai sẽ do Cơ quan Đầu tư (Board of Investments – BOI) chủ trì, phối hợp cùng một ủy ban liên ngành.

Đến thời điểm EO 121 được công bố, mức 60 tỷ peso vẫn chỉ là trần ngân sách tối đa theo khung chính sách – chưa có khoản tiền nào thực sự được giải ngân cho bất kỳ nhà sản xuất nào, do các hãng xe còn phải hoàn tất thủ tục đăng ký theo những tiêu chí nói trên.

Mitsubishi là hãng đầu tiên hưởng ứng EVIS

Ngay trong ngày EO 121 được công bố, Mitsubishi Motors Philippines Corp. (MMPC) đã hoan nghênh và tái khẳng định kế hoạch đầu tư 7 tỷ peso từ công ty mẹ Mitsubishi Motors Corporation để sản xuất xe hybrid tại Philippines. Theo Manila Times, Chủ tịch MMPC Noriaki Hirakata đã ra tuyên bố xác nhận khoản đầu tư này của công ty mẹ. Tính đến nay, Mitsubishi vẫn là cái tên duy nhất công khai lên tiếng về EVIS, trong khi 3 suất còn lại trong số tối đa 4 nhà sản xuất được chọn vẫn còn bỏ ngỏ.

Cũng theo tờ báo này, Phó Chánh Văn phòng Truyền thông Tổng thống, bà Claire Castro, cho biết mục tiêu của sắc lệnh là “tạo thêm việc làm, thu hút đầu tư mới, củng cố sản xuất nội địa và giảm sự phụ thuộc vào dầu nhập khẩu.” Số liệu từ Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Philippines (CAMPI) mà Manila Times trích dẫn cho thấy đà tăng rõ rệt của thị trường: xe điện chiếm tới 28% tổng doanh số ô tô trong tháng 6/2026, doanh số lũy kế đến cuối tháng 6 tăng 132,7% so với cùng kỳ năm trước.

Vì sao doanh nghiệp Việt Nam cần theo dõi chương trình EVIS

Đối với các doanh nghiệp sản xuất xe điện và linh kiện của Việt Nam, EVIS là tín hiệu đáng chú ý về cách Philippines đang tham gia cuộc đua thu hút dòng vốn lắp ráp và chuỗi cung ứng xe điện trong khu vực ASEAN. Hướng đi này khá tương đồng với cách Thái Lan siết tỷ lệ nội địa hóa linh kiện xe điện qua chính sách của BOI hay Indonesia đã theo đuổi bằng những gói ưu đãi riêng của họ trong vài năm qua. Nếu chương trình EVIS thành công trong việc kéo các hãng xe lớn đặt nhà máy tại Philippines, mô hình xuất khẩu linh kiện xe điện từ Việt Nam sang thị trường này có thể đối mặt với áp lực bị thay thế bằng nguồn cung nội địa hóa. Ở chiều ngược lại, đây cũng có thể mở ra cơ hội cho các nhà cung ứng Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng cấp 2, cấp 3 của những nhà máy mới tại Philippines.

Nguồn tham khảo chính thức: Bộ Tài chính Philippines (DOF); Manila Times

Sắc lệnh Philippines AO 45 (Administrative Order No. 45) vừa được Cơ quan Thông tin Philippines (PIA) công bố chi tiết ngày 31/7: Tổng thống Ferdinand R. Marcos Jr. chính thức loại trừ các đơn xin thành lập Trung tâm Công nghệ Thông tin (IT Center) và Khu Công nghệ Thông tin (IT Park) mới tại Metro Manila khỏi diện áp dụng lệnh cấm đặc khu kinh tế đang có hiệu lực tại khu vực này. Với doanh nghiệp Việt Nam đang cân nhắc đặt trung tâm dịch vụ khu vực hoặc hợp tác với đối tác IT-BPM tại Philippines, đây là một thay đổi chính sách đất đai đáng theo dõi.

Philippines AO 45 gỡ bỏ có chọn lọc, không mở cửa toàn diện

Theo văn bản do Chánh Văn phòng Nội các Ralph G. Recto ký thay Tổng thống vào ngày 23/7, Sắc lệnh AO 45 loại trừ riêng nhóm hồ sơ IT Center và IT Park khỏi lệnh cấm xử lý đơn xin đặc khu kinh tế mới tại Metro Manila — lệnh cấm này được quy định tại Sắc lệnh số 18 (đã sửa đổi bởi Sắc lệnh số 11), và theo Philstar đã kéo dài khoảng 7 năm tính đến nay kể từ khi được cựu Tổng thống Rodrigo Duterte ký năm 2019. Sắc lệnh AO 45 đồng thời chỉ đạo Hội đồng Quản trị Cơ quan Đặc khu Kinh tế Philippines (PEZA) tiếp nhận, xử lý và thẩm định toàn bộ hồ sơ liên quan.

PIA nêu rõ đây là một bước nới lỏng có giới hạn: lệnh cấm đối với các loại đặc khu kinh tế khác tại Metro Manila (công nghiệp, logistics…) vẫn tiếp tục có hiệu lực, không phải là một đợt mở cửa toàn diện cho toàn bộ khu vực thủ đô. Sắc lệnh có hiệu lực ngay khi được công bố trên Công báo Chính phủ (Official Gazette) hoặc trên báo chí phổ thông.

Đã có 5 khu công nghệ thông tin nộp đơn xin công nhận PEZA

Theo BusinessWorld Online, Bộ trưởng Thương mại Philippines Maria Cristina A. Roque phát biểu bên lề Hội nghị Thượng đỉnh Công nghệ ASEAN tại Manila ngày 30/7 cho biết tính đến thời điểm đó đã có 5 khu công nghệ thông tin tại Metro Manila nộp hồ sơ xin công nhận là đặc khu kinh tế PEZA — chỉ khoảng một tuần sau khi sắc lệnh được ký. Việc Sắc lệnh AO 45 được Chánh Văn phòng Nội các Ralph G. Recto ký thay ngày 23/7 cũng đã được Thông tấn xã Philippines (PNA) xác nhận trước đó.

Ý nghĩa với doanh nghiệp Việt Nam

Việc Philippines dỡ bỏ lệnh cấm kéo dài nhiều năm đối với riêng nhóm IT Center/IT Park tại Metro Manila mở ra một cửa sổ mới để tiếp cận quỹ đất được hưởng ưu đãi thuế theo quy chế PEZA — công cụ chính sách chủ lực để thu hút đầu tư vào lĩnh vực dịch vụ CNTT và BPO (gia công quy trình doanh nghiệp) tại Philippines. Đối với doanh nghiệp Việt Nam đang cân nhắc thiết lập trung tâm dịch vụ khu vực tại Philippines, hoặc đang có quan hệ hợp tác xuyên biên giới với các nhà cung cấp dịch vụ CNTT-BPO tại nước này, đây là tín hiệu đáng chú ý về khả năng tiếp cận đất đai và ưu đãi mới, có thể thu hút thêm nhà đầu tư IT-BPM đến khu vực này trong thời gian tới.

Cách tiếp cận “nới lỏng có chọn lọc” của Chính phủ Philippines — chỉ mở cho nhóm IT Center/IT Park trong khi các loại đặc khu kinh tế khác (công nghiệp, logistics…) vẫn bị đóng băng — cũng là điểm cần lưu ý khi doanh nghiệp Việt Nam đánh giá Philippines như một mắt xích trong chuỗi cung ứng khu vực: chính sách đất đai của nước này đang được điều chỉnh theo hướng ưu tiên riêng cho ngành dịch vụ CNTT, thay vì mở cửa đồng loạt cho toàn bộ đặc khu kinh tế tại thủ đô.

Nguồn: Philippine Information Agency (PIA); BusinessWorld Online; Philstar

Ảnh minh họa: hình ảnh mang tính minh họa cho tin tức, không phải ảnh chụp thực tế sự kiện.

PSA công bố số liệu sơ bộ: nhập khẩu tăng 19,6% lên 13,7 tỷ USD, xuất khẩu tăng 24,1% lên 8,8 tỷ USD trong tháng 6/2026

Cơ quan Thống kê Philippines (PSA) vừa công bố số liệu sơ bộ: thâm hụt thương mại (Philippines trade deficit) của nước này trong tháng 6/2026 dừng ở mức 4,9 tỷ USD. Với doanh nghiệp Việt Nam đang xuất khẩu linh kiện, nguyên liệu trung gian sang Philippines, hoặc cạnh tranh trên các thị trường xuất khẩu tương tự, đây là con số đáng đọc kỹ: nó cho biết nhịp nhập khẩu và tốc độ xuất khẩu của Philippines đang đi theo hướng nào.

Philippines trade deficit tháng 6: nhập khẩu 13,7 tỷ USD, xuất khẩu 8,8 tỷ USD

Theo số liệu chính thức sơ bộ do PSA công bố, được Reuters đưa tin, kim ngạch nhập khẩu của Philippines trong tháng 6/2026 đạt 13,7 tỷ USD, tăng 19,6% so với cùng kỳ năm trước; xuất khẩu đạt 8,8 tỷ USD, tăng 24,1%. Tính theo tỷ lệ phần trăm, xuất khẩu tăng nhanh hơn nhập khẩu. Nhưng vì quy mô nhập khẩu của Philippines vốn đã lớn hơn xuất khẩu ngay từ đầu kỳ so sánh, mức tăng phần trăm cao hơn ở phía xuất khẩu vẫn chưa đủ thu hẹp khoảng cách tuyệt đối giữa hai bên. Kết quả cộng lại là thâm hụt thương mại tháng 6 dừng ở 4,9 tỷ USD.

So với tháng 5/2026, khi thâm hụt thương mại ở mức 5,5 tỷ USD, con số tháng 6 giảm nhẹ xuống còn 4,9 tỷ USD.

Tín hiệu gì cho doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng khu vực

Nhập khẩu tăng gần 20% trong một năm cho thấy tổng kim ngạch mua hàng từ nước ngoài của Philippines đang cao hơn cùng kỳ. Tuy nhiên, số liệu tổng hợp này không tách theo nhóm hàng, nên chưa thể quy mức tăng đó trực tiếp cho nhu cầu linh kiện hoặc nguyên liệu trung gian. Doanh nghiệp Việt Nam cần đối chiếu bảng mã HS chi tiết của PSA trước khi suy ra cơ hội cho từng ngành hàng.

Ở chiều xuất khẩu, mức tăng 24,1% cũng đáng lưu ý. Điện tử vốn thường là ngành chiếm tỷ trọng lớn nhất trong cơ cấu xuất khẩu của Philippines – đây là thông tin nền có ý nghĩa với doanh nghiệp Việt Nam cùng ngành. Tuy nhiên, bản công bố lần này của PSA chỉ là số liệu sơ bộ của một tháng đơn lẻ và không phân tách theo từng nhóm hàng cụ thể, nên chưa có cơ sở để khẳng định mức tăng trưởng xuất khẩu hay nhập khẩu đến từ ngành nào. Doanh nghiệp cùng ngành nên tiếp tục theo dõi các kỳ công bố tiếp theo của PSA để xác nhận liệu đà tăng này có tiếp diễn, thay vì vội suy diễn nguyên nhân hay xem một tháng số liệu là xu hướng của cả năm.

Nhìn vào cách PSA công bố số liệu, đây là báo cáo sơ bộ (preliminary), tức số liệu có thể được điều chỉnh nhẹ khi PSA ra bản chính thức đầy đủ trong các kỳ công bố kế tiếp. Đây là thông lệ thống kê thương mại phổ biến, không riêng gì Philippines. Với doanh nghiệp Việt Nam, điều đáng theo dõi không phải là con số 4,9 tỷ USD tự thân, mà là việc cả hai chiều nhập khẩu và xuất khẩu của Philippines cùng tăng hai chữ số trong cùng một tháng – một tín hiệu cho thấy hoạt động thương mại của nước này đang sôi động ở cả hai đầu, chứ không phải chỉ một phía co lại khiến thâm hụt biến động.

Bản tin Reuters chỉ nêu các chỉ số thương mại tổng hợp theo tháng. Muốn xác định ngành hàng nào kéo nhập khẩu hoặc xuất khẩu tăng, cần đối chiếu thêm bảng thống kê chi tiết của PSA thay vì suy diễn từ tổng kim ngạch.

Nguồn: Interaksyon/Philstar (Reuters), trích dẫn số liệu chính thức của Cơ quan Thống kê Philippines (PSA); PSA – Foreign Trade Statistics

Cơ quan Đặc khu Kinh tế Philippines (PEZA) công bố 151,901 tỷ peso vốn đầu tư được phê duyệt trong bảy tháng đầu năm 2026, tăng khoảng 67% so với cùng kỳ năm ngoái. Đây là số vốn được phê duyệt cho các dự án, chưa phải vốn thực tế giải ngân và cũng không tách riêng thành vốn FDI. Với doanh nghiệp Việt Nam theo dõi đầu tư sản xuất xuất khẩu vào Đông Nam Á, đây là một chỉ báo về quy mô dự án PEZA đang thu hút.

PEZA duyệt 17 dự án trong tháng 7, giá trị xuất khẩu dự kiến tăng 241%

Tại cuộc họp Hội đồng quản trị ngày 16/7/2026, PEZA phê duyệt thêm 17 dự án đầu tư mới và mở rộng, tổng giá trị 11,212 tỷ peso. Bốn dự án lớn nhất trong đợt duyệt tháng 7 nằm rải rác ở ba địa phương: hai dự án sản xuất tại Batangas, một doanh nghiệp xuất khẩu mở rộng sang thị trường nội địa tại Davao del Norte, và một dự án phát triển đặc khu tại Cavite.

Nhưng con số đáng chú ý hơn cả không phải giá trị vốn, mà là tốc độ tăng của giá trị xuất khẩu dự kiến. Theo thông cáo báo chí chính thức của PEZA, các dự án được duyệt trong tháng 7 dự kiến tạo ra 2,538 tỷ USD giá trị xuất khẩu — tăng 241,12% so với mức 744 triệu USD cùng kỳ năm ngoái. Số việc làm trực tiếp cũng nhích lên 2.907 vị trí, so với 2.891 của tháng 7/2025.

Tính lũy kế từ đầu năm, PEZA đã phê duyệt 174 dự án mới và mở rộng, tăng 16% so với 150 dự án cùng kỳ năm 2025. Hà Lan, Hàn Quốc, Singapore, Indonesia và Đức là những nguồn vốn đầu tư lớn nhất vào các đặc khu PEZA trong giai đoạn này.

Khi tốc độ xuất khẩu bỏ xa tốc độ vốn

Hai mức tăng này không cùng phạm vi đo lường. Mức 67% là tăng trưởng vốn được PEZA phê duyệt trong bảy tháng, còn 241% là giá trị xuất khẩu dự kiến của riêng các dự án được duyệt trong tháng 7 so với cùng tháng năm trước. Số liệu cho thấy lô dự án tháng 7 có quy mô xuất khẩu dự kiến cao hơn, nhưng chưa thể dùng để khẳng định xuất khẩu thực tế của Philippines đã tăng tương ứng, hoặc suy ra ngay hàm lượng công nghệ của toàn bộ dự án.

Cơ cấu nguồn vốn cũng phản ánh một điều đáng lưu ý. Hà Lan, Hàn Quốc, Singapore, Indonesia và Đức — nhóm nguồn vốn hàng đầu vào các đặc khu PEZA trong 7 tháng qua — đồng thời cũng là nhóm nhà đầu tư mà các khu công nghiệp Việt Nam vẫn đang tích cực tiếp cận. Nói cách khác, Việt Nam và Philippines đang cạnh tranh để thu hút cùng một nhóm nhà đầu tư, chứ không phải hai thị trường tách biệt hoàn toàn.

Dù vậy, vẫn cần vài lưu ý trước khi đọc quá nhiều vào các con số này. 151,9 tỷ peso là vốn đã được phê duyệt, chưa phải vốn thực tế đã giải ngân. PEZA cũng không công bố tên cụ thể các doanh nghiệp trong đợt duyệt tháng 7, chỉ mô tả theo loại hình dự án và khu vực địa lý. Khoảng cách giữa cam kết đầu tư và sản xuất thực tế vẫn còn đó, và tốc độ các dự án này chuyển hóa từ cam kết sang công suất thực sự mới là yếu tố quyết định mức độ ảnh hưởng thật của đợt phê duyệt này đến bức tranh sản xuất xuất khẩu khu vực.

Mức tăng 241% của giá trị xuất khẩu dự kiến trong lô dự án tháng 7 vẫn là một điểm tham chiếu đáng theo dõi cho cuộc đua thu hút dự án sản xuất xuất khẩu ở Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam. Diễn biến này diễn ra cùng thời điểm một tập đoàn đóng tàu Hàn Quốc vừa hạ thủy tàu chở dầu đầu tiên tại Subic, Philippines. Tuy vậy, chỉ khi các dự án PEZA đi vào hoạt động và phát sinh đơn hàng mới có thể đánh giá tác động thực tế đến xuất khẩu hay dòng vốn FDI của Philippines.

Nguồn: PEZA – Philippine Economic Zone Authority; Philippine News Agency

Ngày 28/7, tại xưởng đóng tàu Agila bên Vịnh Subic, tàu Orion Jade đã chính thức hạ thủy. Đây là tàu đầu tiên do HD Hyundai Heavy Industries Philippines Inc. (HHIP) — công ty con của tập đoàn đóng tàu Hàn Quốc HD Hyundai — đóng tại Philippines và đạt mốc hạ thủy trong chương trình bốn tàu ở Subic. Theo thông cáo chính thức từ Cơ quan Quản lý Công nghiệp Hàng hải Philippines (MARINA), con tàu dài 250 mét, rộng 42 mét, sâu 21 mét, là tàu chở dầu thô/sản phẩm dầu trọng tải 115.000 DWT. Hạ thủy là mốc thi công quan trọng, không phải xác nhận tàu đã bàn giao hay đi vào khai thác thương mại.

HD Hyundai tại Subic: từ cam kết đầu tư đến mốc hạ thủy

Xưởng Agila vốn là một cơ sở đóng tàu quy mô lớn ở Vịnh Subic từng được HD Hyundai hồi sinh. Và giờ đây, theo MARINA, chính con tàu Orion Jade là minh chứng cụ thể nhất cho năng lực của cơ sở này trong việc thực hiện các dự án đóng tàu quy mô lớn.

Có mặt tại buổi lễ, Bộ trưởng Tài chính Philippines Frederick D. Go phát biểu về ý nghĩa của cột mốc này đối với chính quyền Tổng thống Ferdinand Marcos Jr.: “Việc hạ thủy Orion Jade là minh chứng cho nỗ lực của chính quyền Marcos Jr. trong việc thu hút các khoản đầu tư chiến lược và đảm bảo những cam kết đó trở thành các dự án tạo ra việc làm chất lượng, củng cố năng lực công nghiệp và mang lại cơ hội kinh tế thiết thực cho người dân Philippines.”

Bà Sonia B. Malaluan, Tổng giám đốc MARINA, cũng có chung nhận định: “Việc hạ thủy Orion Jade phản ánh sự tăng trưởng liên tục của ngành đóng tàu Philippines và năng lực của lực lượng lao động hàng hải Philippines trong việc hỗ trợ các hoạt động đóng tàu đẳng cấp thế giới.”

Việc làm và đào tạo kỹ năng đi cùng khoản đầu tư

Đằng sau con tàu vừa hạ thủy là một con số đáng chú ý: dự án đã tạo ra khoảng 4.000 việc làm tại Vịnh Subic và các tỉnh lân cận, và theo kỳ vọng, con số này sẽ còn tăng gấp đôi khi sản xuất được đẩy mạnh. Để chuẩn bị cho nhu cầu nhân lực có kỹ năng ngày càng lớn đó, HHIP đã bắt tay với Cơ quan Giáo dục Kỹ thuật và Phát triển Kỹ năng (TESDA) của Philippines, xây dựng các chương trình đào tạo kỹ thuật và dạy nghề phù hợp với nhu cầu của ngành đóng tàu hiện đại.

Nhìn lại, việc thi công hợp đồng bốn tàu này đã bắt đầu từ tháng 9/2025, sau lễ cắt thép khởi công do đích thân Tổng thống Ferdinand R. Marcos Jr. chủ trì. Từ lễ khởi công có tổng thống đến buổi hạ thủy có bộ trưởng tài chính, dự án cho thấy mức độ được chính phủ Philippines theo dõi sát trong suốt hành trình.

Tín hiệu gì cho doanh nghiệp Việt Nam

Câu chuyện của Orion Jade không chỉ dừng ở một con tàu hạ thủy. Nó cho thấy cam kết đầu tư công nghiệp nặng đã đi từ lễ cắt thép đến mốc hạ thủy chiếc đầu tiên. Các giai đoạn bàn giao và khai thác của tàu vẫn cần được theo dõi riêng. Với các cơ quan xúc tiến đầu tư Việt Nam, những cột mốc thi công có thể dùng để đánh giá mức độ triển khai của một cam kết, nhưng không nên thay thế cho bằng chứng về vận hành thương mại.

Điều đáng chú ý không kém là cách HD Hyundai gắn khoản đầu tư hạ tầng với một chương trình đào tạo nhân lực bài bản, thông qua hợp tác với TESDA. Dự án đồng thời xây dựng năng lực kỹ thuật cho lực lượng lao động địa phương, với mục tiêu tăng gấp đôi số việc làm khi sản xuất mở rộng — đây là một mô hình đáng để Việt Nam tham khảo. Với các ngành công nghiệp nặng như đóng tàu hay cơ khí chính xác mà Việt Nam cũng đang tìm cách thu hút, bài học rút ra khá rõ ràng: đầu tư hạ tầng sản xuất cần đi kèm đầu tư đào tạo kỹ năng tương xứng, nếu muốn giữ chân và mở rộng quy mô nhà đầu tư về lâu dài. (Xem thêm: Philippines đẩy mạnh trung tâm công nghiệp AI Pax Silica — một dự án hạ tầng công nghệ khác cũng được chính quyền Marcos Jr. đặt làm trọng tâm thu hút đầu tư chiến lược.)

Ảnh minh họa: Hình ảnh trong bài chỉ mang tính minh họa cho hoạt động đóng tàu và ngành công nghiệp hàng hải, không phải ảnh chụp thực tế tại buổi lễ hạ thủy.

Nguồn: MARINA – Maritime Industry Authority, Manila Times

Ngân hàng Đất đai Philippines LANDBANK, một ngân hàng quốc doanh, đã ký hạn mức tài trợ dự án trị giá 4,05 tỷ peso cho Citicore Renewable Energy Corporation, gọi tắt là CREC, để xây hai nhà máy điện mặt trời tại tỉnh Pampanga và tỉnh Nueva Ecija. Mỗi nhà máy có công suất 41 MWp và được trang bị một hệ thống pin lưu trữ 53 MWh, tổng cộng bổ sung cho vùng Trung Luzon 82 MWp điện mặt trời và 106 MWh lưu trữ, theo bản tin của Cơ quan Thông tin Philippines PIA đăng ngày 21/7. Bản tin không cho biết ngày diễn ra lễ ký.

Cấu trúc dự án mà LANDBANK đứng phía sau

Đại diện ký kết là Chủ tịch CREC Edgar Saavedra và Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc điều hành LANDBANK Lynette Ortiz. Bà Ortiz nói: “Quan hệ đối tác của chúng tôi với CREC phản ánh cam kết của LANDBANK trong việc tài trợ những dự án có tính chuyển đổi, giúp mở rộng khả năng tiếp cận nguồn điện tin cậy, tạo cơ hội và đẩy nhanh quá trình chuyển dịch xanh của đất nước”.

Dự án tại Pampanga là bước mở rộng tiếp theo của CREC ở tỉnh này, sau các nhà máy điện mặt trời Arayat công suất 115 MW và Mexico công suất 42 MW. Dự án tại Nueva Ecija là dự án năng lượng tái tạo đầu tiên của công ty ở tỉnh đó.

Có bốn thứ bản tin không nói và cũng không nên suy ra: thời điểm vận hành thương mại, mức giảm giá điện thực tế, lãi suất cùng kỳ hạn của khoản vay, và ngày ký chính thức. Riêng về giá điện, bản tin chỉ nêu khả năng kéo giá bán lẻ xuống, ở dạng có thể chứ không phải sẽ.

Embedded solar: đấu thẳng vào hợp tác xã điện lực

Điểm kỹ thuật đáng chú ý nhất không nằm ở quy mô mà nằm ở cách đấu nối. Hai nhà máy chạy theo mô hình điện mặt trời nhúng, tức đấu trực tiếp vào đơn vị phân phối điện của hai tỉnh, thay vì đưa điện lên lưới truyền tải rồi phân phối lại. CREC triển khai qua công ty con Citicore Solar Embedded Inc., hợp tác với Hợp tác xã Điện lực Pampanga I và Hợp tác xã Điện lực thành phố San Jose.

Theo bản tin, các dự án được kỳ vọng cải thiện độ tin cậy của nguồn cung, giảm tổn thất hệ thống và giúp đơn vị phân phối đáp ứng tiêu chuẩn danh mục năng lượng tái tạo, đồng thời có khả năng kéo giá điện cho người dùng cuối xuống.

Với nhà máy đặt ở tỉnh lẻ, đây là mô hình đáng đọc kỹ. Nó cho thấy một cách cấp điện không phụ thuộc vào việc mở rộng lưới truyền tải quốc gia, và điểm đấu nối là hợp tác xã điện lực địa phương chứ không phải công ty truyền tải.

Vì sao việc LANDBANK đứng ở đây là tín hiệu riêng

Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc điều hành CREC Oliver Tan nói quan hệ đối tác này cho thấy vai trò của hợp tác công tư trong việc đạt mục tiêu của Bộ Năng lượng, là nâng tỷ trọng năng lượng tái tạo trong cơ cấu phát điện lên 50% vào năm 2040.

Phần tín hiệu nằm ở chỗ bên cho vay là một ngân hàng quốc doanh trong nước. Khi LANDBANK trực tiếp thu xếp tài trợ dự án cho một danh mục điện mặt trời kèm lưu trữ, kênh vốn nội địa cho năng lượng tái tạo tại Philippines đã ở trạng thái vận hành được, chứ không còn là câu hỏi mở. Với nhà phát triển muốn vào thị trường này, nguồn vốn không nhất thiết phải đến từ bên ngoài.

Bối cảnh quy định: lưu trữ đã là điều kiện bắt buộc

Cần đặt riêng một đoạn bối cảnh, không trộn vào dự án nói trên. Từ tháng 2/2026, Bộ Năng lượng Philippines đã ban hành Thông tư số DC2026-02-0008, yêu cầu các dự án năng lượng tái tạo biến đổi quy mô lớn phải có hệ thống lưu trữ: dự án từ 10 MW trở lên phải bố trí công suất lưu trữ tối thiểu bằng 20% công suất lắp đặt.

Đây là quy định nền của thị trường, được PIA đưa tin từ ngày 27/2/2026. Bản tin về dự án của CREC và LANDBANK không liên kết cấu hình 53 MWh trên 41 MWp với ngưỡng 20% đó, nên hai việc này được ghi lại cạnh nhau chứ không đặt trong quan hệ nhân quả.

Điều thay đổi với chuỗi cung ứng Việt Nam

Thứ nhất, nhu cầu thiết bị lưu trữ tại Philippines đang được luật hóa chứ không chỉ do thị trường quyết định. Với nhà cung ứng pin, tủ điện, hệ thống quản lý pin và dịch vụ lắp đặt của Việt Nam, đó là loại nhu cầu có thể ước lượng theo danh mục dự án đang xin phép, chứ không phải nhu cầu phải đoán.

Thứ hai, mô hình điện mặt trời nhúng đấu thẳng vào hợp tác xã điện lực là một mẫu giải pháp có thể lặp lại. Doanh nghiệp Việt Nam đang vận hành nhà máy ở các tỉnh Philippines và gặp vấn đề về độ ổn định nguồn điện có thêm một hướng để so sánh khi làm việc với đơn vị phân phối tại chỗ.

Thứ ba, việc công suất phát đang được dồn thêm vào Trung Luzon làm thay đổi tương quan hấp dẫn của quỹ đất công nghiệp trong vùng, nơi vốn đã là địa bàn của các khu kinh tế mà cơ quan quản lý đặc khu vẫn đang phê duyệt vốn đầu tư mới.

Phần đáng theo dõi tiếp theo là danh mục dự án kế tiếp mà LANDBANK hoặc các ngân hàng quốc doanh khác nhận tài trợ, vì đó là chỉ báo sớm cho khối lượng thiết bị lưu trữ sẽ được đặt hàng trong vài năm tới.